St.prp. nr. 1 (2007-2008)

Programkategori 07.70 Forsking

Utgifter under programkategori 07.70 fordelte på kapittel

(i 1 000 kr)

Kap.

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

Pst. endr. 07/08

283

Meteorologiformål

239 634

255 026

262 832

3,1

285

Noregs forskingsråd

1 317 600

1 310 534

1 315 338

0,4

286

Fondet for forsking og nyskaping

14 709 003

10 939 560

6 939 560

-36,6

287

Forskingsinstitutt og andre tiltak

132 717

140 937

153 673

9,0

288

Internasjonale samarbeidstiltak

896 782

807 529

1 165 103

44,3

Sum kategori 07.70

17 295 736

13 453 586

9 836 506

-26,9

Budsjettforslaget for utgifter under kategori 07.70 utgjer 9,8 mrd. kroner. Dette er ein nedgang på 3,6 mrd. kroner i høve til saldert budsjett 2007. Nedgangen skriv seg frå at Fondet for forsking og nyskaping vart styrkt med 10 mrd. kroner i 2007, medan det for 2008 er foreslått å auke kapitalen med 6 mrd. kroner. Korrigert for endringar i fondskapital gir budsjettforslaget ein auke på 383 mill. kroner i høve til 2007. Auken skriv seg i hovudsak frå auka utgifter til EUs sjuande rammeprogram.

Inntekter under programkategori 07.70 fordelte på kapittel

(i 1 000 kr)

Kap.

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

Pst. endr. 07/08

3286

Fondet for forsking og nyskaping

2 135 303

2 653 460

3 084 460

16,2

3287

Forskingsinstitutt og andre tiltak

21 513

21 500

21 500

0,0

3288

Internasjonale samarbeidstiltak

3 525

3 445

4 043

17,4

Sum kategori 07.70

2 160 341

2 678 405

3 110 003

16,1

Budsjettforslaget for inntekter under kategori 07.70 utgjer om lag 3,1 mrd. kroner. Dette er ein auke på om lag 432 mill. kroner i høve til saldert budsjett 2007. Auken skriv seg i all hovudsak frå den auka avkastninga frå Fondet for forsking og nyskaping.

Størstedelen av forskingsløyvingane under kategori 07.70 omfattar løyvingar frå Kunnskapsdepartementet til forsking gjennom Forskingsrådet og løyvingar til internasjonalt forskingssamarbeid. Direkte forskingsløyvingar til universitet og høgskolar er omtalte under kategori 07.60. Alle departementa finansierer forsking på sine område. For ein omtale av den samla satsinga på forsking i statsbudsjettet, sjå under del III kap. 5 Forsking og utvikling i statsbudsjettet.

Mål: Høg kvalitet i forskinga

Regjeringa ønskjer at norsk forsking skal gi ny kunnskap, føre til framtidig verdiskaping og medverke til å løyse viktige utfordringar i samfunnet. For å oppnå det må forskinga vere god. Høg kvalitet er eit overordna mål for dei offentlege forskingsløyvingane. Målet har tre delelement:

  • Kvalitet i spiss: Norsk forsking skal på nokre område hevde seg i den internasjonale forskingsfronten.

  • Kvalitet i breidda: Forskingsløyvingane skal fremme forsking av god kvalitet, uavhengig av fagområde.

  • Kvalitet innanfor prioriterte satsingsområde: Noreg skal byggje opp solide kunnskapsmiljø på område som er særleg viktige for samfunns- og næringslivet.

Innanfor alle delelementa vil forskarrekruttering og internasjonalisering vere viktige dimensjonar.

Forskingsfinansieringa gjennom Noregs forskingsråd sikrar kvalitet ved at forskarar frå heile landet må konkurrere om midlar. Søknadene blir vurderte av fagpanel med internasjonal deltaking, og berre dei søknadene som får best vurdering, får finansiering. Forskingsrådet har ein portefølje av verkemiddel som er retta mot dei ulike delelementa i målet. Verkemidla er retta mot alle typar forskingsmiljø, frå universitet og høgskolar til forskingsinstitutt og næringsliv.

Målet om høg kvalitet i forskinga ligg også til grunn for den direkte finansieringa av forsking i universitets- og høgskolesektoren. Sjå kategori 07.60 for meir omtale av dette. På same vis ligg det til grunn for arbeidet med eit nytt finansieringssystem for forskingsinstituttsektoren, jf. omtale i del III kap. 5 Forsking og utvikling i statsbudsjettet.

Fondet for forsking og nyskaping finansierer no hovudtyngda av løyvingane til Forskingsrådet over budsjettet til Kunnskapsdepartementet. Fondet vart oppretta i 1999 med det formålet å styrkje kvaliteten i norsk forsking gjennom å sikre langsiktig finansiering og gi rom for særskilde kvalitetssatsingar. Kapitalen i fondet vart auka med 10 mrd. kroner i 2007. Den auka avkastninga i 2008 skal nyttast til ei satsing på forskarrekruttering og til å dekkje den auka kontingenten for norsk deltaking i EUs sjuande rammeprogram for forsking og teknologisk utvikling. Regjeringa foreslår å auke kapitalen i Forskingsfondet med 6 mrd. kroner frå 1. januar 2008. Dette vil gi ei auka avkastning på om lag 300 mill. kroner i 2009.

Å måle forskingskvalitet er krevjande. Fagfellevurderingar er den viktigaste vurderingsforma innanfor akademia. Slike «peer reviews», som dei blir kalla, blir nytta både av redaksjonane for vitskaplege tidsskrift, i komiteane ved tildeling av forskingsmidlar og ved større evalueringar av forskingsinstitutt eller fagområde. Overordna vurderingar av forskingskvalitet på makronivå skjer oftast ved å nytte publikasjonsstatistikk. Ein annan indikator på nivået på nasjonal forsking er evna til å få finansiering frå EUs rammeprogram for forsking.

Tal frå Institute for Scientific Information (ISI) syner at norske forskarar stadig publiserer meir i ISI-registrerte tidsskrift. Frå 2002 til 2006 auka talet på artiklar med heile 40 pst. totalt. Talet på publiserte vitskaplege artiklar med internasjonale samforfattarar auka mest og stod for 58 pst. av auken. Sjå figur 4.1.

Figur 4.1 Norske artiklar med og utan internasjonale samforfattarar 2002–06

Figur 4.1 Norske artiklar med og utan internasjonale samforfattarar 2002–06

Kjelde: National Citation Report for Norway, Institute for Scientific Information (ISI), gjengitt av NIFU STEP Studiar av innovasjon, forsking og utdanning

Førebelse tal frå Noregs forskingsråd tyder på at norske forskingsmiljø har fått god utteljing i EUs sjette rammeprogram for forsking. Heile 28 pst. av søknadene til programmet som hadde norsk deltaking, har vorte godkjende. Til samanlikning er snittet for EU-landa 18 pst. Norske forskarar deltek i om lag 830 prosjekt. Det utgjer om lag 20 pst. av alle prosjekta i rammeprogrammet.

Kvalitet i spiss

Noreg har i dag 21 senter for framifrå forsking (SFF). SFF-ordninga vart oppretta for å bringe særskilt gode forskingsmiljø opp til internasjonalt toppnivå. Ordninga blir forvalta av Noregs forskingsråd og er finansiert med midlar frå avkastninga frå Forskingsfondet. Ei internasjonal evaluering frå 2006 syner at ordninga har vore særs vellykka, og hevdar at sentra aukar statusen for norsk forsking og gjer ho meir synleg internasjonalt. Heile ni av dei 13 sentra som vart oppretta i 2003 fekk toppkarakter, og alle sentra er vurderte som gode nok til å ha status som Senter for framifrå forsking fram til 2012.

Evalueringa slår fast at sentra har framifrå vitskaplege resultat og har vorte attraktive partnarar for nasjonalt og internasjonalt samarbeid. Sentra har henta stor finansiering på toppen av midlane i ordninga og har i stor grad evna å knyte til seg internasjonale toppforskarar. Evalueringskomiteen uttaler også at sentra generelt har hatt ein særs positiv effekt på forskingsmiljøa der dei er etablerte. Sentra har skapt samarbeid og interaksjon på tvers av disiplinar og institutt- og fakultetsgrenser.

I august 2007 vart eit av sentra, Senter for hukommelsesbiologi ved Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU), utnemnt til eit Kavli-institutt for nevrovitskap. Det nye instituttet vil sikre gode vilkår for å vidareutvikle dette sterke fagmiljøet ved NTNU. The Kavli Foundation, grunnlagd av norskamerikanaren Fred Kavli, har tidlegare oppretta Kavli-institutt mellom anna ved Harvard og Stanford i USA og ved Cambridge i Storbritannia. Kunnskapsdepartementet, NTNU og The Kavli Foundation skal alle medverke til finansiering av instituttet. Regjeringa foreslår derfor å auke løyvinga til NTNU med 2,29 mill. kroner i 2008, jf. kap. 271 post. 50.

I desember 2006 fekk åtte nye forskingssenter status som Senter for framifrå forsking. Sentra var dei beste blant 98 søkjarar i denne andre runden med utlysing under ordninga.

SFF-ordninga er særskilt retta mot grunnforsking. For å styrkje framtidig verdiskaping på basis av langsiktig, grunnleggjande forsking i næringslivet er det også nyleg etablert ei ordning kalla Senter for forskingsdriven innovasjon (SFI). Etter ein omfattande kvalifiseringsrunde har 14 senter innanfor ei rekkje ulike fagområde og næringar starta opp i 2007. Ordninga har til formål å byggje opp eller styrkje norske forskingsmiljø som arbeider i tett samspel med innovativt næringsliv, samt å støtte langsiktig forsking som fremmer innovasjon og konkurransekraft i næringslivet. Ordninga blir finansiert med midlar frå Fondet for forsking og nyskaping.

Gjennom ein samarbeidsavtale med The Kavli Foundation og Det Norske Videnskaps-Akademi (DNVA) skal Kunnskapsdepartementet medverke til utdeling av tre prisar for framifrå forsking innanfor astrofysikk, nanovitskap og nevrovitskap. Kavli-prisane skal delast ut annakvart år og første gongen i 2008. Kvar av prisane vil vere på 1 mill. USD. Prisane vil profilere forsking generelt, og styrkje Noregs omdømme som forskingsnasjon. Vidare vil prisane føre til auka kontakt mellom norske forskarar og framifrå internasjonale forskingsmiljø.

Noreg har tidlegare oppretta to internasjonale vitskaplege prisar på same nivå som nobelprisane: Abel-prisen i matematikk og Holberg-prisen i humaniora, samfunnsvitskap, juss og teologi. Prisane er viktige tiltak for å synleggjere framifrå forsking og forskarar. For meir omtale av dei vitskaplege prisane, sjå kap. 287.

Kvalitet i breidda

Internasjonale evalueringar av norske fagmiljø syner at delar av norsk forsking held høgt internasjonalt nivå. Det gjeld til dømes innanfor fagområda matematikk, informatikk og geofag. Evalueringane syner elles at mange fagområde slit med felles utfordringar. Det har vore eit generelt behov for styrkt forskingsleiing, auka konsentrasjon av ressursane og betre nasjonal arbeidsdeling innanfor mange fagområde. Tilrådingane frå evalueringane dannar grunnlag for forskingspolitiske vurderingar og tiltak i departementet, i Forskingsrådet og hos dei involverte institusjonane. Mellom anna er verkemiddelet Institusjonsforankra strategiske prosjekt(ISP) i Noregs forskingsråd oppretta for å støtte oppfølgingsarbeid ved institusjonane.

Fri prosjektstøtte er eit hovudverkemiddel for å sikre kvalitet og fornying i grunnforskinga, uavhengig av fagområde og politiske føringar. Mange grensesprengjande oppdagingar blir gjorde av forskarar med ei lita forskingsgruppe som er oppteken av eit spesifikt problem. Ordninga med fri prosjektstøtte er den raskaste og beste måten for å fange opp forskarinitierte prosjekt med høgt potensial. Fagfelleevaluering sikrar at dei beste prosjekta vinn fram i konkurransen. Fri prosjektstøtte blir finansiert over den faglege løyvinga til Forskingsrådet på kap. 285. Storforsk er ei ny ordning for å finansiere store, frie grunnforskingsprosjekt med høg risiko og vitskapleg mot. Ordninga styrkjer fri grunnforsking gjennom å støtte prosjekt som er større enn det normalt er rom for innanfor støtta til frie prosjekt. Storforsk blir finansiert gjennom midlar frå Fondet for forsking og nyskaping.

Fondet styrkjer kvaliteten i breidda også gjennom andre verkemiddel. Det nye programmet Brukarstyrt innovasjonsarena (BIA) i Forskingsrådet skal støtte dei beste forskingsbaserte innovasjonsprosjekta. BIA er ope for alle bransjar og teknologiområde og retta mot verksemder med høge FoU-ambisjonar og stort potensial for innovasjon og verdiskaping. Strategiske høgskoleprosjekt (SHP) er ei FoU-satsing retta mot dei statlege høgskolane for å styrkje forsking, utviklingsarbeid og FoU-kompetanse i sektoren. Midtvegsevalueringa frå 2005 syner at SHP-midlane har medverka til å byggje opp forskingsmiljø og auke den formelle kompetansen i høgskolesektoren.

Høg kvalitet i forskinga er viktig for å få fram gode, relevante og tillitvekkjande resultat. Tilliten til forsking er avhengig av at forskinga går føre seg på ærleg vis og i samsvar med god vitskapleg praksis. Lov om handsaming av etiske spørsmål og ærleg ferd i forsking (forskingsetikklova) med forskrift er sett i verk frå 1. juli 2007. Det er dessutan oppnemnt eit utval som skal granske påstandar om fusk i forsking (Granskingsutvalet).

