Kap. 1700, 1710, 1716, 1720, 1730, 1740, 1760, 1791, 4700, 4710, 4720, 4740, 4760, 4791, 5645

Prop. 16 S

(2025–2026)
Proposisjon til Stortinget (forslag til stortingsvedtak)

Endringar i statsbudsjettet 2025 under Forsvarsdepartementet

Tilråding frå Forsvarsdepartementet 21. november 2025, godkjend i statsråd same dagen. (Regjeringa Støre)

Dokumentet på regjeringen.no

1 Innleiing

Regjeringa legg i denne proposisjonen fram forslag om naudsynte endringar av løyvingane under programområde 04 Militært forsvar, for å skapa best mogleg samsvar mellom løyvingane under dei einskilde kapitla og postane og endringar i budsjettføresetnadene som har skjedd sidan budsjettet vart vedtatt.

Regjeringa foreslår endringar av teknisk karakter mellom kapittel og postar i forsvarsbudsjettet knytt til flyttingar av oppgåver og ansvar som er gjennomført den siste tida. Vidare er det foreslått endringar av inntekter som til dels har ei motsvarande utgiftsside. Regjeringa legger også fram forslag til endringar for å handtera oppdukkande behov som er strengt naudsynt å handtera med flyttingar innanfor den eksisterande løyvinga frå Stortinget. Vidare foreslår regjeringa å auka løyvinga til den særskilte kompensasjonsordninga for psykiske belastningsskadar som følge av at deltaking i internasjonale operasjonar sidan fleire har blitt innvilga erstatningar enn kva som vart lagt til grunn tidlegare.

Vidare foreslår regjeringa ein auke i løyvinga til Redningshelikoptertenesta for meirutgifter i 2025 på Justis- og beredskapsdepartementet sitt budsjett. Midlane vert til dels dekka inn gjennom ei rammeoverføring frå Forsvarsdepartementet til Justis- og beredskapsdepartementet sitt budsjett. Sjå nærmare omtale under kap. 1760, post 45 og kap. 1791, post 01.

I denne proposisjonen foreslår regjeringa tekniske endringar i løyvinga til militær støtte til Ukraina. Endringane har til føremål å plassera midlane på dei kapittel og postar der dei vert nytta.

I tillegg foreslår regjeringa å avslutta oppfølginga av oppmodningsvedtak nr. 576 (2016–2017) om lovheimel for å ivareta rettane til fangar.

2 Forslag til endringar i statsbudsjettet 2025

Kap. 1700 Forsvarsdepartementet

Post 01 Driftsutgifter

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga på posten med 19,5 mill. kroner som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 3,1 mill. kroner i samband med inngåing av utanrettsleg forlik i den rettslege prosessen etter havariet av KNM Helge Ingstad, grunna utgifter til saksomkostingar. Regjeringa foreslår også å auka løyvinga med 1,3 mill. kroner, som følge av at inntektene for revisjonstenester til Forsvarshistorisk museum vart auka i samband med revidert nasjonalbudsjett, jf. Innst. 540 S (2024–2025) til Prop. 146 S (2024–2024). Forsvarsdepartementet innfører Nasjonal hemmeleg plattform (NHP) for høggradert kommunikasjon og sakshandsaming. I den forbindelse foreslår regjeringa ein auke av løyvinga (1,0 mill. kroner). Utgiftene til husleige er endra. Regjeringa foreslår derfor å redusera løyvinga på posten med 11,9 mill. kroner.

Knytt til militær støtte til Ukraina foreslår regjeringa å redusera løyvinga med 3,4 mill. kroner, jf. omtale på kap. 1700, post 79. Vidare foreslår regjeringa å redusera løyvinga med 11,9 mill. kroner grunna reduserte utgifter til gjennomføring av toppmøtet i Joint Expeditionary Force (JEF).

Regjeringa foreslår også tekniske endringar som inneber å omdisponera midlar internt på forsvarsbudsjettet. Endringane består mellom anna av utgifter til leige av fly til NATO sitt høgnivåbesøk i Nord-Noreg, som til saman aukar løyvinga på posten med 2,3 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon på andre kapittel og postar.

Post 21 Spesielle driftsutgifter, overslagsløyving

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 39,7 mill. kroner som følge av at Statens pensjonskasse sin prognose for utbetalingar til den særskilte kompensasjonsordninga for psykiske belastningsskadar som følge av at deltaking i internasjonale operasjonar (jf. forsvarsloven § 55) har blitt høgare enn budsjettert.