Det er oppretta ein ny regional komité for medisinsk og helsefagleg forskingsetikk i 2007, slik at det no er sju komitear. Medlemstalet i kvar komité er auka, mellom anna for å styrkje den medisinske kompetansen. Regjeringa har lagt fram ein proposisjon om ny helseforskingslov, jf. Ot.prp. nr. 74 (2006–2007). Som følgje av desse forslaga vil dei regionale komiteane få meir omfattande oppgåver, og Regjeringa går inn for å auke løyvinga til dei regionale komiteane med til saman 5 mill. kroner i 2008. Sjå kap. 271 post 50. Det er universiteta som har forvaltningsansvar for dei regionale komiteane. Departementet har bedt Statskonsult greie ut spørsmålet om alternativ til denne ordninga, jf. det som er sagt i St.prp. nr. 1 (2006–2007). Statskonsult har i si utgreiing tilrådd at universiteta fortsatt skal ha forvaltningsansvaret, men at alle kostnader til formålet, inkludert infrastrukturkostnader, blir samla på ein eigen post i statsbudsjettet. På bakgrunn av utgreiinga frå Statskonsult vil departementet førebels ikkje endre på forvaltningsansvaret for dei regionale komiteane. Det kan likevel vere aktuelt å vurdere dette på nytt i samanheng med oppfølging av evalueringa av dei nasjonale forskingsetiske komiteane.

Kvalitet på utvalde satsingsområde

I tillegg til satsinga på kvalitet i spiss og breidd, som er uavhengig av fagområde, satsar Regjeringa også særskilt på å byggje solide kunnskapsmiljø på nokre utvalde område. Satsingane er motiverte ut frå behov i samfunnet eller potensial for verdiskaping.

Forsking og overvaking i nordområda er viktig for Noreg både politisk, fagleg og forvaltningsmessig. Det internasjonale polaråret (IPY) 2007–08 er ei stor internasjonal satsing innanfor polarforsking der mange nasjonar er aktive, og der store ressursar blir sette inn. Regjeringa går inn for å løyve til saman over 320 mill. kroner til IPY over ein fireårsperiode, og Noreg blir dermed blant dei største bidragsytarane. Den norske løyvinga blir fordelt av Noregs forskingsråd, og omfattar 30 forskingsprosjekt. Ein mindre del av løyvinga går også til utdannings- og formidlingsprosjekt. Om lag to tredjedelar av forskingsmidlane går til prosjekt knytte til meteorologi og klimaforsking, medan den siste tredjedelen går til grunnforskingsprosjekt som nyttar dei særeigne vilkåra for forsking i polarområda. Dei fleste norske prosjekta omfattar samarbeid med Russland, USA og Canada og mykje av arbeidet finn stad på eller i tilknyting til Svalbard.

Ei rekkje norske institusjonar og enkeltforskarar deltek også i prosjekt finansierte av eigne løyvingar. Av litt over 200 samarbeidsprosjekt som er godkjende som Polarår-prosjekt av den internasjonale komiteen, er norske forskingsmiljø med som samarbeidspartnarar i vel halvparten. IPY medverkar til ein kraftig auke i internasjonalt forskingssamarbeid i nordområda. Innsatsen i IPY vil få mykje å seie for ressurs-, natur- og kulturminneforvaltning og for teknologi- og næringsutvikling. Regjeringa ventar at denne satsinga vil styrkje oppbygginga av grunnleggjande forskingskompetanse ved dei norske miljøa, og at norsk polar forskingsinfrastruktur blir betre utnytta. Dette gjeld både i Antarktis og på Svalbard.

Dei såkalla store programmai Noregs forskingsråd er etablerte for å syte for solid og langsiktig finansiering av prioriterte område i forskingspolitikken. Programma får ein stor del av finansieringa si frå Fondet for forsking og nyskaping. Det er i dag sju store program, som dekkjer forsking innanfor bioteknologi, IKT, nanoteknologi, havbruk, klima, rein energi og petroleum. For meir omtale, sjå kap. 286.

Fondet for forsking og nyskaping finansierer også andre programsatsingar på viktige område, som til dømes programmet Forsking for innovasjon og fornying i offentlig sektorog eit nytt program for forsking på årsaker til sjukefråvær og utstøyting frå arbeidslivet.

Rekruttering og likestilling

Målet om høg kvalitet i norsk forsking krev at ein får fram tilstrekkeleg mange gode forskarar. I alt vart det gjennomført 905 doktordisputasar ved norske institusjonar i 2006. Det er fleire enn nokon gong tidlegare. I dei siste 15 åra har talet på avlagde doktorgradar i Noreg fordobla seg, men auken er likevel svakare enn han har vore i nabolanda våre.

Auken i talet på stipendiatar i dei siste åra har vore ei oppfølging av opptrappingsplanen i St.meld. nr. 35 (2001–2002) Om rekruttering til undervisnings- og forskerstillinger i universitets- og høgskolesektoren. Planen gjaldt fram til 2007, og det er no tid for å sjå på situasjonen for norsk forskarrekruttering på nytt. Regjeringa tek sikte på å leggje fram ei stortingsmelding i 2008 der behova for fornya satsing i forskarutdanninga blir drøfta. I budsjettet for 2008 foreslår Regjeringa å løyve midlar til 350 nye stipendiatstillingar. Sjå meir omtale under kategori 07.60.

Sjølv om auken i avlagde doktorgradar har vore stor, er det eit problem med forsinka gjennomføring og fråfall i doktorgradsutdanninga. Det er bakgrunnen for at departementet i 2008 vil etablere ei ordning med nasjonale forskarskolar. Skolane skal vere eit organisert samarbeid mellom fleire institusjonar om forskarutdanning innanfor avgrensa fagområde. Formålet med ordninga er å betre kvaliteten på og gjennomføringa av forskarutdanninga i Noreg. Dette vil særskilt ha verdi for stipendiatar som er tilsette ved små institusjonar, eller i små fagmiljø. Gjennom nasjonale forskarskolar vil dei bli knytte til eit større fagmiljø, og bli omfatta av eit meir strukturert løp i utdanninga. Noregs forskingsråd vil få i oppdrag å setje i verk ordninga og lyse ut midlar. Totalt budsjett for ordninga i 2008 blir på 10 mill. kroner.

Det er viktig å halde på gode forskarkandidatar og sikre rekruttering til faste stillingar. Eit godt verke­middel for dette er postdoktorstillingar, som gir gode tilhøve for vidare kvalifisering etter avlagd doktorgrad og fleksible ordningar for tilsetjing. Forsk­ings­rådet har eit særskilt ansvar for finansiering av postdoktorstipend. I 2006 finansierte Forsk­ings­rådet 566,5 årsverk direkte. I tillegg var 108 postdoktorar knytte til SFF-ordninga. Postdoktorstipenda inngår i tildelingane frå dei fleste verkemidla til Forskingsrådet, men frittståande prosjektløyvingar og løyvingar gjennom dei store, strategiske programma skil seg ut som dei klart viktigaste kjeldene for finansiering av postdoktorstipend.

Det er eit stort fleirtal av menn i faste vitskaplege stillingar i universitets- og høgskolesektoren. Talet på kvinner i slike stillingar har auka i dei siste åra, men i høgre faglege stillingar er talet framleis lågt. Det er eit viktig mål å auke talet på kvinner, både blant rekruttar og i det faste forskarpersonalet. Utfordringa er størst innanfor realfaga, jf. kategori 07.60. Sentrale aktørar i arbeidet for auka kvinnedeltaking i norsk forsking er Forskingsrådet og Komité for integreringstiltak – Kvinner i forsking.

Arbeidet for å auke delen av kvinner på fagområde med få kvinner, og for å kvalifisere kvinner til faste akademiske stillingar, særleg toppstillingar, skal førast vidare. Noregs forskingsråd skal også arbeide aktivt for å få fleire kvinner med i internasjonalt forskingssamarbeid.

Internasjonalisering av forskinga

Norsk forsking utgjer om lag fire promille av den totale forskinga i OECD-området. Skal Noreg ta del i den globale kunnskapsutviklinga, må norske forskarar samarbeide internasjonalt. Å få innpass i dei beste internasjonale forskingsnettverka krev at ein kan syne til gode resultat. Målet om høg kvalitet er med andre ord både eit vilkår for og eit resultat av internasjonaliseringa av norsk forsking.

To hovudaksar i internasjonaliseringa av norsk forsking er internasjonalt forskingssamarbeid og forskarmobilitet. Internasjonalt forskingssamarbeid skjer i stor grad gjennom uformelle kontaktar og nettverk mellom personar og mellom miljø. I tillegg kjem eit aukande formalisert samarbeid gjennom internasjonale organisasjonar, større internasjonale fellessatsingar og program, og gjennom bilaterale avtalar på statleg nivå. Tiltak for auka forskarmobilitet er ofte ein del av dette samarbeidet. Noreg tek del i fleire internasjonale fellessatsingar. Av desse er deltakinga i EUs rammeprogram for forsking og teknologisk utvikling og fleire internasjonale grunnforskingsorganisasjonar finansierte over Kunnskapsdepartementets budsjett, jf. kap. 288 postane 72 og 73.

Satsinga på auka internasjonalisering av norsk forsking vil i 2008 bli ført vidare både som integrert del av Forskingsrådets nasjonale programsatsing og ved særskilt retta tiltak for internasjonalisering. Sentralt står deltakinga i EUs sjuande rammeprogram for forsking og teknologisk utvikling, oppfølginga av strategien for forskings- og teknologisamarbeid med Nord-Amerika og forskingssamarbeidet med prioriterte land, forutan tverrgåande satsingar som Nordområdesatsinga og Det internasjonale polaråret(IPY).

Sidan juni 2007 er Noreg offisiell deltakar i EUs sjuande rammeprogram for forsking, teknologisk utvikling og demonstrasjonsaktivitetar, som går frå 2007 til 2013. Rammeprogrammet er det mest omfattande internasjonale samarbeidet norske forskarar, forskingsmiljø og næringsliv deltek i. Programmet er sjølve flaggskipet i EUs arbeid for å nå måla i Lisboa-strategien om ein kunnskapsbasert økonomi og eit kunnskapsbasert samfunn i Europa. Programmet skal fremme og investere i forsking i verdsklasse og medverke til å gjere EU til det leiande forskingsområdet i verda. Programmet byggjer på resultata frå det sjette rammeprogrammet, og skal bringe EU vidare i prosessen med å utvikle eit europeisk forskingsområde – European Research Area (ERA). Totalbudsjettet for satsinga er på 50,5 mrd. euro. Den norske kontingenten vil vere om lag 9,3 mrd. kroner for heile programperioden.

Det er til dels stor overlapp mellom satsingane i EUs sjuande rammeprogram og norske forskingspolitiske prioriteringar. Den norske deltakinga i programmet vil styrkje og utfylle dei nasjonale satsingane på forsking og utvikling. Dette gjeld innanfor område som mat, helse, miljø, energi, informasjons- og kommunikasjonsteknologi og marin og maritim forsking, og innanfor grunnforsking gjennom etableringa av det europeiske forskingsrådet. Programmet omfattar òg tiltak retta mot auka samarbeid og felles utlysingar mellom dei nasjonale forskingsprogramma i Europa, forutan store teknologisatsingar i offentleg-privat samarbeid.

Kunnskapsdepartementet vil hausten 2007 leggje fram ein strategi for korleis Noreg kan få mest mogleg nytte av deltakinga i rammeprogrammet. Strategien er utarbeidd i dialog med relevante departement, Noregs forskingsråd, Innovasjon Noreg og andre aktørar.

Noreg er part i bilaterale avtalar om forsking og teknologi med ein del utvalde land. Bilaterale avtalar er viktige for å gi forskingssamarbeidet eit løft og styrkje samarbeid innanfor område av felles interesse. I 2008 skal den bilaterale forskings- og teknologiavtalen med USA og strategien for forskings- og teknologisamarbeid med Nord-Amerika følgjast opp vidare. Dette skal mellom anna skje i form av auka utveksling av forskarar gjennom Leiv Eiriksson mobilitetsprogram i regi av Noregs forskingsråd. Noreg underteikna ein bilateral forskingsavtale med India hausten 2006. Samarbeidet på fagområde av felles interesse, som vaksinasjonsforsking, klima og rein energi, geoteknologi og marin forsking knytt til polarforsking, skal styrkjast. I tillegg skal forskingsavtalen med Japan og samarbeidet på fagområde som matvaretryggleik, nanoteknologi og energi følgjast opp vidare.

Kap. 283 Meteorologiformål

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

50

Meteorologisk institutt

211 010

212 538

221 677

72

Internasjonale samarbeidsprosjekt

28 624

42 488

41 155

Sum kap. 283

239 634

255 026

262 832

Kapitlet omfattar tilskott til drift av Meteorologisk institutt og tilskott til internasjonalt meteorologisk samarbeid.

Post 50 Meteorologisk institutt

Meteorologisk institutt står for den offentlege meteorologiske tenesta for sivile og militære formål. Oppgåvene til Meteorologisk institutt er mellom anna å varsle vêret, studere klimaet, drive forskings- og utviklingsarbeid, og å formidle resultata av arbeidet. Varsling av ekstreme vêrtilhøve og dermed sikring av liv og verdiar har aller høgste prioritet. Meteorologisk institutt har òg andre viktige beredskapsoppgåver. Beredskapstenestene omfattar mellom anna varsling ved atomulykker som gir utslepp til luft eller hav.

Instituttet lagar vêrvarsel for samfunnet generelt gjennom vêrvarslingssentralane i Tromsø, Bergen og Oslo. I tillegg er observasjonsstasjonar spreidde over heile fastlandet og i Arktis. Instituttet har folk i arbeid på Jan Mayen, Bjørnøya, Hopen og Svalbard. Den aukande aktiviteten i nordområda krev gode vêrmeldingar. Observasjonane frå nordområda er òg med på å dokumentere klimaendringar. Meteorologisk institutt er dessutan aleine om å ha personell på Bjørnøya og Hopen, og sikrar i så måte norsk nærvær.

Meteorologisk institutt er frå 1. januar 2005 organisert som eit forvaltningsorgan med særskilde fullmakter. I samband med St.prp. nr. 1 Tillegg nr. 1 (2005–2006) varsla Regjeringa at ho ikkje ville føre vidare arbeidet med å greie ut ei utskilling av den kommersielle verksemda ved Meteorologisk institutt i eit ege selskap, men i staden ville vurdere alternativ innanfor nasjonalt og internasjonalt regelverk. Departementet har i samarbeid med instituttet starta ein gjennomgang for å vurdere omfanget og organiseringa av den kommersielle verksemda ved Meteorologisk institutt.

Rapport for 2006–07

Ny vêrradar på Andøya kom ikkje på plass i 2006 grunna eit uhell under monteringa. Radaren på Andøya vart sett i drift sommaren 2007. Instituttets øvrige mål for 2006 vart nådde. Kvaliteten på vêrvarsla for kyst og fjordstrok og dei nære fiskebankane vart betre. I arbeidet med å spreie kunnskap om klimaet vart det publisert 13 klimarelaterte artiklar i internasjonale tidsskrift. Forskarar og meteorologar har i løpet av 2006 halde ei rekkje vitskaplege og populærvitskaplege foredrag, og svarar òg på klimaspørsmål frå media. Nær 100 pst. av pressemeldingane frå instituttet blir nytta i media, og nettstadene til instituttet blir mykje brukte av media. Meteorologisk institutt kom på topp av 82 statlege etatar i omdømmeundersøkinga til Synovate MMI i 2006. Instituttet har sett opp ti nye automatiske vêrstasjonar i 2006. Instituttets store portefølje av eksternt finansierte forskingsprosjekt indikerer at forskinga ved instituttet held internasjonalt nivå. I 2006 var tilgangen på oppdrag god, og instituttet sikra seg mellom anna prosjektmidlar til to av dei store prosjekta i det internasjonale polaråret (IPY).

Mål for 2008

Dette er måla for Meteorologisk institutt i 2008:

  • Meteorologisk institutt skal auke kvaliteten på regionale og lokale vêrvarsel.

  • Meteorologisk institutt skal utføre forsking av høg kvalitet for å betre den offentlege meteorologiske tenesta.

  • Meteorologisk institutt skal betre kunnskapen om dagens klima i Noreg og om klimautviklinga i fortid og framtid.

  • Meteorologisk institutt skal vere påliteleg, relevant og tilgjengeleg i all kommunikasjon.

  • Instituttets kommersielle verksemd skal vere konkurransedyktig og lønnsam.

Budsjettforslag for 2008

Departementet foreslår at løyvinga på posten blir ført vidare på same nivå som i 2007.

Post 72 Internasjonale samarbeidsprosjekt

Formålet med ordninga er å medverke til at Noreg kan ta del i internasjonale meteorologiske organisasjonar og prosjekt og slik medverke til og dra nytte av utvikling og forbetring av meteorologiske tenester. Mellom anna skjer det mykje internasjonal utveksling av data, kunnskap og metodar.

Midla går i hovudsak til å innfri dei forpliktingane Noreg har til å betale kontingentutgifter i samband med norsk deltaking i følgjande internasjonale meteorologiorganisasjonar og samarbeidsprosjekt:

  • Den meteorologiske verdsorganisasjonen (WMO)

  • Den europeiske organisasjonen for utnytting av meteorologiske satellittar (EUMETSAT)

  • Det europeiske senteret for mellomlange vêrvarsel (ECMWF)

  • Europeiske samarbeidsprosjekt mellom dei meteorologiske institutta (EUMETNET, ECOMET, EuroGOOS og HIRLAM)

Meteorologisk institutt er aktivt med i fleire internasjonale meteorologiorganisasjonar. I 2006 vart det gjennomført ei rekkje tiltak som medverkar til å auke kvaliteten på tenestene frå Meteorologisk institutt. Til dømes vart den geografiske oppløysinga i ECMWF-modellen betra i 2006. Valideringa syner at den nye versjonen har høgre kvalitet over Europa enn tidlegare versjonar. Vidare har instituttet vore med i finansieringa av den europeiske polarbanesatellitten MetOp i regi av EUMETSAT. Data frå denne satellitten er viktig for å betre vêrvarslinga for nordområda.

Det blir foreslått å redusere løyvinga på posten med om lag 1,3 mill. kroner i høve til 2007. Reduksjonen er i hovudsak knytt til lågare kontingent til EUMETSAT i 2008. Dette skyldast faseforskyving av kostnadskrevjande aktivitetar til seinare år.

Kap. 285 Noregs forskingsråd

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

52

Forskingsformål

1 100 121

1 087 421

1 082 631

55

Administrasjon

217 479

223 113

232 707

Sum kap. 285

1 317 600

1 310 534

1 315 338

Post 52 Forskingsformål

Løyvinga til Forskingsrådet over post 52 blir nytta til å finansiere grunnforsking innanfor alle fagområde. Posten dekkjer òg midlar til vitskapleg utstyr, internasjonaliseringstiltak og strategi- og informasjonsarbeid i Forskingsrådet.

Løyvinga til fagområda blir fordelt på fleire verkemiddel. Dei viktigaste er fri prosjektstøtte og støtte til ulike program. Fri prosjektstøtte er eit hovudverkemiddel for å sikre kvalitet og fornying i grunnforskinga, uavhengig av fagområde og politiske føringar. Mange grensesprengjande oppdagingar blir gjorde av forskarar med ei lita forskingsgruppe som er oppteken av eit spesifikt problem. Ordninga med fri prosjektstøtte er den raskaste og beste måten å fange opp forskarinitierte prosjekt med høgt potensial på. Fagfelleevaluering sikrar at dei beste prosjekta vinn fram i konkurransen. Fri prosjektstøtte kan inkludere midlar til mange ulike formål, t.d. doktorgradsstipend og postdoktorstipend og utveksling av forskarar.

Programløyvingar har som hovudformål å byggje opp kompetanse og utvikle kunnskap på tematisk avgrensa felt der Noreg har særskilde behov eller særskilde føresetnader. Løyvinga frå departementet går til grunnforskingsprogram og til delfinansiering av såkalla handlingsretta, eller anvende, program. For å følgje opp særleg viktige fag- og politikkområde har Forskingsrådet verkemiddelet Store program. Dei store programma er tverrgåande, målretta satsingar som skal dekkje heile spekteret frå grunnforsking til næringsretta forsking. Midlar frå Kunnskapsdepartementet over denne posten går per 2007 inn i dei store programma FUGE, NANOMAT, NORKLIMA og VERDIKT.Programma er omtalte under kap. 286 post 50.

For meir omtale av forskingsverksemda og andre tiltak som blir finansierte av Noregs forskingsråd, sjå www.forskningsradet.no.

Løyvinga over post 52 er fordelt på følgjande fagområde og formål:

Tabell 4.12 Faglege løyvingar til Noregs forskingsråd. Fordeling på fagområde og særskilde formål (i mill. kroner)

Fagområde

2006

2007

2008

Humaniora

116

116

116

Samfunnsvitskap

95

97

98

Medisin og helse

144

144

144

Miljø og utvikling

51

50

48

Naturvitskap og teknologi

374

373

374

Rekruttering

46

46

56

Vitskapleg utstyr, databasar og samlingar

26

10

10

Internasjonalisering

951

103

90

FUGE

51

46

46

Ordning for finansiering av små driftsmidlar

40

40

40

Kommersialisering av forskingsresultat

7

7

7

Strategiske oppgåver og informasjon

51

46

46

Internasjonale nettverkstiltak2

5

5

Tverrfaglege tiltak3

4

4

3

SUM

1 100

1 087

1 083

1  Løyvinga i 2006 inkluderer 2,7 mill. kroner til finansiering av norsk kontingent til EUs førebuande program for tryggleiksforsking. Desse midlane er belasta kap. 285 post 52 direkte frå Kunnskapsdepartementet.

2  Løyvinga gjeld finansiering av den norske noden av eit nordisk senter i molekylærmedisin tilknytt European Molecular Biology Laboratory (EMBL), som er under etablering i 2007. Den norske noden er lagd til Universitetet i Oslo.

Løyvinga gjeld Divisjon for store satsingar.

Rapport for 2006–07

Humanistisk forsking

Av løyvinga på posten gjekk 116 mill. kroner til humanistisk forsking i 2006. I 2007 er tildelinga likeins 116 mill. kroner. For 2006 la departementet til grunn at løyvinga til fri prosjektstøtte skulle styrkjast med minst 6 mill. kroner i høve til 2005.

I 2006 gjekk om lag 61,5 mill. kroner til fri prosjektstøtte innanfor humanistisk forsking. Dette var ein auke på vel 8 mill. kroner samanlikna med året før. I 2006 gjekk midlane til 80 prosjekt. Fri prosjektstøtte går i første rekkje til humanistiske forskingsprosjekt ved universiteta, høgskolane og andre forskingsinstitusjonar i Noreg. Ein mindre del går til doktorgrads- eller postdoktorstipend i utlandet.

Forskinga i nordisk språk og litteratur vart evaluert i 2005. Evalueringa viste at det er mykje forsking på høgt nivå, men ikkje alle delar av faget er like godt dekte. Eit utval nedsett av Forskingsrådet har i 2007 komme med ei innstilling som gir råd om vidare oppfølging. Forskingsrådet har lyst ut oppfølgingsmidlar i form av Institusjonsforankra strategiske prosjekt (ISP).

Publiseringsstøtteordninga for humanistisk og samfunnsvitskapleg forsking skal stimulere til auka vitskapleg publisering og fremme kvalitetsutvikling av relevante publiseringskanalar. Vel 5 mill. kroner vart fordelte gjennom ordninga i 2006.

Program for kulturforsking er den største programsatsinga innanfor humaniora, og programmet har som mål å utvikle den teoretiske og allmenne forståinga av samfunn og kultur. Programmet skal avsluttast i 2007.

Program for samisk forsking vart avslutta i 2006. Ei oppsummering har vist at programmet har betydd mykje både for rekruttering til og formidling av samisk forsking. Programmet har også vore viktig for utviklinga av samisk som vitskapsspråk. Dette har vore viktige målsettingar for programmet. Det er tildelt 15 studentstipend, ni doktorgradsstipend og eitt postdoktorstipend. Programmet har særleg lykkast med å rekruttere fleire kvinner til forsking. Eit nytt program har starta opp i 2007. Det skal gå over ti år, med evaluering etter fem år.

Kunnskapsutvikling for norsk språkteknologi(KUNSTI) vart avslutta i 2006. Programmet har gitt resultat i form av teoriutvikling, publikasjonar og nyutvikla bruksmåtar. Programmet har også medverka positivt til rekrutteringa på feltet. Forskingsrådet vil føre satsinga vidare og har førebels stilt midlar til rådvelde for 2007.

Fleire program har delt finansiering med samfunnsvitskap. Det gjeld Program for samisk forsking, Kjønnsforsking og Kommunikasjon, IKT og medier. Midlar til humanistisk forsking går også inn i programma Etikk, samfunn og bioteknologi, Velferdsprogrammet og Innvandrings- og migrasjonsforsking (IMER).

Innanfor fri prosjektstøtte vart det i humanistisk forsking løyvd midlar til 27 doktorgradsårsverk (52 pst. kvinner) og 30 postdoktorårsverk (53 pst. kvinner) i 2006.

Samfunnsvitskapleg forsking

Av løyvinga på posten gjekk om lag 95 mill. kroner til samfunnsvitskapleg forsking i 2006. I 2007 er tildelinga om lag 97 mill. kroner.

For samfunnsvitskapleg forsking la departementet til grunn at fri prosjektstøtta skulle styrkjast med minst 4 mill. kroner, og at grunnforskingsprogramma skulle førast vidare. Samstundes skulle Forskingsrådet halde fram arbeidet med tiltak som fremmer kvalitet i forsking, mellom anna gjennom fleire fagevalueringar. Desse måla har i stor grad vorte nådde.

Midlane finansierte 71 prosjekt innanfor fri prosjektstøtte i 2006, med statsvitskap som det største enkeltfaget. Innanfor fri prosjektstøtte vart det i samfunnsvitskapleg forsking løyvd midlar til 21 doktorgradsårsverk (33 pst. kvinner) og ni postdoktorårsverk (78 pst. kvinner).

Løyvinga til grunnforskingsprogram gjekk til Program for kvinne- og kjønnsforsking, Program for samisk forsking og Kommunikasjon, IKT og medier. Programma får også midlar frå løyvinga til humanistisk forsking. For å medverke til rekruttering og grunnforsking gjekk løyvinga frå Kunnskapsdepartementet òg til samfinansiering av handlingsretta program. Dei programma som har størst finansiering er Velferdsprogrammet, Arbeidslivsforskingog Internasjonal migrasjonog etniske relasjonar.

Midlane til samfunnsvitskapleg forsking finansierer dessutan basisløyvinga til Norsk samfunnsvitskapleg datateneste og institusjonsstøtte til ARENA (Advanced Research on the Europeanisation of the Nation-State).

Forskingsrådet held fram med arbeid som fremmer kvalitet i forskinga, mellom anna fagevalueringar. Ei evaluering av økonomifagleg forsking vart starta i 2006. Forskingsrådet arbeider med å setje i gang fleire evalueringar, om mogleg med ein forenkla metodikk, slik at fleire fag kan bli evaluerte på same tid. Evalueringa av pedagogikk som vart avslutta i 2004, har vorte følgd opp med ein fagplan og utlysing og tildeling av midlar til institusjonsforankra prosjekt.

Medisinsk og helsefagleg forsking

Av løyvinga på posten gjekk 144 mill. kroner til medisinsk og helsefagleg forsking i 2006. I 2007 er løyvinga på nominelt same nivå. For 2006 la departementet til grunn at fri prosjektstøtte skulle styrkjast med minst 8 mill. kroner i høve til 2005. Forsking av høg kvalitet skulle prioriterast, mellom anna gjennom fri prosjektstøtte og internasjonal forskarutveksling. Løyvinga skulle delfinansiere fleire nye program, og NevroNor-satsinga skulle starte med midlar frå den auka avkastninga av Forskingsfondet.

Samla budsjett for fri prosjektstøtte var på 110,7 mill. kroner i 2006, ein auke på 8,5 mill. kroner i høve til 2005. Om lag 94 pst. av midlane vart fordelte til universiteta, resten til instituttsektoren og til utanlandsstipend. Dei fem nye helsefaglege programma Folkehelse, Psykisk helse, Klinisk forsking, Helse- og omsorgstenester og Miljø, genar og helse hadde sitt første funksjonsår i 2006. Desse programma er i hovudsak finansierte med midlar frå Helse- og omsorgsdepartementet. NevroNor-programmet vart starta i 2006 med eit samla budsjett på 9,7 mill. kroner, og av desse kom 3 mill. kroner frå denne posten. I første omgang er det satsa på biletdannande teknologiar og epidemiologi.

Rekrutteringa er framleis ei stor utfordring innanfor medisin og helsefag. Forskingsrådet følgjer derfor nøye med på rekrutteringa av forskarar med bakgrunn i medisin, odontologi og psykologi. Dette gjeld både forskarutdanning og studentforsking. I 2006 vart 48 doktorgradsårsverk (60 pst. kvinner) og 43 postdoktorårsverk (45 pst. kvinner) finansierte innanfor tildelinga til fri prosjektstøtte. Det vart løyvd 11,4 mill. kroner til studentforsking, og Forskingsrådet finansierte til saman 123 studentstipend i medisinske fag, fordelte med 15 i psykologi, ni i odontologi og 99 i medisin.