Post 22 IKT-verksemd, kan overførast

Ved behandlinga av revidert nasjonalbudsjett for 2025, jf. Innst. 540 S (2024–2025) til Prop. 146  S (2024–2025), vart ansvaret for eigarstyringa og oppfølginga, derunder budsjetteringa, av Program Felles IKT, overført frå Forsvarsdepartementet til Digitaliserings- og forvaltningsdepartementet. Regjeringa foreslår å redusera løyvinga på posten med 14 mill. kroner, mot ein tilsvarande auke på Digitaliserings- og forvaltningsdepartementet sitt kap. 1515, post 45.

Post 43 Til disposisjon for Forsvarsdepartementet, kan overførast

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga på posten med 1,1 mill. kroner for leige av fly til NATO sitt høgnivåbesøk i Nord-Noreg, jf. omtale på kap. 1700, post 01.

Post 52 Overføring til statlege forvaltningsorgan

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 3,4 mill. kroner for betaling av ein faktura frå 2024 frå Innovasjon Noreg for Forsvarsdepartementet sin andel av utgiftene til forsvarsindustrirådar som forfall til utbetaling i 2025.

Post 53 Risikokapital, NATOs innovasjonsfond

Kapitalinnskotet i NATO innovasjonsfond er i euro. Grunna valutaendringar foreslår regjeringa å auka løyvinga på posten med 0,01 mill. kroner.

Post 72 Tilskot til Noregs forskningsråd, kan overførast

Grunna justert anslag for tilskot til Forskningsrådet foreslår regjeringa å redusera løyvinga med 0,9 mill. kroner.

Post 78 Noregs tilskot til NATOs og internasjonale driftsbudsjett, kan overførast

Tilskot til auka produksjonskapasitet

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med totalt 150,0 mill. kroner mot tilsvarande reduksjon som omtalt på kap. 1700, post 79, til enkeltståande tilskot for oppskalering av produksjonskapasitet i norsk forsvarsindustri. Formålet med tilskota er å støtta prosjekt der det sikkerheitspolitiske bakteppet krev rask oppskalering, men der bedriftene opplever større usikkerheit rundt langsiktig etterspørsel. Tilskota skal utløysa investeringar i tidskritiske kapasitetar for forsvarsevna hjå Ukraina, Noreg og andre allierte. Grunna tidshensyn sett i lys av den tryggingspolitiske situasjonen foreslår regjeringa bruk av enkeltståande tilskot, og ikkje ein ordinær tilskotsordning.

Det er verksemdene Kongsberg Defence & Aerospace, Nammo AS og Chemring Nobel AS som kan søka om enkeltståande tilskot. Støtta skal gå til auka produksjonskapasitet. Bedriftene er valde ut fordi dei produserer hhv. luftvern, rakettmotorar, artilleriammunisjon og avansert militært sprengstoff. Dette er definert som prioriterte satsingar i regjeringa sitt vegkart for auka produksjonskapasitet og det er snakk om produkt til Ukrainas forsvarskamp der norsk industri er blant få leverandørar i vesten. Den totale ramma til tilskota er foreslått til 450 mill. kroner innan den militære delen av Nansen-programmet med utbetalingar på 150 mill. kroner fordelt på hhv. 2025, 2026 og 2027.

Den nedre grensa for enkeltståande tilskot vert sett til 50 mill. kroner. Relevans for Ukraina, produksjonsauke, kostnad og kostnadseffektivitet, leveringsplan og moglegheit for gjennomføring, innovasjon og tidsramme for prosjektforslaga vil fungera som tildelingskriterium. Rapportering på prosjekta skal beskriva status og oppnådde resultat av tilskotet og bidra til oppfølging og kontroll. Forsvarsmateriell vil forvalta tilskota på vegne av Forsvarsdepartementet. Regjeringa foreslår at det i 2025 vert løyvd 150 mill. kroner til utbetaling av enkeltståande tilskot for oppskalering av produksjonskapasitet i norsk forsvarsindustri.

Verksemdene har levert fem søknader. Regjeringa tilrår å gi enkeltståande tilskot til tre prosjekt, eit til kvar av dei følgande verksemdene i 2025–2027: Chemring Nobel AS, Nammo AS og Kongsberg. Chemring Nobel AS mottar totalt 235 mill. kroner for å gjennomføre fase 2 av ein moglegheitstudie for ein ny fabrikk for avansert militært sprengstoff, Nammo AS mottar totalt 156 mill. kroner for å styrka sin produksjon av rakettmotorar og Kongsberg mottar totalt 54 mill. kroner for å greia ut moglegheita for å produsere AMRAAM i Noreg. Tilrådinga fører til at 149 mill. kroner går til Nammo AS og 1 mill. kroner til Kongsberg i 2025.