Miljø- og utviklingsforsking

Av løyvinga på posten gjekk 51 mill. kroner til miljø- og utviklingsforsking i 2006. I 2007 er tildelinga på om lag 50 mill. kroner. For 2006 la departementet til grunn at aktivitetane i hovudsak skulle førast vidare på same nivå som i 2005 med hovudvekt på langsiktig, grunnleggjande forsking. Frie prosjekt og opparbeiding av tverrfagleg kompetanse var prioriterte område. Vidare skulle Forskingsrådet arbeide for styrkt samarbeid mellom Noreg og Russland om polarforsking og for betre samordning av forskinga på Svalbard.

25,9 mill. kroner gjekk til fri prosjektstøtte innanfor miljø- og utviklingsforsking i 2006. Dette var ein auke på 2 mill. kroner samanlikna med året før. Fagkomiteen innanfor miljø- og utviklingsforsking finansierte 37 prosjekt i 2006. Om lag 50 pst. av midlane gjekk til instituttsektoren, og om lag 42 pst. gjekk til universitets- og høgskolesektoren, medan dei siste 8 pst. gjekk til forsking utanlands. I 2006 finansierte fagkomiteen sju doktorgradsårsverk, av desse tre til kvinner, og tre postdoktorårsverk, av desse det eine til ei kvinne.

Resten av tildelinga gjekk i hovudsak til følgjande program i Forskingsrådet: NORKLIMA – Klimaendringar og konsekvensar for Noreg, Globalisering og marginalisering. Fleir- og tverrfagleg forsking om utviklingsvegar i sør, Rammebetingelser for ein berekraftig utvikling (RAMBU), Biologisk mangfald, og til polarforsking.

Det nye programmet Miljø 2015 er i ferd med å bli etablert. Hovudtrekka i RAMBUs aktivitetar skal integrerast i programmet, og det er lagt vekt på å stimulere til fleir- og tverrfagleg forsking.

Under polarforskingsavtalen mellom National Science Foundation (USA) og Forskingsrådet er det løyvd midlar til prosjekt for å styrkje samarbeidet mellom amerikansk og norsk polarforsking. Det er òg løyvd midlar til prosjekt som skal styrkje samarbeidet mellom norske og russiske forskarar på Svalbard. Svalbard Science Forum (SSF) arbeider med koordinering av forsking på Svalbard, og har i 2006 utarbeidd ein internasjonal forskingsplan for Ny-Ålesund. Vidare har SSF arbeidd med stipendsøknader frå norske forskarar og studentar for å få dekt meirkostnader til feltforsking på Svalbard.

Naturvitskapleg og teknologisk forsking

Av løyvinga på posten gjekk om lag 374 mill. kroner til naturvitskapleg og teknologisk forsking i 2006. I 2007 er tildelinga på om lag 373 mill. kroner. For 2006 la departementet til grunn at fri prosjektstøtte skulle styrkjast med minst 30 mill. kroner i høve til 2005.

I 2006 gjekk 159,8 mill. kroner til fri prosjektstøtte innanfor naturvitskapleg og teknologisk forsking. Dette er i tråd med dei måla som vart sette. Midlane gjekk til 228 prosjekt. Innanfor fri prosjektstøtte vart det i naturvitskapleg og teknologisk forsking løyvd midlar til 80 doktogradsårsverk (25 pst. kvinner) og 75 postdoktorårsverk (26 pst. kvinner) i 2006.

I 2006 finansierte Kunnskapsdepartementet følgjande grunnforskingsprogram knytte til internasjonale forskingsorganisasjonar: Kjerne- og partikkelforsking (CERN), Romforsking (European Space Agency, European Incoherent Scatter Scientific Association, Nordic Optical Telescope) og ESRF-følgjeforsking (European Synchrotron Radiation Facility). Denne følgjeforskinga vart styrkt med om lag 6 mill. kroner. I tillegg vart mellom anna følgjande forskingsprogram finansierte: Katalyse og organisk syntetisk kjemi, Berekningsorientert matematikk i anvendelser og eVitenskap – Infrastruktur, Teori og Anvendelser. Innanfor e-infrastruktur vart superdatamaskinen Njord installert ved Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU) i 2006, noko som gir forskingsmiljøa ein monaleg auke i tungrekneressursane.

Etter oppdrag frå departementet utarbeidde Forskingsrådet eit utkast til nasjonal strategi for å styrkje grunnforsking innanfor matematikk, naturvitskap og teknologi (MNT-faga). Dette var ei oppfølging av St.meld. nr. 20 (2004–2005) Vilje til forskning. Utkastet tilrår ei samordna satsing med konkrete forslag til tiltak knytte til rekruttering, fag og disiplinutvikling, utstyr og annan infrastruktur, samt internasjonalisering.

Forskingsrådet arbeidde i 2006 med oppfølging av rapporten Visjon 2015 – Rom for forsking. Rapporten kartla behov og moglegheiter innanfor forsking som utnyttar rommet. Basert på denne utgreiinga har Forskingsrådet fremma forslag om eit nytt, utvida romforskingsprogram frå 2008.

Grunnforskingsprogrammet Katalyse og organisk og syntetisk kjemi (KOSK) har hatt som hovudmål å gi auka verdiskaping innanfor norsk kjemisk industri. Fleire av prosjekta innanfor KOSK er internasjonale samarbeidsprosjekt, av desse er nokre del av EU-nettverk. Aktivitetane i programmet blir vidareførte i programmet Katalyse og organisk syntetisk kjemi II(KOSK II) som startar i 2007.

NANOMAT-programmetskal styrkje kompetansen innanfor nanoteknologi og nye materialar. I 2006 vart det utarbeidd ein nasjonal strategi for nanovitskap og -teknologi. Strategien tilrår fire tematiske satsingsområde der Noreg har fortrinn og kompetanse å byggje på. Energi og miljø blir prioriterte høgst.

Løyvinga til IKT-senteret Simula AS på Fornebu vart i 2006 ført vidare med ei samla ramme på 49 mill. kroner. Av desse kom 29 mill. kroner frå Kunnskapsdepartementet. I tillegg vart det frå Kunnskapsdepartementet løyvd 5 mill. kroner til forskarskole. Forskarskolen vart opna i august 2007. Simula AS vart òg tildelt eit senter for framifrå forsking (SFF) i 2006, kalla Centre for Software components for biomedical flows.

Dei ingeniørvitskaplege faga vart evaluerte i 2004, og ein fagplan vart utarbeidd i etterkant. I 2006 vart det løyvd 42 mill. kroner over ein treårs periode til institusjonsforankra strategiske prosjekt (ISP) som ei oppfølging av fagplanen.

Formidlingsprogrammet, som mellom anna skal auke interessa til barn og unge for realfag og teknologi, gir støtte til nettstader, skolekonkurransar og tv-formidling av forsking til barn. I 2006 vart det òg gjennomført tre prosjekt for å auke kunnskapen om kva som påverkar barn og unges interesse for desse faga.

Rekruttering

Tildelinga til rekruttering gjeld ordninga med Yngre framifrå forskarar (YFF) og rekruttering av forskarar innanfor fiskeri-, havbruks- og landbrukssektoren. For 2006 la departementet til grunn at løyvinga til YFF skulle vere minst 30 mill. kroner og at om lag 15 mill. kroner skulle nyttast til rekruttering innanfor fiskeri-, havbruks- og landbrukssektoren.

Tildelinga til ordninga Yngre framifrå forskarar (YFF) var om lag 30 mill. kroner i 2006 og tilsvarande i 2007. I tillegg har Forskingsrådet i 2006 tildelt 11 mill. kroner til YFF frå avkastninga frå Fondet for forsking og nyskaping, jf. kap. 286 post 50. Ordninga gir yngre, særskilt talentfulle forskarar på alle fagområde ekstra gode rammevilkår for at dei skal kunne nå internasjonal toppklasse og utvikle seg til gode framtidige forskingsleiarar. Etter vurdering av utanlandsk fagekspertise peika Noregs forskingsråd i 2004 ut 26 forskarar frå ulike fagområde som fekk inntil 2 mill. kroner i årleg støtte. Av desse var fire kvinner. I 2006 lyste Forskingsrådet ut midlar til nye YFF. Forskingsrådet fekk 179 søknader, og våren 2007 vart det tildelt til 20 prosjekt/kandidatar, av desse er åtte kvinner.

Gjennom YFF tek Forskingsrådet dessutan del i ei europeisk ordning kalla European Young Investigators (EURYI). Det norske bidraget er på 2 mill. kroner årleg i ein femårsperiode. Ein norsk forskar nådde opp i konkurransen i 2006.

Av løyvinga på posten gjekk 16 mill. kroner til rekruttering av forskarar innanfor fiskeri-, havbruks- og landbrukssektoren i 2006. I 2007 var tildelinga likeins 16 mill. kroner. Midlane finansierer om lag 15 doktorgradsårsverk (60 pst. kvinner) og åtte postdoktorårsverk (45 pst. kvinner).

Vitskapleg utstyr

I 2006 var tildelinga til innkjøp av vitskapleg utstyr gjennom utstyrsutvalet 21 mill. kroner over ordinært budsjett. I tillegg vart det løyvd 4,7 mill. kroner til NTNU Nanolab i desember 2006. Ut ifrå eit ønske om å redusere dei budsjettmessige overføringane bestemte Forskingsrådet at 200 mill. kroner av likviditeten skulle nyttast til vitskapleg utstyr og e-infrastruktur. Midlane vart tildelte våren 2007.

I 2007 var løyvinga over denne posten 10 mill. kroner. I tillegg vart det løyvd 12 mill. kroner til slikt utstyr frå den auka avkastninga frå Fondet for forsking og nyskaping, jf. kap. 286 post 50.

Forskingsrådet skal i løpet av 2007 utarbeide ein nasjonal strategi for investering i forskingsinfrastruktur, mellom anna vitskapleg utstyr.

Internasjonalisering

Løyvinga gjeld det arbeidet Noregs forskingsråd gjer for å styrkje norsk deltaking i internasjonalt forskingssamarbeid, og omfattar mellom anna EU-samarbeid, bilateralt samarbeid og nordisk samarbeid.

Løyvinga til internasjonalisering var 95 mill. kroner i 2006 og 103 mill. kroner i 2007. Tiltak for å stimulere norske miljø til deltaking i EUs sjette rammeprogram og førebu deltaking i EUs sjuande rammeprogram (2007–13) har hatt høg prioritet. Nasjonal tilleggsfinansiering blir vurdert som naudsynt for å sikre og auke deltakinga frå norske forskingsmiljø. Forskingsinstitutt som er tildelte finansiering gjennom EUs rammeprogram, har sidan 2004 motteke delfinansiering frå Forskingsrådet for å følgje opp EU-prosjekta best mogleg. Ordninga er basert på løyvingar frå ulike departement, og har vore sentral for å stimulere til deltaking frå norske forskingsinstitutt i det sjette rammeprogrammet. Totalt har 152 prosjekt vorte støtta i 2006. Ei ordning med støtte til etablering av forskingsprosjekt har medverka til fleire gode søknader både til rammeprogrammet og EUREKA. Forskingsrådet har i tillegg nytta store ressursar på å rettleie forskingsmiljøa i spørsmål om EU-prosjekt. Norske forskingsmiljø har gjort det godt innanfor viktige nasjonale områder i det sjette rammeprogrammet, jf. omtale under kap. 288 post 73.

Nasjonale ekspertar i Kommisjonen medverkar til at Noreg får auka nytte av deltakinga i rammeprogrammet. Det var i 2006 seks norske nasjonale ekspertar innanfor forsking i Europakommisjonen.

Noreg har delteke i eit EU-program innanfor tryggleiksforsking. Dette har vore ei førebuing for ei større satsing på tryggleiksforsking i det sjuande rammeprogrammet for forsking og teknologisk utvikling.

Forskingsrådet har teke på seg ansvaret for å vere eit mobilitetssenter i det europeiske nettverket av mobilitetssenter (ERAMORE). Forskingsrådet har òg fått støtte frå EU til å etablere ein norsk nettportal som er kopla opp mot EUs eigen nettportal for forskarmobilitet, www.eracareers.com. Gjennom å gi strukturert informasjon om reglar o.a. skal det norske mobilitetssenteret og portalen vere eit hjelpemiddel for både norske og utanlandske forskarar som ønskjer eit opphald utanfor sitt eige land.

Forskingsrådet har i 2006 arbeidd vidare med oppfølging av ein strategi for norsk forskings- og teknologisamarbeid med Nord-Amerika frå 2004, mellom anna i samarbeid med Innovasjon Noreg. Gjennom Leiv Eiriksson mobilitetsprogram vart det i 2006 gitt støtte til 30 stipend, dei fleste gjeld opphald i USA og Canada. Forskingsrådet har òg lagt til rette for auka bilateralt forskingssamarbeid med Japan, Kina, India, Russland, Sør-Afrika og Frankrike. Ei ordning for å stimulere bilateralt forskingssamarbeid har gitt støtte til i alt 136 søknader, og dekkjer dei prioriterte samarbeidslanda USA, Canada, Kina og Japan.

Internasjonalt forskingssamarbeid knytt til nordområda har vore prioritert i Forskingsrådet, særleg samarbeid med USA, Russland og sentrale EU-land. Nordisk forskingssamarbeid er styrkt gjennom etablering av mellom anna organisasjonen NordForsk, som har ansvar for nordisk samarbeid innanfor forsking og forskarutdanning. Forskingsrådet har mellom anna delteke i eit arbeid med å etablere nordiske senter for framifrå forsking.

FUGE

Funksjonell genomforsking har som mål å finne ut kva for funksjon gen og protein har og korleis dei verkar saman. FUGE er oppretta for å styrkje forsking og kompetanseutvikling innanfor funksjonell genomforsking i Noreg, og for å medverke til at Noreg blir ein likeverdig internasjonal partnar på feltet. Tildelinga over denne posten var på 51 mill. kroner i 2006. I tillegg har Forskingsrådet i 2006 tildelt 70 mill. kroner til FUGE av avkastninga frå Fondet for forsking og nyskaping, jf. kap. 286 post 50. I 2007 er tildelinga til FUGE over denne posten 46 mill. kroner.