Enkeltståande tilskot – Nammo AS

Regjeringa foreslår eit enkeltståande tilskot på 350 mill. kroner til etablering av ytterlegare rakettmotorproduksjon ved Nammo AS. Formålet med tilskotet er å gi Nammo AS moglegheit til å gå til innkjøp av produksjonsutstyr for ei fjerde rakettmotorlinje.

Enkeltståande tilskot – Chemring Nobel AS

Regjeringa foreslår eit enkeltståande tilskot på 67 mill. kroner til Chemring Nobel AS for å bidra til at Chemring Nobel AS kan bygga opp produksjon av heksamin hjå Dynea AS. Heksamin er ein viktig innsatsfaktor for sprengstoff framstilt av Chemring Nobel.

Tabell 2.1 Tilskot til auka produksjonskapasitet i 2025

(i mill. kroner)

Tilskotsmottakar

Føremål

Beløp

Nammo AS

Enkeltståande tilskot Nammo til produksjon av rakettmotorar

149

Chemring Nobel AS

Enkeltståande tilskot til produksjon av heksamin i Noreg

67

Nammo AS

Enkeltståande tilskot til produksjon av rakettmotorar

350

Kongsberg

Enkeltståande tilskot for å utgreie moglegheita for å produsera AMRAAM i Noreg

1

Post 79 Militær støtte til Ukraina, kan overførast, kan nyttast under kap. 1710, post 01 og 47, kap. 1720, post 01 og kap. 1760, post 01 og 45

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 1 850,4 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 10 887,3 mill. kroner mot tilsvarande reduksjon på kap. 1760, post 45. Auka er grunna i behov for å nytta ein større andel av midlane Stortinget løyvde gjennom handsaming av Innst. 227 S (2024–2025) til Prop. 107 S (2024–2025), gjennom internasjonale finansieringsmekanismar. Midlane vil kunne nyttast til å finansiera militært materiell for å støtta Ukraina i møte med den russiske åtakskrigen, til dømes gjennom NATO og nære allierte som USA, Storbritannia, Tyskland, Danmark samt Tsjekkia. Samarbeidet vil bygga på eksisterande avtalar for å ivareta tempo i gjennomføringa. For slike samarbeid vil det likevel vere usikkert om delar av midlane utbetalast først i 2026. Omsetningsevne i 2025 er ein risiko som gjeld den militære delen av Nansen-programmet samla sett, tiltaka som nemnt ovanfor søkar å avdempa risiko for manglande omsetning.

Regjeringa har i 2025 donert materiell frå forsvarssektoren som skal gjenanskaffast seinare år for 6 235,0 mill. kroner. Verdien av donert materiell frå forsvarssektoren vert trekt ifrå ramma på Nansen-programmet på donasjonstidspunktet, mot tilsvarande auke når gjenanskaffinga kjem til utbetaling. I saldert budsjett 2025 vart det trekt frå 2,0 mrd. kroner i påvente av forventa donasjonar i 2025. I revidert nasjonalbudsjett 2025 vart det trekt frå ytterlegare 4 090,4 mill. kroner for donasjonar så langt i 2025. Regjeringa foreslår nå ein reduksjon på 606,3 mill. kroner. Reduksjonen skjer som følge av donasjonar av militært materiell frå forsvarssektoren.

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 3,4 mill. kroner mot tilsvarande reduksjon på kap. 1700, post 01, for følgande saker: Auka utgifter til attachékontoret i Kyiv (2,5 mill. kroner), utgifter til ressursar i samband med arbeidet med forvaltning, styring og kontroll i Forsvarsdepartementet sin oppfølging av den militære støtta til Ukraina (4,2 mill. kroner) og eit mindrebehov grunne ein forseinking i ein moglegheitsstudie med Chemring Nobel for auka produksjonskapasitet (10,0 mill. kroner).

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga med 150,0 mill. kroner mot tilsvarande auke på kap. 1700, post 78, for etablering av ein midlertidig søknadsbasert ordning som gir enkeltståande tilskot til konkrete prosjekt for auka produksjonskapasitet i norsk forsvarsindustri. Det er satt av 150 mill. kroner årleg i perioden 2025–2027 i den militære støtta i Nansen-programmet.

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga med 1 135,6 mill. kroner mot tilsvarande auke på kap. 1720, post 01. Auka på kap. 1720, post 01, omfattar: Tiltak i den maritime koalisjonen Noreg leiar saman med Storbritannia (180 mill. kroner), Forsvaret sine utgifter i samband med etableringa av eit nordisk-baltisk-polsk trenings- og utrustningsinitiativ (700 mill. kroner), Forsvaret sine utgifter i samband med oppfølging av donasjonar og trening (92 mill. kroner) samt endringar gjennom året i utgifter hjå Forsvaret til gjennomføring av tiltak i den militære støtta til Ukraina (163,6 mill. kroner).