FUGE starta i 2002 og skal avsluttast i 2011. Programmet inkluderer fleire fagområde: biologisk grunnforsking, IKT (bioinformatikk), medisinsk og marin forsking. Ei hovudsatsing hittil har vore å etablere elleve teknologiplattformer, som er nasjonale service- og kompetansesenter innanfor ulike spesialområde. Ei midtvegsevaluering i 2006 viser at dei fleste plattformene er ein viktig ressurs for forskingsmiljø og bedrifter og fungerer på eit godt internasjonalt nivå. Nokre av dei har ikkje fått den nasjonale statusen dei skulle ha, og det blir tilrådd omstruktureringar. Konseptet med nasjonale teknologiplattformer skal vidareførast i neste fase fram mot 2011, og fleire skal etablerast. Hausten 2006 vart GenoFisk, ei nasjonal plattform for funksjonell genomforsking på torsk og laks, etablert.

Samarbeidet med FORNY og Innovasjon Noreg for å styrkje norsk næringsutvikling i bioteknologi har halde fram i 2006. Internasjonalt deltek FUGE i tre ERA-net (jf. kap. 288 post 73) og i ulike samarbeidsaktivitetar med Nord-Amerika og Norden. Rekruttering er ein viktig del av satsinga, og programmet finansierte 47 doktorgradsårsverk og 33 postdoktorårsverk i 2006, i tillegg til 15 karrierestipend.

Ordning for finansiering av små driftsmidlar

I 2006 og 2007 vart det løyvd 40 mill. kroner til ei mellombels ordning for å auke tilgangen på små driftsmidlar til vitskapleg tilsette ved universitet og høgskolar. I samsvar med forslaget i St.meld. nr. 20 (2004–2005) er ordninga meint å vare til 2010. Sjå nærmare omtale i St.prp. nr. 1 (2005–2006) for Utdannings- og forskingsdepartementet. Institusjonane i universitets- og høgskolesektoren har handsama og prioritert søknader, og sendt ei samla innstilling til Forskingsrådet, som vurderer om søknadene tilfredsstiller gjeldande krav. I 2006 vart det gitt midlar til alle dei 41 institusjonane som søkte ordninga. Totalt vart det gitt midlar til 1 378 forskarar. Institusjonane set stor pris på ordninga og understrekar at forholdsvis små driftsmidlar har stor verdi for det einskilde forskingsmiljøet.

Kommersialisering av forskingsresultat

Kommersialisering av forskingsresultat og oppfinningar frå universitet og høgskolar er eit mål for Regjeringa. Det er mellom anna lagt til rette for dette ved at institusjonane i universitets- og høgskolesektoren har fått større fridom til å opprette eigne aksjeselskap, sjå omtale under programkategori 07.60. I 2006 vart det i alt løyvd om lag 13 mill. kroner frå Kunnskapsdepartementet til FORNY-programmet. 7 mill. kroner av midlane gjekk over denne posten, medan 6 mill. kroner vart løyvd over kap. 281 post 01. Løyvinga gjekk til teknologioverføringskontora ved universiteta og infrastrukturtiltak ved institusjonane i universitets- og høgskolesektoren. Nærings- og handelsdepartementet har i samråd med Kunnskapsdepartementet sett i gang eit arbeid for å greie ut og vurdere dei ulike offentlege aktørane og verkemidla innanfor kommersialisering av forsking. Målet er å sjå på behovet for auka samarbeid, arbeidsdeling og forenkling med sikte på auka verdiskaping. Arbeidet skal vere ferdig i løpet av 2007.

Strategiske fellesfunksjonar og informasjon

Dei strategiske fellesfunksjonane i Forskingsrådet omfattar mellom anna forskingspolitisk rådgiving, styrking av kunnskapsgrunnlaget for forskings- og innovasjonspolitikken, formidlingstiltak og arbeid med å styrkje den rolla Forskingsrådet har som møteplass for aktørane i forskingssystemet.

Av løyvinga på posten gjekk 51 mill. kroner til strategiske fellesfunksjonar og informasjon i 2006. I 2007 er tildelinga 46 mill. kroner.

Forskingsrådet har i løpet av 2006 styrkt arbeidet med kunnskapsgrunnlaget for forskings- og innovasjonspolitikken. Eit nytt prosjekt, Kunnskap om kunnskap, har som formål å systematisere kunnskapsgrunnlaget og sikre at det kan takast i bruk i Forskingsrådet og av andre aktørar. Forskingsrådet har òg arbeidd med å følgje opp faglege tilrådingar frå foresightprosjekta som vart fullførte i 2005, samt med å vurdere foresightarbeidet.

Nasjonal FoU-statistikk er ein viktig del av kunnskapsgrunnlaget for forskings- og innovasjonspolitikken. Statistikken blir laga av NIFU STEP Studier av innovasjon, forsking og utdanning og Statistisk sentralbyrå (SSB) og finansiert av Forskingsrådet. I samarbeid med NIFU STEP og SSB utarbeider Forskingsrådet rapporten Det norske forskings- og innovasjonssystemet – statistikk og indikatorar annakvart år. Den siste kom i februar 2006. Rapporten gir eit samla bilete av tilgjengeleg statistikk for FoU og innovasjon, forutan analysar og internasjonale samanlikningar.

Det daverande Utdannings- og forskingsdepartementet oppretta i 2004 Komité for integreringstiltak – Kvinner i forsking, og det vart avsett til saman tre mill. kroner til dette arbeidet i 2006. Kunnskapsdepartementet evaluerte tiltaket hausten 2006, og det vart vedteke at komiteen skulle vidareførast for ein ny treårsperiode. Den nye komiteen starta arbeidet sitt 1. april 2007. Forskingsrådet har vedteke ein policy for likestilling og kjønnsperspektiv i forsking.

Forskingsrådet har forvaltningsansvar for ­KILDEN (informasjons- og dokumentasjonssenteret for kvinne- og kjønnsforsking), Teknologirådet og dei tre nasjonale forskingsetiske komitéane for medisin, naturvitskap og teknologi og samfunnsvitskap og humaniora (NEM, NENT og NESH). I 2006 vurderte ei arbeidsgruppe eventuelle endringar i mellom anna eigartilhøve, finansiering og lokalisering av KILDEN. Arbeidsgruppa tilrår at Forskingsrådet framleis skal ha ansvar for senteret, at kjerneoppgåvene skal vere knytte til formidling av kjønnsforsking nasjonalt og internasjonalt, at Forskingsrådet skal styrkje kontakten med og bruken av KILDENs kompetanse, og at grunnløyvinga skal styrkjast.

Verksemda i regi av dei nasjonale forskingsetiske komitéane vart i 2006 evaluert av ein nordisk komité nedsett av Forskingsrådet. Evalueringsrapporten er positiv, og det norske forskingsetiske komitésystemet blir karakterisert som eit velutbygd system med ei brei og fagleg velfundert forskingsetisk vurdering. Gjennom forskingsetikklova, som tredde i kraft 1. juli 2007, vart dei nasjonale forskingsetiske komitéane lovfesta.

Forskingsrådet har halde fram med å utvikle formidlingstiltak retta mot allmenta. Formidlinga skjer mellom anna gjennom bladet Forskning og nettstaden forskning.no. Bladet Forskning merkar ein jamt stigande etterspurnad, og opplaget kom i 2006 opp i 18 500. Nettstaden forskning.no er vel etablert som kjelde til nyhende frå norsk og internasjonal forsking og blir mellom anna mykje brukt av redaksjonar, journalistar og skoleelevar. Nettstaden hadde i gjennomsnitt 410 000 unike besøk kvar månad i 2006. Forskingsrådet deler òg ut ein formidlingspris og ein pris for framifrå forsking.

Forskingsdagane 2006 hadde etikk som hovudtema og Ibsen-jubileet som deltema. Mediedekninga var større enn nokon gong med om lag 700 oppslag, og den internasjonale kontakten har auka. Nysgjerrigper har ei rekkje tiltak for og tilbod til barn. Målet er å auke interessa for forsking og på lang sikt å leggje grunnlag for framtidig rekruttering til forskaryrket. Forskingsrådet samarbeider med Stiftelsen ungdom og forskning om konkurransen Unge forskarar.

Mål for 2008

Forskingsrådet skal i 2008 nytte løyvingane på posten til :

  • Å syte for at dei beste forskingsmiljøa får gode vilkår uavhengig av fagområde.

  • Å følgje opp dei tematiske og teknologiske prioriteringane i forskingsmeldinga.

  • Å medverke til god og balansert rekruttering til norsk forsking, med vekt på postdoktornivå.

  • Å syte for god nasjonal arbeidsdeling og prioritering i samband med investeringar i avansert vitskapleg utstyr og infrastruktur.

  • Å medverke til styrkt internasjonalisering av norsk forsking.

  • Å drive systematiske fag- og disiplinevalueringar og følgje opp desse.

Budsjettforslag for 2008

Løyvinga på kap. 285 post 52 blir vidareført på om lag same nominelle nivå som i 2007. Fordi størstedelen av løyvinga er finansiert av avkastninga frå Forskingsfondet, er løyvinga ikkje lønns- og prisjustert. Aktivitetane som får midlar over posten skal i all hovudsak vidareførast på om lag same nivå som i 2007. Midlane skal fordelast om lag slik som vist i tabell 4.12. Innanfor løyvinga skal Noregs forskingsråd nytte 10 mill. kroner til å setje i verk ei ny ordning med nasjonale forskarskolar frå hausten 2008. Dette skal inkludere vidareføring av løyvinga til forskarskolen ved Simula-senteret. I tillegg til løyvingane over post 52 blir tilsegnsfullmakta ført vidare på same nivå som i 2007, dvs. 37,5 mill. kroner, jf. forslag til vedtak III nr. 1.

Post 55 Administrasjon

Administrasjonsutgiftene til Noregs forskingsråd blir finansierte av Kunnskapsdepartementet på vegner av alle departementa. Løyvinga på denne posten utgjorde om lag 6 pst. av dei samla løyvingane frå departementa til Forskingsrådet. I 2006 var 344 årsverk knytte til administrasjonen. Det er ein auke på fem årsverk i høve til 2005. 60,5 pst. av årsverka blir utførte av kvinner, om lag same nivå som i dei siste åra.

Forskingsrådet har i 2006 utarbeidd ein ny organisasjonsstrategi for perioden 2007–10. Strategien skal inngå i den overordna strategien til Forskingsrådet Forsking flytter grenser og skal sikre ein best mogleg bruk av organisasjonen i høve til Forskingsrådets mål.

I 2006 har Forskingsrådet arbeidd vidare med å forbetre og vidareutvikle den elektroniske søknadsordninga (eSak). Forskingsrådet sette også i gang eit stort forprosjekt om forbetring av heimesida deira hausten 2006, og arbeidde våren 2007 med å gjennomføre dette.

Eigedomsforvaltninga i Forskingsrådet gjeld drift av eigedommar som er eigde av Forskingsrådet, men som blir disponerte av andre institusjonar. I samsvar med vedtak i Hovudstyret er omfanget av denne verksemda redusert og arbeidet med sal og overdraging av eigedommar vart vidareført i 2006. Hausten 2006 inngjekk Forskingsrådet ein avtale med Statsbygg om eigedomsoverføringar i Gaustadbekkdalen.

Kunnskapsdepartementet meiner at dei budsjettmessige overføringane frå 2006 til 2007 var for høge. Forskingsrådet har i 2007 sett i verk ei rekkje tiltak for å redusere overføringane. Dei budsjettmessige overføringane skal reduserast i 2008.

Forskingsrådet skal ha ei god personal- og økonomiforvaltning som sikrar effektiv utnytting av ressursane i høve til måla til Forskingsrådet.

Løyvinga til administrasjon av Noregs forskingsråd blir ført vidare på same nivå som i 2007.

Kap. 286 Fondet for forsking og nyskaping

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

50

Overføring til Noregs forskingsråd

709 003

939 560

939 560

95

Fondskapital

14 000 000

10 000 000

6 000 000

Sum kap. 286

14 709 003

10 939 560

6 939 560

Fondet for forsking og nyskaping vart oppretta 1. juli 1999 og har frå 1. januar 2007 ein fondskapital på 60 mrd. kroner. Fondet skal sikre langsiktige og stabile forskingsløyvingar og skal medverke til å oppfylle dei overordna forskingspolitiske måla, jf. St.meld. nr. 20 (2004–2005). Fondet har i dei siste åra vore eit viktig instrument for å styrkje løyvingane til forsking. Framfor alt har midlane gått til satsingar som betrar kvaliteten i norsk forsking.

Post 50 Overføring til Noregs forskingsråd

Rapport for 2006–07

Noregs forskingsråd er ansvarleg for fordelinga av den delen av avkastninga frå Fondet for forsking og nyskaping som blir løyvd over kap. 286. Løyvinga i 2006 var på om lag 709 mill. kroner og gjekk til følgjande formål:

Tabell 4.13 Midlar frå Fondet for forsking og ny­skaping. Fordeling etter verkemiddel. 2006

Verkemiddel

mill. kroner

Store program

225,3

Andre programsatsingar

50,5

Frittståande prosjekt

99,6

Infrastruktur og institusjonsstøtte

176,2

Forvaltning

150,0

Diverse FoU

7,6

Sum

709,2

Kvalitet er det fremste kriteriet for tildeling av midlar frå Forskingsfondet. Forskarutdanning og internasjonalisering er sentrale element i dei ulike satsingane. Fondet medverkar til målet om å auke talet på rekrutteringsstillingar. I 2006 finansierte midlar frå fondet om lag 341 doktorgradsårsverk og 192 postdoktorårsverk Av doktorgradsårsverka var 29 pst. kvinner mens kvinnene utgjorde 31 pst. av postdoktorårsverka.

Om lag 32 pst. av fondsmidlane var i 2006 nytta til tematiske satsingar gjennom dei sju store programma i Forskingsrådet: FUGE, NANOMAT, VERDIKT, HAVBRUK, NORKLIMA, RENERGIog PETROMAKS. Dei store programma er særleg viktige for realisering av dei tematiske og teknologiske prioriteringane i forskingspolitikken, og får finansiering frå mange departement i tillegg til finansieringa frå Forskingsfondet. I 2006 var den samla budsjettramma for alle programma 829 mill. kroner.

  • FUGE (funksjonell genomforsking) dekkjer fagleg breitt innanfor biologisk grunnforsking, bioinformatikk samt marin og medisinsk forsking. FUGEs nettverk av elleve nasjonale teknologiplattformer vart evaluert i 2006.