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga med 7 206,2 mill. kroner mot tilsvarande auke på kap. 1760, post 45. Auka på kap. 1760, post 45, omfattar: Anskaffingar, trening og opplæring og donasjonar gjennom den maritime kapabilitetskoalisjonen som Noreg leiar saman med Storbritannia (2 590,0 mill. kroner), utgifter i samband med militær støtte innanfor dronar og autonomi (1 890,0 mill. kroner), Forsvarsmateriell sine utgifter i samband med etableringa av eit nordisk-baltisk-polsk trenings- og utrustingsinitiativ (742,2 mill. kroner), tiltak gjennom «den norske modellen» og utgifter til å anskaffa materiell for donasjon til Ukraina gjennom ein søknadsbasert portal der norsk industri kan foreslå relevante prosjekt for Ukraina (1 700,0 mill. kroner), donasjonar og anskaffingar til støtte for Ukraina innanfor andre innsatslinjer (284,0 mill. kroner).

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 67,9 mill. kroner med tilsvarande auke av løyvinga på kap. 4700, post 01. Noreg har mottatt kompensasjon frå EU i samband med gjennomføring av F-16 trening. Refusjonen er direkte knytt til konkrete utgifter i samband med gjennomføringa av den militære støtta i Nansen-programmet. Midlane vil inngå i ramma for den militære støtta i 2025 og vert nytta til nye tiltak i 2025.

Post 90 Kapitalinnskot, NATOs innovasjonsfond

Kapitalinnskotet i NATO innovasjonsfond er i euro. Grunna valutaendringar foreslår regjeringa å auka løyvinga med 0,02 mill. kroner.

Kap. 4700 Forsvarsdepartementet

Post 01 Driftsinntekter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 67,9 mill. kroner, med ein tilsvarande utgiftsauke som omtalt på kap. 1700, post 79.

Post 85 Aksjeutbytte

Regjeringa foreslår å flytta løyvinga på posten til kap. 5645 Rygge 1 AS, post 85 (ny) Utbytte.

Kap. 5645 Rygge 1 AS

Post 85 (Ny) Utbytte

Regjeringa foreslår å oppretta posten i nysalderinga av 2025-budsjettet. Forsvarsdepartementet har fått utbetalt 15,0 mill. kroner i aksjeutbytte frå Rygge 1 AS. Regjeringa foreslår ei løyving på 15,0 mill. kroner på posten, mot ein tilsvarande utgiftsauke på andre kapittel og postar, jf. Forsvarsdepartementet sin meirinntektsfullmakt.

Kap. 1710 Forsvarsbygg og nybygg og nyanlegg

Post 01 Driftsutgifter, kan overførast

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga på posten med 104,4 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Anslaga for utgifter til eigendomsforvaltning og forsyning er redusert med hhv. 13,1 og 133,8 mill. kroner. Sistnemnte dreier seg i hovudsak om lågare energiprisar. Regjeringa foreslår derfor å redusera løyvinga på posten med 146,9 mill. kroner. Endringa har ei tilsvarande redusert inntektsside på kap. 4710, post 01.

Leigeinntekter i sektoren vert regulert av inngåtte avtalar mellom Forsvarsbygg og dei respektive verksemdene. Forsvarsbygg oppdaterer fortløpande prognoser og fakturerer basert på faktiske endringar i leigeforholda gjennom året. Anslag for leige vart redusert etter revidert nasjonalbudsjett 2025, mellom anna på grunn av utkjøp av leigd teltleir på Skjold (Hæren), i tillegg til justeringar av leigeforhold i porteføljen.

Det er nødvendig å korrigera ei fordeling av leigeutgifter som vart gjort i revidert nasjonalbudsjett 2025 i samband med priskompensasjon og fordeling av midlar til ekstra verdibevaring av eigendom. Av dette utgjer 30,9 mill. kroner ei justering av leigeutgifter mellom Forsvaret og Forsvarsbygg. Vidare dreier 13,0 mill. kroner seg om fordeling av husleige mellom Forsvarsbygg og andre etatar i forsvarssektoren.

For korrigering av overføring av midlar til løyvingsfinansiert reinhald til Forsvaret foreslår regjeringa å redusera løyvinga på posten med 1,3 mill. kroner, mot tilsvarande auke som inngår i dei tekniske endringane på kap. 1720, post 01.

Post 47 Nybygg og nyanlegg, kan overførast, kan nyttast under kap. 1760, post 45

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 701,0 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med totalt 690 mill. kroner til investeringar i eigendom, bygg og anlegg (EBA). I 2025 har Forsvarsbygg nytta 690 mill. kroner utover gjeldande løyving, mot tilsvarande mindreforbruk på kap. 1760, post 45, jf. stikkordsfullmakta på kap. 1760, post 45 om at løyvinga kan nyttast under kap. 1710, post 47. Forslaget gjeld EBA-delen av materiellprosjekt i langtidsplanen som vert budsjettert på kap. 1710, post 47. Auken er knytt til endra periodisering av prosjekt som inngår i langtidsplanen, og som ikkje var kjent ved framlegginga av revidert nasjonalbudsjett 2025.

Forsvarsbygg skal bygga ein plasthall på Trandum for oppbevaring av museumsgjenstandar for Forsvarshistorisk museum. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 11,0 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon på Forsvarshistorisk museum sitt kap. 1730, post 01.

Kap. 4710 Forsvarsbygg og nybygg og nyanlegg

Post 01 Driftsinntekter

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga med 146,9 mill. kroner, jf. omtale under kap. 1710, post 01.

Post 47 Sal av eigendom

Posten omfattar netto inntekter frå sal av fast eigedom. Utgiftene til avhending er blitt lågare enn forutsett. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 3,3 mill. kroner.

Kap. 1716 Forsvarets forskingsinstitutt

Post 51 Tilskot til Forsvarets forskingsinstitutt

Utgiftene til husleige er redusert. Regjeringa foreslår å redusera løyvinga med 3,2 mill. kroner, jf. omtale av husleige på kap. 1710, post 01.

Kap. 1720 Forsvaret

Post 01 Driftsutgifter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 750,5 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 1 135,6 mill. kroner til tiltak til støtte for Ukraina jf. omtale på kap. 1700, post 79. Kystverket, som betalar Forsvaret for slepeberedskap, fekk auka løyving til slepeberedskap i revidert nasjonalbudsjett 2025. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 99,1 mill. kroner til slepeberedskap, med tilsvarande auke som omtalt under kap. 4720, post 01. Vidare foreslår regjeringa å redusera løyvinga med totalt 614,1 mill. kroner for mindreutgifter som følge av forsinka innføring av ny godtgjeringsmodell for reservistar (371,0 mill. kroner) og andre driftsmessige mindrebehov (243,1 mill. kroner), i hovudskap knytt til lågare straumprisar.

Endringar av roller, ansvar og myndigheit i forsvarssektoren har enkelte budsjetteffektar. I samband med flytting av mellom anna årsverk, IKT-materiell og -lisensar, og materielldrift og vedlikehald, frå Forsvarsmateriell til Forsvaret foreslår regjeringa å auka løyvinga på posten med 134,5 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon på kap. 1760, post 01. Vidare foreslår regjeringa tekniske endringar som inneber å omdisponera midlar internt på forsvarsbudsjettet, som totalt sett reduserer løyvinga på posten med 4,5 mill. kroner.

Post 71 Overføringar til andre, kan overførast

Regjeringa foreslår å overføra midlar for arbeidet med Forsvarsretta tryggleiksreform (FSSR) frå Forsvarsdepartementet til Forsvaret. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 2,3 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon på kap. 1700, post 01.

Kap. 4720 Forsvaret

Post 01 Driftsinntekter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 103,4 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 99,1 mill. kroner for utgifter til den statlege slepeberedskapen, jf. omtale under kap. 1720, post 01. Som følge av endringar av roller, ansvar og myndigheit i forsvarssektoren og flytting av mellom anna årsverk mellom Forsvarsmateriell og Forsvaret foreslår regjeringa å auka løyvinga på posten med 4,3 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon på kap. 4760, post 01.

Kap. 1730 Forsvarshistorisk museum, utgifter

Post 01 Driftsutgifter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 0,2 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Utgiftene til husleige og forsyning har auka, og regjeringa foreslår derfor å auka løyvinga med 7,1 mill. kroner. Regjeringa foreslår også å auka løyvinga med 6,0 mill. kroner med ein tilsvarande inntektsauke som omtalt på kap. 4730, post 01. Vidare foreslår regjeringa tekniske endringar som inneber å omdisponera midlar internt på forsvarsbudsjettet, som totalt sett reduserer løyvinga med 1,9 mill. kroner. Vidare foreslår regjeringa å redusera løyvinga med 11,0 mill. kroner mot tilsvarande auke som omtalt på kap. 1710, post 47.

Kap. 4730 Forsvarshistorisk museum, inntekter

Post 01 Driftsinntekter

Inntektene frå billettsal, sal i museumsbutikk og andre museumsrelaterte inntekter har auka. Regjeringa foreslår derfor å auka løyvinga på posten med 6,0 mill. kroner. Inntektene vert nytta til inndekning av museumsrelaterte utgifter på kap. 1730, post 01.