  • NANOMAT tek sikte på å skaffe ny kunnskap for industriutvikling innanfor energi- og miljøteknologi, nanostrukturerte materialar, materialar for IKT, sensorar og smarte materialar, og for å utnytte nye materialar og nanoteknologi innanfor helse og velferd. Programmet har medverka i arbeidet med Nasjonal strategi for nanovitenskap og nanoteknologi, som var ferdig hausten 2006.

  • VERDIKT skal medverke til at Noreg blir leiande i å utvikle og bruke kunnskap for samhandling, innovasjon og verdiskaping i eit IKT-basert nettverkssamfunn. I 2006 har ein sentral aktivitet vore å utarbeide og forankre ein programplan.

  • HAVBRUK skal sikre og vidareutvikle det faglege grunnlaget for marknadsretta, miljø- og ressursvennleg produksjon av akvatiske organismar. I 2006 var leverandørnæringa, vidareutvikling av laksenæringa og oppdrett av nye artar prioriterte område.

  • NORKLIMA skal skaffe kunnskap om klimasystemet, klimaendringar og korleis klimaendringar verkar på natur og samfunn. NORKLIMA fekk god omtale i den evalueringa som vart gjennomført da nasjonal handlingsplan for klimaforsking vart utarbeidd.

  • RENERGIskal utvikle kunnskap og løysingar som grunnlag for miljøvennleg, økonomisk og rasjonell forvaltning av energiressursane i landet, høg forsyningssikring og internasjonalt konkurransedyktig næringsutvikling tilknytt energisektoren. RENERGI vektlegg forskingsformidling og har i 2006 vore med på å organisere og finansiere fleire konferansar.

  • PETROMAKS skal gjennom styrkt kunnskapsutvikling, næringsutvikling og internasjonal konkurransekraft medverke til at petroleumsressursane skapar auka verdi for samfunnet. Mange av prosjekta som vart avslutta i 2006, har gitt synlege og viktige resultat med omsyn til grunnleggjande kompetanse og løysingar som kan medverke til betre utnytting av petroleumsressursane på norsk sokkel.

Under kategorien Andre programsatsingar ligg mellom anna FIFOS, som er ei satsing på innovasjon og fornying av offentleg sektor, og programmet Kunnskapsutvikling for norsk språkteknologi (KUNSTI).

Fondsfinansieringa innanfor Frittståande prosjekt er dominert av STORFORSK, som skal styrkje den frie grunnforskinga ved å støtte større prosjekt enn det vanlegvis er rom for innanfor den frie prosjektstøtta. I 2005 vart det delt ut i overkant av 250 mill. kroner til 17 grunnforskingsprosjekt over ein fireårsperiode. I 2006 vart ordninga tildelt 61 mill. kroner. Ordninga med Ungre framifrå forskarar (YFF) skal gi yngre talentfulle forskarar innanfor alle fagområde ekstra gode rammevilkår, slik at dei kan nå internasjonal toppklasse. Ordninga vart òg finansiert over kap. 285 post 52, jf. omtale under dette kapitlet. Våren 2007 tildelte Forskingsrådet midlar til 20 yngre forskarar. Desse vil samla ta imot om lag 175 mill. kroner i dei neste fire åra. Dei frittståande prosjekta inneheld òg ei bioprospekteringssatsing som mellom anna skal utvikle forskargrupper som har føresetnader for å hevde seg internasjonalt, og som har potensial til å framstå som attraktive samarbeidspartnarar for industrien.

Om lag ein firedel av fondsmidlane vart i 2006 nytta til Infrastruktur og institusjonsstøtte. I denne kategorien ligg mellom anna Senter for framifrå forsking (SFF), som er ei av hovudprioriteringane innanfor fondsmidlane. SFF-ordninga er viktig for å auke kvaliteten i forskingsmiljøa. Fleire av miljøa er i internasjonal toppklasse. Til saman på alle sentra vart det i 2006 utført 497 årsverk av det vitskaplege personellet. I løpet av 2006 hadde sentra 669 publikasjonar i vitskaplege tidsskrift med referee-ordning, ein auke på over 30 pst. frå 2005. Ei midtvegsevaluering av dei 13 sentra som vart starta i 2002–03, vart gjennomført i 2006. Midtvegsevalueringa skulle danne grunnlag for vedtak om vidare drift i dei siste fem åra, eventuelt avvikling av sentra etter dei første fem åra. Resultatet var svært positivt og viste mellom anna at forskinga held eit jamt over høgt nivå, at sentra har vorte attraktive samarbeidspartnarar både nasjonalt og internasjonalt, at forskarrekrutteringa er god på alle nivåa, og at sentra har medverka til at norsk forsking er meir synleg og har fått auka status internasjonalt. Ni av sentra fekk topp vurdering, mens fire senter måtte utarbeide ein oppfølgingsrapport i samsvar med merknader frå evalueringskomiteen. Merknadene var relaterte til organisatoriske spørsmål. Alle sentra fekk behalde statusen som SFF ut tiårsperioden. Åtte nye forskingssenter vart valde ut som SFF i 2006 og starta opp i 2007:

  • Equality, Social Organization, and Performance (ESOP)

  • Centre for Geo-Biology

  • Centre for the Study of Mind in Nature

  • Center of Theoretical and Computational Chemistry

  • Centre of Excellence: Centre for Ecological and Evolutionary Synthesis

  • Centre for Cancer Biomedicine

  • Centre for Immune Regulation

  • Centre for Biomedical Computing

Ordninga Senter for forskingsdriven innovasjon (SFI) har til formål å byggje opp eller styrkje norske forskingsmiljø som arbeider i tett samspel med innovativt næringsliv, samt å støtte langsiktig forsking som fremmer innovasjon og konkurransekraft i næringslivet. I 2006 vart 14 senter valde ut, og det vart arbeidd med konsortieavtalar som skal liggje til grunn for samarbeidet mellom partnarane i eit SFI. Sentra starta verksemda i 2007.

Kategorien Infrastruktur og institusjonsstøtte gjeld òg satsing på grunnleggjande sjukdomsmekanismar. Denne satsinga skal mellom anna utvikle særleg sterke og tverrfaglege forskingsmiljø på høgt internasjonalt nivå. Kategorien inneheld òg løyvingar til kompetansefelt for næringsutvikling, som gjeld nasjonale kompetansemiljø som er særleg relevante for framtidig næringsutvikling, samt midlar til oppretting av ein forskarskole ved Simula-senteret.

Størstedelen av midlane innanfor kategoriane Diverse FoU og Forvaltning går til gåveforsterkingsordninga. Gåveforsterkingsordninga vart etablert i 2006 for å stimulere til privat finansiering av grunnleggjande forsking ved å gi eit offentlig tilskott på 25 pst. av gåvesummen. I 2006 tildelte Forskingsrådet om lag 135 mill. kroner i gåveforsterking. Det samla gåvebeløpet var på om lag 541 mill. kroner. Forskingsrådet bruker også nokre fondsmidlar til administrasjonsoppgåver knytte til fondsaktivitetar.

Mål for 2008

Forskingsrådet skal nytte løyvingane på posten til følgjande:

  • Å syte for at dei beste forskingsmiljøa får gode vilkår uavhengig av fagområde og bransjar.

  • Å følgje opp dei tematiske og teknologiske prioriteringane i forskingsmeldinga.

  • Å medverke til god og balansert rekruttering til norsk forsking, med vekt på postdoktornivå.

  • Å syte for god nasjonal arbeidsdeling og prioritering i samband med investeringar i avansert vitskapleg utstyr og infrastruktur.

  • Å medverke til styrkt internasjonalisering av norsk forsking.

Budsjettforslag for 2008

Løyvinga over kap. 286 post 50 blir vidareført på same nominelle nivå som for 2007. Fordi løyvinga er finansiert av avkastninga frå Forskingsfondet, er løyvinga ikkje lønns- og prisjustert. Dette inneber at aktivitetane som blir finansierte over denne posten blir ført vidare på om lag same nivå som i 2007.

Post 95 Fondskapital

Regjeringa foreslår å auke kapitalen i Fondet for forsking og nyskaping med 6 mrd. kroner frå 1. januar 2008, slik at samla kapital blir 66 mrd. kroner. Kapitalen i Fondet for forsking og nyskaping blir plassert som kontolån til staten med ei rente som tilsvarar renta på statsobligasjonar med ti års bindingstid.

Kap. 3286 Fondet for forsking og nyskaping

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

80

Avkastning

2 135 303

85

Avkastning

2 653 460

3 084 460

Sum kap. 3286

2 135 303

2 653 460

3 084 460

Kapitlet gjeld avkastning frå Fondet for forsking og nyskaping, jf. kap. 286. Avkastninga aukar med 431 mill. kroner i høve til saldert budsjett 2007, på grunn av kapitalauken på 10 mrd. kroner i 2007.

Avkastninga frå Forskingsfondet vil i 2008 bli fordelt på følgjande måte:

  • 594,6 mill. kroner i direkte forskingsløyvingar til universitet og høgskolar over kategori 07.60

  • 939,6 mill. kroner til Noregs forskingsråd over kap. 286 post 50

  • 988,7 mill. kroner til Forskingsrådet over kap. 285 post 52

  • 525,7 mill. kroner til EUs rammeprogram for forsking og teknologisk utvikling over kap. 288 post 73

  • 35,9 mill. kroner over kap. 920 post 50 på budsjettet til Nærings- og handelsdepartementet

Kap. 287 Forskingsinstitutt og andre tiltak

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

21

Særskilde driftsutgifter

2 876

3 362

4 607

53

NOVA og NUPI

41 094

42 656

44 490

54

Forskingsstiftelsar

48 075

49 902

52 048

56

Ludvig Holbergs forskingspris

9 105

9 100

9 100

71

Tilskott til andre private institusjonar

19 159

23 517

31 028

73

Niels Henrik Abels matematikkpris

12 408

12 400

12 400

Sum kap. 287

132 717

140 937

153 673

Post 21 Særskilde driftsutgifter

Løyvinga skal nyttast til å dekkje utgifter til utgreiingar o.a. som vil medverke til å betre kunnskapsgrunnlaget for forskingspolitikken. I 2006 er løyvinga mellom anna nytta til å finansiere utgreiingar frå NIFU STEP om rekruttering til norsk forsking og om utanlandske doktorgradsstudentar. I tillegg er det løyvd kr 865 000 til forskingsrådssatsinga Forsking, innovasjon og økonomisk vekst.

Budsjettforslag for 2008

For 2008 foreslår departementet at løyvinga blir reelt auka med 1,1 mill. kroner i høve til saldert budsjett for 2007. Auken er knytt til at Noreg skal arrangere eit høgnivåmøte for OECDs vitskapskomité.

Post 53 NOVA og NUPI

Forskinga og utviklingsarbeidet ved Norsk institutt for forsking om oppvekst, velferd og aldring (NOVA) skal føre til auka kunnskap om sosiale tilhøve og endringsprosessar. Norsk Utanrikspolitisk Institutt (NUPI) har som formål å medverke til auka innsikt i mellomfolkelege spørsmål ved å drive forsking og ved å spreie informasjon om internasjonale tilhøve.

Rapport for 2006–07

I sin strategiske plan for perioden 2006–09 slår NOVA fast at deira profil er sosialforsking i eit livsløpsperspektiv. NOVA har som ambisjon å vere nasjonalt leiande innanfor den samfunnsvitskaplege delen av forskingsfelta barnevern, ungdom, aldring og livsløp, trygd, innvandring og funksjonshemming. På dei andre områda skal NOVA vere nasjonalt sterkt. Dette er i tråd med det målet departementet har sett om at NOVA skal utvikle posisjonen sin som eit leiande forskingsinstitutt innanfor dei faglege kjerneområda sine. I planperioden vil NOVA styrkje dei nye tematiske felta europeisk velferdspolitikk, organisering av omsorg, sosial og kulturell kapital og forskingsbasert evaluering. Instituttet har for perioden fått godkjent eit nytt strategisk instituttprogram om europeisk velferdspolitikk som starta i 2006.

Forskarane ved NOVA utførte 74,5 årsverk i 2006. Dette er ein auke på 7,5 årsverk frå 2005. NOVA er blant dei samfunnsvitskaplege forskingsinstitutta som har flest doktorgradar per forskarårsverk. Den vitskaplege publiseringa har auka noko frå 2005. Talet på artiklar i internasjonale tidsskrift med fagfellevurdering har stige frå 27 i 2005 til 31 i 2006. Samla tal på utgitte artiklar har auka frå 0,57 per forskarårsverk i 2005 til 0,62 i 2006. Gjennomsnittet for samfunnsvitskaplege institutt i Noreg ligg på 0,60 artiklar per forskarårsverk i 2006.

Basisløyvinga over kap. 287 stod for 32 pst. av dei samla inntektene til NOVA i 2006. Dette er noko lågare enn i 2005. Den internasjonale finansieringa gjekk noko ned i 2006. Målet om å auke den internasjonale finansieringa i 2006 er derfor ikkje nådd. Samtidig har NOVA i 2006 styrkt det internasjonale samarbeidet og auka den internasjonale publiseringa. Instituttet har derfor nådd målet om å auke det internasjonale samarbeidet. NOVA har òg sett i verk ei rekkje tiltak for å auke den internasjonale finansieringa. Dette resulterte mellom anna i at Nordforsk peika ut NOVA som vertskap for Nordic Centre of Excellence. I 2006 vart NOVA omorganisert for å styrkje den internasjonale satsinga og den tverrgåande faglege verksemda. Blant anna oppretta NOVA ei ny stilling som forskarsjef.

NUPI har i 2006 nådd måla om å vere eit leiande forskingsinstitutt innanfor sine faglege kjerneområde og arbeide for å styrkje finansieringa frå internasjonale finansieringskjelder. NUPI har eit stort nettverk og ein sterk internasjonal profil, og dei tilsette har utstrakt forskingssamarbeid med utlandet. I 2006 har NUPI starta to nysatsingar: eit program for energi og eit for sikkerheitssektorreform i svake statar. Kompetansen innanfor utviklingsforsking og internasjonal økonomi vart styrkt i 2006. Vitskaplege publikasjonar har halde seg på eit høgt nivå også i 2006. Det vart publisert 0,91 artiklar per forskarårsverk, noko som er langt over landsgjennomsnittet for samfunnsvitskaplege institutt i Noreg. Tilsvarande tal for 2005 var 0,86. Inntektene frå næringslivet og internasjonale kjelder har auka i 2006, likevel har NUPI som målsetjing å auke dette ytterlegare i 2007.