Kap. 1735 Etterretningstenesta

Post 21 Spesielle driftsutgifter

Knytt til ein teknisk endring foreslår regjeringa å auka løyvinga med 5,6 mill. kroner.

Kap. 1740 Statens graderte plattformtenesta, utgifter

Post 01 Driftsutgifter, kan overførast, kan nyttas under 1740, post 45

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 29,5 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 21,0 mill. kroner for meirutgifter med tilsvarande inntektsside, jf. omtale på kap. 4740, post 01. Vidare har utgiftene til husleige og forsyning auka, regjeringa foreslår å auka løyvinga med 8,5 mill. kroner.

Kap. 4740 Statens graderte plattformtenesta, inntekter

Post 01 Driftsinntekter

Grunna auka inntekter frå Statens graderte plattformtenesta sine tenestemottakarar foreslår regjeringa å auka løyvinga med 21,0 mill. kroner. Auken har ein tilsvarande utgiftsside som omtalt på kap. 1740, post 01.

Kap. 1760 Forsvarsmateriell og større anskaffingar og vedlikehald

Post 01 Driftsutgifter, kan nyttast under kap. 1760, post 45

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga på posten med 77,9 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Endringar av roller, ansvar og myndigheit i forsvarssektoren har enkelte budsjetteffektar. I samband med flytting av mellom anna årsverk, materiell og IKT-lisensar frå Forsvarsmateriell til Forsvaret foreslår regjeringa å redusera løyvinga på posten med 26,8 mill. kroner, mot tilsvarande auke på kap. 1720, post 01. Tilsvarande for overføring av årsverk og anna knytt til materielldrift og vedlikehald frå Forsvarsmateriell til Forsvaret foreslår regjeringa å redusera løyvinga på posten med 107,7 mill. kroner, med tilsvarande auke på kap. 1720, post 01.

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 5,0 mill. kroner for prosjektstillingar i Forsvarsdepartementet i pågåande investeringsprosjekt. Vidare foreslår regjeringa ein reduksjon på 3,4 mill. kroner i justert anslag til leigeutgifter hjå Forsvarsbygg, og ein auke på 55,0 mill. kroner til auka utgifter til avhending av materiell.

Post 44 Fellesfinansierte investeringar, nasjonalfinansiert andel, kan overførast

Regjeringa foreslår ei teknisk endring som reduserer løyvinga på posten med 0,2 mill. kroner.

Post 45 Større utstyrsanskaffingar og vedlikehald, kan overførast, kan nyttast under kap. 1700, post 79 og 1710, post 47

Regjeringa foreslår å redusera løyvinga på posten med 4 196,4 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Knytt til militær støtte til Ukraina foreslår regjeringa å redusera løyvinga med 3 671,1 mill. kroner, jf. omtale på kap. 1700, post 79. For å mogleggjera auka investeringar i eigendom, bygg og anlegg som omtalt under kap. 1710, post 47, foreslår regjeringa å redusera løyvinga med 138,1 mill. kroner. For å dekka inn meirutgifter i Redningshelikoptertenesta foreslår regjeringa ei rammeoverføring på 55,8 mill. kroner til Justis- og beredskapsdepartementet sitt kap. 454, post 01. For disponering av inntekter frå avhending foreslår regjeringa å auka løyvinga med 42,8 mill. kroner, jf. omtale på kap. 4760, post 45.

Noreg har mottatt meirinntekter frå sal av Naval Strike Missile (NSM) til Storbritannia. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 650,0 mill. kroner, med ein tilsvarande inntektsauke på kap. 4760, post 45. Basert på valutakursar per 1. september 2025 foreslår regjeringa å redusera løyvinga til valutakompensasjon av store investeringsprosjekt med 1 077,2 mill. kroner. På grunn av meirinntekter frå NATO sitt investeringsprogram for tryggleik foreslår regjeringa å auka løyvinga på posten med 67,4 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon på kap. 1760, post 75. Vidare foreslår regjeringa fleire tekniske endringar som inneber å omdisponera midlar internt på forsvarsbudsjettet, knytt til mellom anna ei flytting av midlar til prosjektstillingar frå Forsvarsmateriell til Forsvaret, som fører med seg ein reduksjon av løyvinga på totalt 14,3 mill. kroner.

Tidspunkt for belastning av utgiftsløyvingar

Det alt vesentlege av kontraktar som vert inngått med leverandørindustrien i samband med investeringsprosjekt er langsiktige tilverkingskontraktar. Det vil vera vesentleg ressursinnsats hjå leverandørane før det kjem til leveransar. Leverandørane forventar, og det er i samsvar med normal forretningsmessig praksis, at kunden må bidra med finansiering av kontraktgjennomføringa gjennom betaling på forskot og ved milepælar. Med bakgrunn i langtidsperspektivet i kontraktane vil dette vera utbetalingar som vil måtte skje før budsjettåret leveransane skjer. Forsvarsdepartementet foreslår derfor at fullmakt IX om tidspunkt for belastning av utgiftsløyvingar vert utvida til å omfatta utbetalingar til leverandørar der dette er økonomisk forsvarleg og naudsynt av forretningsmessige årsaker, jf. forslag til romartalsvedtak V.

Forskot er spesielt aktuelt knytt til kjøp av forsvarsmateriell frå ukrainsk forsvarsindustri. Stort bruk av forskot i avtalar med ukrainske leverandørar er heilt naudsynt for å få gjennomført kjøp av forsvarsmateriell frå ukrainsk forsvarsindustri. Regjeringa viser til særskilt omtale av risiko i gjennomføring av den militære støtta til Ukraina i Prop. 107 S (2024–2025). Utbetaling av forskot til ukrainsk forsvarsindustri inneber ein auka økonomisk risiko. Gjennom den norske modellen og Forsvarsmateriell sin etablerte praksis for gjennomføring av anskaffingar frå norsk og ukrainsk industri søker regjeringa å redusera risikoen forbundet med anskaffingar til eit akseptabelt nivå.

Post 48 Fellesfinansierte investeringar, fellesfinansiert del, kan overførast

Noreg har fått tilsegn om støtte til fleire pre-finansierte prosjekt frå investeringskomiteen til NATO sitt investeringsprogram for tryggleik (NSIP). Regjeringa foreslår derfor å auka løyvinga på posten med 705,6 mill. kroner, med tilsvarande auke på kap. 4760, post 48.

Post 75 Fellesfinansierte investeringar, Noregs tilskot til NATO investeringsprogram for tryggleik, kan overførast, kan nyttast under kap. 1760, post 44

Det er lågare utbetalingar enn forutsett i NATO sitt investeringsprogram for tryggleik (NSIP) i 2025. Dette inneberer at Noreg sin andel blir lågare enn venta, og regjeringa foreslår derfor å redusera løyvinga med 67,4 mill. kroner, mot tilsvarande auke på kap. 1760, post 45.

Kap. 4760 Forsvarsmateriell og større anskaffingar og vedlikehald

Post 01 Driftsinntekter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 112,7 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Inntektene frå royalties og avhending har auka. I tillegg har Forsvarsmateriell mottatt midlar i samband med ei erstatningssak. Regjeringa foreslår derfor å auka løyvinga med 117,0 mill. kroner. For overføring av årsverk mellom Forsvarsmateriell og Forsvaret foreslår regjeringa å redusera løyvinga på posten med 4,3 mill. kroner, mot tilsvarande auke på kap. 4720, post 01.

Post 45 Større utstyrsanskaffingar og vedlikehald, inntekter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 163,9 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Sal av F-16 til Romania er forsinka til 2026, og regjeringa foreslår derfor å redusera løyvinga med 900,0 mill. kroner. Vidare kjem 57,0 mill. kroner i auka inntekter frå avhending av P-3 Orion, med ein utgiftsauke på 42,8 mill. kroner på kap. 1760, post 45, jf. Forsvarsdepartementet sin meirinntektsfullmakt. Noreg har mottatt meirinntekter frå sal av Naval Strike Missile (NSM) til Storbritannia. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 650,0 mill. kroner, med ein tilsvarande utgiftsauke på kap. 1760, post 45.

Staten v/Forsvarsdepartementet og selskapet Nato Helicopter Industries SAS (NHI) og selskapet sine morselskap har inngått forlik etter heving av kontrakt om kjøp av NH90-helikoptre til Forsvaret. Forliket inneber ei verdioverføring til staten tilsvarande 305 mill. euro (om lag 3,6 mrd. kroner) i tillegg til tidlegare utbetalte bankgarantiar på om lag 70 mill. euro. 10 pst. av forliksbeløpet blir innbetalt i inneverande år. Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 356,9 mill. kroner. Inntektene vil tilkomma staten.

Post 48 Fellesfinansierte investeringar, inntekter

Noreg har fått tilsegn om støtte til fem nye pre-finansierte prosjekt i NATO sitt investeringsprogram for tryggleik (NSIP) og regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 705,6 mill. kroner, med tilsvarande auke på kap. 1760, post 48.