Staben ved NUPI utførte 63 årsverk i 2006. Dette er ein liten nedgang frå 2005. I likskap med NOVA er NUPI eit av dei samfunnsvitskaplege forskingsinstitutta med flest doktorgradar per forskarårsverk. Talet har gått opp frå 0,40 i 2005 til 0,58 i 2006.

NUPI gir ut tre tidsskrift: «Internasjonal politikk», «Nordisk østforum» og «Forum for development studies». I tillegg gir NUPI ut artikkelserien «Hvor hender det?».

Samanlikna med andre samfunnsvitskaplege forskingsinstitutt har NUPI få kvinnelege forskarar. NUPI har 24 pst., mens gjennomsnittet er 40 pst. Departementet har sett som mål at NUPI skal rekruttere fleire kvinner til forskarstillingar. NUPI har ambisjonar om ein auke til 30 pst. i 2008, og dei har sett i verk ei rekkje tiltak for å rekruttere fleire kvinner.

Basisløyvinga over kap. 287 stod for 31 pst. av dei samla inntektene til NUPI i 2006. Dette er ein liten auke frå 2005.

Mål for 2008

Dette er måla for NOVA i 2008:

  • NOVA skal utvikle posisjonen som eit leiande forskingsinstitutt innanfor dei faglege kjerneområda sine.

  • NOVA skal styrkje det internasjonale samarbeidet og auke den internasjonale finansieringa.

Dette er måla for NUPI i 2008:

  • NUPI skal vere et leiande forskingsinstitutt innanfor dei faglege kjerneområda sine.

  • NUPI skal styrkje finansieringa frå internasjonale finansieringskjelder.

  • NUPI skal rekruttere fleire kvinner til forskarstillingar.

Budsjettforslag for 2008

For 2008 blir det foreslått ei løyving på om lag 25,9 mill. kroner til NOVA og om lag 18,6 mill. kroner til NUPI. Dette inneber at løyvinga på posten blir ført vidare på same nivå som i 2007.

Post 54 Forskingsstiftelsar

Forskingsrådet har eit strategisk ansvar for instituttsektoren og har derfor fått ansvaret for å tildele basisløyvingane til forskingsinstitutta over denne posten. Basisløyvingane skal nyttast til å byggje opp langsiktig kompetanse på særskilde område. Dei skal ikkje nyttast til å subsidiere oppdragsforsking. Den årlege tildelinga av basisløyvingar gjer Forskingsrådet i stand til å følgje utviklinga både i sektoren og ved kvart einskilt institutt. Forskingsrådet arbeider for å fremme kvalitet i forskinga ved institutta, betre samarbeidsrelasjonar og fremme ei formålstenleg arbeidsdeling i sektoren. Arbeidet skjer gjennom kontakt med instituttleiarane, dialogmøte med institutta, systematiske instituttevalueringar, årleg rapportering frå institutta og tildelingar av strategiske instituttprogram.

Rapport for 2006–07

Posten finansierte i 2006 basisløyvingane til følgjande fem frittståande forskingsinstitutt: Institutt for fredsforsking (PRIO), Fridtjof Nansens Institutt (FNI), Institutt for samfunnsforsking (ISF), Forskingsstiftelsen Fafo og NIFU STEP Studier av innovasjon, forsking og utdanning.

PRIO og FNI er utanrikspolitiske institutt. I 2006 tildelte Forskingsrådet totalt 18 mill. kroner i basisløyving til desse institutta over denne posten. Dei to institutta hadde til saman 64 forskarårsverk i 2006 mot 56 forskarårsverk i 2005.

Fafo og ISF driv hovudsakleg forsking om arbeidsmarknaden, arbeidslivet, velferd, veljaråtferd, kjønn og samfunn samt anvende internasjonale studiar. I 2006 var den samla basisløyvinga til desse institutta 17,9 mill. kroner over denne posten, og samla tal på forskarsårsverk var 92 mot 102 i 2005. I 2006 fekk NIFU STEP 9,6 mill. kroner i basisløyving over denne posten, og det vart utført 62 forskarårsverk.

Nokre av desse institutta mottek òg midlar til strategiske instituttprogram over andre postar og kapittel på statsbudsjettet.

Delen internasjonal finansiering har under eitt gått noko ned for desse institutta frå 2005 til 2006.

På oppdrag frå Kunnskapsdepartementet har Forskingsrådet gått gjennom dei institutta som arbeider innanfor det arbeids- og sosialpolitiske området og området for utanriks- og tryggleikspolitikk. Kvart område er vorte gjennomgått av utval sette saman av norske og utanlandske medlemmer. Hovudkonklusjonen til utvala er at begge instituttgruppene fungerer godt og leverer forsking av god kvalitet og med stor relevans.

Forskingsrådet meiner at det ikkje er behov for tiltak for å endre instituttsektoren korkje frå Forskingsrådet eller frå departementa si side innanfor dei forskingsområda som er gjennomgåtte. Forskingsrådet peika på at kontakten med oppdragsgivarane og brukarane kan betrast. Kunnskapsdepartementet er einig i denne vurderinga. Kunnskapsdepartementet meiner òg at institutta bør styrkje si internasjonale orientering.

Mål for 2008

Basisløyvingane til dei samfunnsvitskaplege institutta er ein viktig føresetnad for å styrkje deira rolle i det norske forskingssystemet. Løyvingane skal medverke til å halde ved like og byggje opp langsiktig fagleg kompetanse og styrkje kvaliteten på forskingsverksemda. I samsvar med forslaget i rapporten frå gjennomgangen av dei arbeids- og sosialpolitiske og dei utanrikspolitiske institutta skal Forskingsrådet medverke til å opprette brukarfora for å styrkje kommunikasjonen mellom brukarane og desse institutta.

Budsjettforslag for 2008

Departementet foreslår at løyvinga blir ført vidare på same nivå som i 2007. Som følgje av at det nye finansieringssystemet for instituttsektoren skal setjast i verk frå 2009, blir det ikkje starta nye fleirårige strategiske instituttprogram (SIP-ar) i 2008 for dei institutta som mottek basisløyving på denne posten. Forskingsrådet får i oppgåve å tildele frigjorde SIP-midlar som grunnløyving til desse institutta. Midlane skal nyttast til å styrkje den langsiktige kompetanseutviklinga og utvikle nye eller styrkje eksisterande tematiske satsingsområde.

Post 56 Ludvig Holbergs forskingspris

Ludvig Holbergs forskingspris er ein internasjonal vitskapleg pris innanfor humaniora, samfunnsvitskap, juss og teologi som første gong vart delt ut i 2004. Prisen skal auke merksemda kring samfunnsvitskapleg og humanistisk forsking og medverke til kvalitetsheving og internasjonalisering av forskinga på desse områda. Holbergprisen er finansiert av avkastninga frå Ludvig Holbergs minnefond, jf. kap. 3287 post 86. Prisbeløpet er på 4,5 mill. kroner. Avkastninga finansierer også ulike arrangement i samband med prisutdelinga, den nordiske Nils Klim-prisen for yngre forskarar innanfor dei same fagområda og arrangement retta mot barn og unge. I 2006 fekk professor Shmuel N. Eisenstadt prisen for å ha utvikla komparativ kunnskap om sosial endring og modernisering og om samanhengar mellom kultur, verde- og trussystem og politiske institusjonar.

Avkastninga frå Ludvig Holbergs minnefond i 2007 til bruk i 2008 vil vere på 9,1 mill. kroner, jf. kap. 3287 post 86.

Post 71 Tilskott til andre private institusjonar

Posten dekkjer tilskott til Senter for grunnforsking ved Det Norske Videnskaps-Akademi, Det Norske Videnskabs-Akademi i Oslo (DNVA), Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Akademi i Trondheim (DKNVS Akademi), Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Stiftelse (DKNVS Stiftelse), vitskaplege fond, Egede Instituttet og Christian Michelsens Institutt. Tilskotta skal medverke til at forskingsinstitusjonane held fram med eller styrkjer den faglege verksemda si og kompetansenivået sitt. Tilskottet til DNVA skal også medverke til økt merksemd om forsking generelt og til auka internasjonalt samarbeid mellom forskarar, gjennom finansiering av administrasjonen knytt til utdeling av Kavli-prisane.

Rapport for 2006–07

Senter for grunnforsking skal vere eit felles miljø for særs dyktige norske og utanlandske forskarar og er viktig for å heve kvaliteten i grunnforskinga. Senteret fører vidare ei rekkje seminar som utgjer ein fast del av den tverrfaglege verksemda ved senteret. Våren 2006 hadde 42 forskarar lengre opphald ved senteret, av desse 19 norske forskarar og 23 utanlandske forskarar. Hausten 2006 arbeidde 39 forskarar ved senteret. Av dei totalt 81 forskarane var 19 kvinner.

DNVA, DKNVS Akademi og DKNVS Stiftelse har til oppgåve å fremme norsk vitskap, mellom anna ved å gi ut vitskapleg litteratur, forvalte vitskaplege fond og skape kontakt med utanlandske miljø og organisasjonar. Det har i 2006 vore stor aktivitet i form av konferansar og fagseminar, og arbeidet med populærvitskaplege formidlingsaktivitetar har halde fram. DNVA vart i 2006 tildelt ei jubileumsgåve frå Kunnskapsdepartementet på kr 500 000, til bruk i samband med feiringa av 150-årsjubileet­ til akademiet i 2007. DNVA har i tillegg ansvaret for å administrere utdelinga av Abel-prisen, jf. omtale under post 73. Frå 2008 vil akademiet òg ha ansvaret for utdeling av dei nye Kavli-prisane.

Tilskottet til Vitskaplege fond gjeld administrasjon av Nansenfondet, Det vitenskapelige forskningsfond av 1919 samt Institutt for sammenlignende kulturforskning.

Tilskottet til Christian Michelsens Institutt går til menneskerettsforskinga ved instituttet. Hovudprioriteringane i 2006 har vore publikasjonar, seminar og foredrag for å skape debatt i det offentlege rom omkring spørsmål om menneskerettar. Forskingsaktivitetane har vore sentrert rundt følgjande emne: ytringsfridom, menneskerettar i nord-sør-relasjonar, plikter og praksis med omsyn til menneskerettar i næringslivet og helseetikk.

Egede Instituttet skal drive forsking og gi informasjon om misjon og tilgrensande fagområde samt tene kyrkjer, organisasjonar, teologiske fakultet og institusjonar for utdanning av misjonærar. Instituttet har vore involvert i ei rekkje ulike forskingsprogram i 2006.

Budsjettforslag for 2008

Departementet foreslår å auke løyvinga til DNVA nominelt med 6,5 mill. kroner til å planleggje og gjennomføre utdelinga av Kavli-prisane. Departementet foreslår vidare å auke grunnløyvinga til Det Kongelige Norske Videnskabers Selskap i Trondheim og Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Stiftelse med til saman om lag kr 300 000. For dei andre institusjonane foreslår departementet at løyvinga blir ført vidare på same nivå som i 2007.

Tabell 4.14 Løyvingar til private vitskaplege institusjonar og tiltak (i 1 000 kroner)

Institusjon

2006

2007

2008

Senter for grunnforsking

14 214

14 770

15 400

Det Norske Videnskaps-Akademi i Oslo

2 900

6 650

13 150

Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim

180

184

340

Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs Stiftelse

205

208

365

Vitskaplege fond

135

140

145

Christian Michelsens Institutt

1 220

1 250

1 300

Egede Instituttet

305

315

328

Sum

19 159

23 517

31 028

Post 73 Niels Henrik Abels matematikkpris

Niels Henrik Abels minnefond vart oppretta 1. januar 2002 med det formål å dele ut ein internasjonal vitskapleg pris for framifrå matematisk forsking. Fondet skal òg medverke til å auke interessa for matematikk og realfag i samfunnet, særleg blant barn og unge. Prisbeløpet er på 6 mill. kroner, og blir dekt av avkastninga frå fondet. Resten av avkastninga skal nyttast til ulike arrangement i samband med prisutdelinga, og til aktivitetar retta mot barn og unge. Avkastninga blir disponert av Det Norske Videnskaps-Akademi. Den femte Abel-prisen vart delt ut i Oslo 22. mai 2007. Prisen gjekk til indisk-amerikanske professor Srinivasa S.R. Varadhan for hans grunnleggjande bidrag til sannsynsteori og særleg for å ha skapt ein einskapleg teori for store avvik.

Avkastninga frå Abel-fondet i 2007 til bruk i 2008 vil vere på 12,4 mill. kroner, jf. kap. 3287 post 85.

Kap. 3287 Forskingsinstitutt og andre tiltak

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

80

Avkastning frå Niels Henrik Abels minnefond

12 408

81

Avkastning frå Ludvig Holbergs minnefond

9 105

85

Avkastning frå Niels Henrik Abels minnefond

12 400

12 400

86

Avkastning frå Ludvig Holbergs minnefond

9 100

9 100

Sum kap. 3287

21 513

21 500

21 500

Kapitlet gjeld avkastning frå Niels Henrik Abels minnefond og Ludvig Holbergs minnefond, jf. kap. 287 postane 56 og 73.

Kap. 288 Internasjonale samarbeidstiltak

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

21

Særskilde driftsutgifter

6 027

3 970

3 889

72

Internasjonale grunnforskingsorganisasjonar

132 721

131 991

145 522

73

EUs rammeprogram for forsking

743 931

657 786

999 521

75

UNESCO

14 103

13 782

16 171

Sum kap. 288

896 782

807 529

1 165 103

Post 21 Særskilde driftsutgifter

Løyvinga har vore nytta til ulike tiltak innanfor nordisk og internasjonalt utdanningssamarbeid. Løyvinga har mellom anna dekt tilskott til Foreningen Norden, kontingent til Senter for utdanningsforskning (CERI) under OECD og norsk deltaking i den årlege teikne- og stilkonkurransen Europa i skolen. Løyvinga har òg vore nytta til utgifter i samband med deltakinga i UNESCO.

Løyvinga vil bli nytta på utdanningsområdet til nordisk og internasjonalt samarbeid samt til å dekkje utgifter knytte til deltaking i styret i UNESCO og norsk vertskap for Education for All høgnivåmøte i Oslo i desember 2008. Midlane til Foreningen Norden blir frå 2008 overførte til kap. 225 post 74. Midlane til ASPnet og Europa i skolen blir foreslått overførde til kap. 220 frå 2008.

Post 72 Internasjonale grunnforskings­organisasjonar

Målet med satsinga er dels å ta del i avansert forsking som er så ressurskrevjande at det ikkje hadde vore mogleg utan internasjonalt samarbeid, og dels å kunne vere med i utviklinga av nye forskingsområde. Satsinga er eit sentralt verkemiddel for å styrkje kvaliteten på norsk forsking, og deltakinga skal medverke til verdiskaping i norsk nærings- og samfunnsliv.

Løyvinga skal dekkje den norske kontingenten for deltaking i:

  • Organisation européenne pour la recherche nucléaire (CERN)

  • European Molecular Biology Laboratory (EMBL)

  • European Molecular Biology Conference (EMBC)

  • European Synchrotron Radiation Facility (ESRF)

  • International Agency for Research on Cancer (IARC)

CERN er ein av dei største installasjonane i verda for eksperimentelle studiar innanfor kjerne- og elementærpartikkelfysikk. EMBL driv avansert forsking innanfor molekylærbiologi og bioteknologi. EMBC gir, i samråd med EMBL, støtte til program for utveksling av forskarar innanfor molekylærbiologi. ESRF er eit laboratorium for forsking der ein nyttar synkrotronstråling innanfor ei rekkje disiplinar, med vekt på materialforsking. IARC driv kreftforsking knytt til Verdas helseorganisasjon.

Noreg dekkjer mellom om lag ein halv pst. og fem pst. av budsjetta til dei internasjonale grunnforskingsorganisasjonane. Det er ei viktig oppgåve for Noregs forskingsråd å sørgje for best mogleg fagleg utbytte av medlemskapen i desse organisasjonane. Mellom anna er det viktig å rekruttere fleire nordmenn til dei internasjonale laboratoria. Forskingsrådet gir midlar til norsk forsking i samband med medlemskapen, såkalla følgjeforsking. Desse midlane går inn i løyvingane til Forskingsrådet på kap. 285 post 52.

Rapport for 2006–07

Arbeidet ved CERN har i dei siste åra vore prega av bygginga av den nye partikkelakseleratoren, Large Hadron Collider (LHC). Anlegget vil gjere det mogleg for vitskapen å bringe fram grunnleggjande ny kunnskap om dei grunnpartiklane og fundamentale kreftene som formar materien og universet. Akseleratoren vil bli klar for drift i 2007, to år seinare enn den opphavlege planen frå 1996.

Den vitskaplege verksemda som følgjer av norsk medlemskap i CERN, blir finansiert gjennom Forskingsrådet. Dei CERN-relaterte prosjekta blir årleg evaluerte av eit internasjonalt panel sett ned av Forskingsrådet. Ekspertpanelet som har vurdert prosjekta, konkluderte med at kvaliteten på dei norske gruppene generelt er høg.

Dei totale midlane til følgjeforsking om CERN-relatert verksemd var på 18 mill. kroner i 2006. Desse er fordelte på tre langsiktige prosjekt knytte til oppbygging av eksperimenta ATLAS og ALICE på den store akseleratoren LHC. I løpet av året var fire doktorgradsstipendiatar (menn) og fem postdoktorkandidatar (menn) knytte til programmet. Det var 16 norske tilsette ved den faste staben ved hovudkvarteret i Genève i 2006. Dette er noko lågare enn kva ein kan forvente, jamfør storleiken på medlemskontingenten. 13 teknologistudentar nytta ei ordning om opphald ved CERN i samband med diplomoppgåvene sine. Om lag 50 norske forskarar har reist til CERN for å ta del i forskingsprosjekt i løpet av året, i stor grad takk vere midlane til følgjeforsking. Ein person er tilsett som Industry Liaison Officer for Noreg med oppgåve å formidle kontakt mellom CERN og norsk industri med tanke på kontraktar og teknologioverføring.

EMBL er den viktigaste europeiske organisasjonen innanfor molekylærbiologi. Samarbeidet i EMBL og EMBC er av stor verdi for norske forskingsmiljø innanfor livsvitskapane, og EMBL er særleg viktig for rekrutteringa til biofaga i Noreg. Universiteta i Oslo og Bergen har samarbeidsavtalar med EMBL knytt til doktorgradsutdanning, og også Universitetet i Tromsø er engasjert i forsking knytt til EMBL. Sars internasjonale senter for marin molekylærbiologi i Bergen har eit institusjonelt partnarskap med EMBL, som det første i sitt slag i Norden. Vidare vart det oppretta eit nordisk EMBL-tilknytt senter for molekylær medisin i eit nettverk med nodar i Finland, Sverige og Noreg. Ein felles partnarskapsavtale vart signert i oktober 2007. Den norske nasjonale noden ligg ved Universitetet i Oslo, og har ein eigen styringsstruktur og rådgivande vitskapleg komité. Det vart løyvd 5 mill. kroner til opprettinga av noden i 2007, jf. kap. 285 post 52.

Gjennom ESRF, det europeiske anlegget for synkrotronstråling, har norske forskarar god tilgang til å drive materialforsking og bioforsking som krev avansert røntgenstråling. Medlemskapen er organisert gjennom eit nordisk konsortium (NORDSYNC). Norske forskarar er i tillegg med i eit sveitsisk-norsk samarbeid om ei eiga strålelinje (SNBL). Saman med dei andre nordiske partnarane i NORDSYNC har Noreg høg utnytting av ESRF-medlemskapen. Noregs forskingsråd finansierte i 2006 ein doktorgradsstilling og tre postdoktorstillingar ved norske universitet der forsking ved ESRF og SNBL utgjorde sentrale delar. Noregs forskingsråd overtok 1. januar 2007 som kontraktspartnar for SNBL. Som ei følgje av dette fekk programmet for ESRF følgjeforsking utvida mandat, og skifta namn til Program for synkrotronforsking. Programmet vil vare til 2010.

IARC, som er tilknytt Verdas helseorganisasjon (WHO), fokuserer på epidemiologisk så vel som laboratoriebasert forsking, med vekt på studiar av det globale omfanget av kreft og årsaker til og førebygging av sjukdommen. Etter at IARC i 2006 fekk to nye medlemsland, har det no 19 medlemmer. Den største nasjonale nytta av IARC ligg i det generelle bidraget organisasjonen gir til kreftforskinga. Som felles organ for alle kreftregister har IARC eit unikt oversiktsmateriale over førekomsten av kreft i verda som forskarane kan nytte. Materialet er også nyttig for styremaktene i helsepolitiske avgjerder. I den nye femårige strategiplanen for IARC er fokus på område som har større nytte av globalt tverrfagleg samarbeid enn av arbeid på nasjonalt nivå. Administrativt har IARC teke initiativ til å styrkje arbeidsforma si med betre etiske vurderingar, og ei større merksemd på habiliteten til alle deltakarane. I Noreg er det i første rekkje Forskingsrådet, Kreftregisteret, Nasjonalt folkehelseinstitutt og Radiumhospitalet som tek del i samarbeidet. Norske miljø har vore aktive både i forskings- og styrearbeid i IARC.

Budsjettforslag for 2008

Kontingentkrava for 2008 er enno ikkje fastsette, og budsjettforslaget for 2008 er derfor basert på vedtekne kontingentar for 2007. Kontingentane avheng mellom anna av nettonasjonalinntekta i medlemslanda. Departementet foreslår at løyvinga blir nominelt auka med 13,5 mill. kroner. Endringa er knytt til at Norges del av kontingenten til CERN er auka som følgje av ein auke i Noregs nettonasjonalinntekt.

Tabell 4.15 Løyvingar til internasjonale grunnforskingsorganisasjonar (i 1 000 kroner)

Organisasjon

2006

2007

2008

CERN

97 685

109 893

122 149

EMBL

10 524

10 366

11 588

IARC

5 582

6 491

5 990

ESRF

3 571

3 448

3 702

EMBC

1 732

1 793

2 093

SUM

119 094

131 991

145 522

Post 73 EUs rammeprogram for forsking

EUs rammeprogram for forsking, teknologisk utvikling og demonstrasjonsaktivitetar er den største finansieringsforpliktinga Noreg har innanfor internasjonalt forskingssamarbeid. Med basis i EØS-avtalen deltek norske forskingsmiljø og verksemder på lik linje med EUs medlemsland i EUs rammeprogram. Målet med norsk deltaking i det sjuande rammeprogrammet er å fremme internasjonalisering og kvalitet i norsk forsking samt forsterke nasjonalt prioriterte område innanfor forsking og teknologi gjennom å utvikle samspill og meirverdi mellom nasjonale satsingar og deltaking i det europeiske forskingsområdet. Vidare er det eit mål å medverke til kunnskapsbasert innovasjon og fornying i norsk nærings- og samfunnsliv. EUs sjuande rammeprogram følgjer etter EUs sjette rammeprogram, som vart avslutta i 2006. Fleire av prosjekta i det sjette programmet vil likevel fortsette ut over 2006. Kunnskapsdepartementet vil leggje til rette for ei evaluering av norsk deltaking i det sjette rammeprogrammet hausten 2007.

Rapport for 2006–07

For norske forskingsmiljø og norsk næringsliv er det av stor nytte å delta i rammeprogrammet. Deltakinga inneber at norske forskingsinstitusjonar og norsk næringsliv tek del i den internasjonale kunnskapsutviklinga gjennom prosjektsamarbeid. Deltakinga gir òg tilgang på viktige internasjonale nettverk for deltakarane, og næringslivet får nye kommersielle utsikter.

Førebelse tal frå Noregs forskingsråd tyder på at norske forskingsmiljø har fått god utteljing i det sjette rammeprogrammet. Norske aktørar deltek i om lag 830 prosjekt som totalt involverer nærmare 4 500 norske forskarar og med deltakarar frå over 100 land. Noreg deltek dermed i om lag 10 pst. av alle prosjekt i rammeprogrammet. Når det gjeld suksessrate, det vil seie forholdet mellom innsende søknader og godkjende søknader, ligg søknader med norsk deltaking 10 prosentpoeng høgre enn snittet for EU-landa (respektive 28 mot 18 pst.).

Innanfor dei tematiske programma, som utgjer hovuddelen av budsjettet for det sjette rammeprogrammet, er det særskilt god norsk deltaking innanfor miljø, transport, samfunnsfaglege område, matvarar og energi. Marin og maritim forsking finst i fleire delar av det sjette rammeprogrammet, og utgjer vel ein tredel av den samla norske deltakinga i programmet. Auka norsk deltaking innanfor områda helse, IKT og nanovitskap, nanoteknologi og materialar, og betre bruk av ordningar for forskarmobilitet og forskingsinfrastruktur, vil bli vurderte i det sjuande rammeprogrammet.

Det sjette rammeprogrammet fekk nye tiltak og verkemiddel for sterkare samarbeid mellom nasjonale forskingsprogram. Det var i 2006 norsk deltaking i 44 av 106 såkalla ERA-NET, som inneber koordinering av nasjonale forskingsaktivitetar ved at program med nasjonal finansiering blir knytte saman. Noregs forskingsråd deltek i 32 ERA-NET. Det er i første rekkje departementa og dei forskingsfinansierande organa i Europa som deltek i desse aktivitetane. Dei får støtte frå Kommisjonen til nettverksbygging, men ikkje til sjølve forskinga.

Budsjettforslag for 2008

Samla budsjett for det sjuande rammeprogrammet for perioden 2007–13 er på om lag 50,5 mrd. euro. Den samla norske kontingenten er berekna til om lag 9,3 mrd. kroner. Kontingenten er avhengig av utviklinga i bruttonasjonalproduktet i deltakarlanda og endringar i valutakurs. Kvart rammeprogram har til nå dekt om lag fire år, medan prosjekta ofte strekkjer seg over ein lengre periode. Dei norske utbetalingane i 2008 vil omfatte utbetalingar som står att for det femte og det sjette rammeprogrammet, og eit førebuande program for tryggleiksforsking, samt utbetalingar for deltaking i det sjuande rammeprogrammet. Dei norske kostnadene i 2008 vil utgjere om lag 1 mrd. kroner.

Post 75 UNESCO

UNESCO, FNs særorganisasjon for utdanning, vitskap, kultur og kommunikasjon, har til hovudoppgåve å medverke til fred og sikkerheit ved å fremme internasjonalt samarbeid på fagområda til organisasjonen.

Løyvinga gjeld Noregs kontingent for medlemsskap i UNESCO og tilskott til World Heritage Fund. Gjennom medlemskapen kan Noreg ta i vare nasjonale synspunkt i UNESCO-arbeidet. Tilskottsmottakar er UNESCO, som har hovudkontor i Paris.

UNESCOs eksekutivråd møter to til tre gonger i året og er høgste instans mellom generalkonferansane, som blir haldne kvart anna år. Under UNESCOs generalkonferanse hausten 2005 vart Noreg vald inn i eksekutivrådet som ein av 58 statar. Noreg har plass i rådet fram til hausten 2009 og samarbeider nært med dei andre nordiske landa om å fremme ei felles nordisk linje i viktige saker.

Rapport for 2006–07

Løyvinga har vorte nytta til å sikre norsk deltaking i UNESCO gjennom å dekkje den norske medlemskontingenten. I 2006 har Noreg vore aktivt medlem i to vitskaplege UNESCO-program og komitear. Noreg har elles vore særleg aktiv for å fremme UNESCOs koordinerande arbeid med det globale utdanningsinitiativet Education for All (EFA). Dette arbeidet vil halde fram i 2008 mellom anna med vekt på temaet migrasjon og godkjenning av utdanning og med ansvar for å gjennomføre eit High Level Group-møte om EFA i Noreg. Temaet for dette høgnivåmøtet er finansiering og styring av EFA-prosessen. Noreg har òg delteke som einaste nordiske representant i ei ekspertgruppe som har vurdert UNESCOs arbeid og rolle innanfor vitskap i 2006 og 2007.

Budsjettforslag for 2008

Løyvinga dekkjer forpliktingane til kontingent i 2008.

Kap. 3288 Internasjonale samarbeidstiltak

(i 1 000 kr)

Post

Nemning

Rekneskap 2006

Saldert budsjett 2007

Forslag 2008

04

Refusjon av ODA-godkjende utgifter

3 525

3 445

4 043

Sum kap. 3288

3 525

3 445

4 043

Løyvinga på post 04 gjeld innanlandske kostnader som etter statistikkdirektiv til OECD blir definerte som offentleg utviklingshjelp.