Kap. 1791 Redningshelikoptertenesta

Post 01 Driftsutgifter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga på posten med 231,2 mill. kroner, som følge av følgande saker:

Regjeringa foreslår på Justis- og beredskapsdepartementets budsjett ein auke i løyvinga til Redningshelikoptertenesta knytt til auka driftsutgifter på 133,3 mill. kroner. Auka løyving legg til rette for å oppretthalda beredskapsnivået til redningshelikoptera. Endringar i avtalt budsjettnivå fører til ei auke av løyvinga med 145,2 mill. kroner på kap. 1791, post 01 og kap. 4791, post 01.

Vidare foreslår regjeringa å auka løyvinga med 42,0 mill. kroner, mot tilsvarande reduksjon som inngår i netto driftsmessige mindrebehov på 243,1 mill. kroner på kap. 1720, post 01, for inndekning av meirforbruk i 2024.

Vidare foreslår regjeringa tekniske endringar som inneber å omdisponera midlar internt på forsvarsbudsjettet, mellom anna som følge av fordeling av pensjonsutgifter mellom Redningshelikoptertenesta og Forsvaret, som aukar løyvinga på posten med 44,0 mill. kroner.

Kap. 4791 Redningshelikoptertenesta

Post 01 Driftsinntekter

Regjeringa foreslår å auka løyvinga med 145,2 mill. kroner, jf. omtale under kap. 1791, post 01.

3 Interne endringar på kap. 1720 Forsvaret

Tabellen under viser interne endringar under kap. 1720, post 01 og post 71, foreslått i Forsvaret sin plan i tillegg til fordeling av lønskompensasjon 2 for 2025. I samband med ny kapittelstruktur på forsvarsbudsjettet frå 2021, der alle forsvarsgreinene og andre sjølvstendige einingar i Forsvaret, med unntak av kap. 1735 Etterretningstenesta og kap. 1791 Redningshelikoptertenesta, vart samla under nytt kap. 1720 Forsvaret, vert Stortinget informert om dei største endringane internt på kapittelet.

Tabell 3.1 

(i 1 000 kroner)

Forsvaret sin interne fordeling

Saldert budsjett 2025

RNB 2025

Lønskomp. 2 for 2025

Foreslått endring kapittelintern

Samla tildeling

Cyberforsvaret

3 175 749

120 660

41 493

76 493

3 414 395

Forsvarets fellestenester

1 308 804

11 036

21 226

-4 206

1 336 859

Forsvarets høgskole

1 190 926

113 083

22 621

10 321

1 336 951

Forsvarets logistikkorganisasjon

5 145 601

4 234

36 602

13 950

5 200 387

Forsvarets operative hovudkvarter

760 307

251 692

11 831

-19 374

1 004 456

Forsvarets personell- og vernepliktssenter

1 763 619

218 707

60 849

33 501

2 076 676

Forsvarets spesialstyrkar

1 395 619

216 488

25 728

97 736

1 735 572

Forsvarets sanitet

463 282

-16 486

10 632

3 950

461 378

Heimevernet

3 035 421

221 380

29 563

-297 328

2 989 037

Hæren

8 100 374

951 603

136 250

816 738

10 004 965

Luftforsvaret

9 822 227

497 614

104 574

75 987

10 500 401

Sjøforsvaret

5 982 322

719 171

85 682

30 191

6 817 367

Norske styrker i utlandet

1 179 076

-1 178 995

0

81

Kystvakta

1 674 280

-21 236

15 938

109 064

1 778 045

Forsvarsstaben

1 591 118

1 396 775

9 868

-194 198

2 803 563

Sum kap. 1720

46 588 725

3 505 726

612 856

752 825

51 453 686

Nedanfor vert dei største interne endringane skildra:

3.1 Hæren

8,8 mill. kroner – omfordeling av midlar til cyberteknikarar.

5,7 mill. kroner – omfordeling av midlar til fellesøvingar frå Forsvarets operative hovudkvarter.

-30,0 mill. kroner – midlar satt av til ny godtgjeringsmodell for reservistar for 2025 som er forsinka. Midlar vert fordelte tilbake til Forsvarsstaben i 2025.

3.2 Sjøforsvaret – Kystvakta

-9,0 mill. kroner – reduksjon av utgifter som følge av lågare drivstoffpris.

3.3 Luftforsvaret

22,3 mill. kroner – fordeling av midlar avsett til årsverksoppbygging. Midlar vert fordelte frå Forsvarsstaben.

8,8 mill. kroner – fordeling til tiltak innan Chemical, Biological, Radiological and Nuclear (CBRN). Midlar vert fordelte frå Forsvarsstaben.

-6,2 mill. kroner – reduksjon av utgifter som følge av lågare drivstoffpris.

-76,0 mill. kroner – reduksjon av utgifter som følge av valutakursendringar.

3.4 Heimevernet

-260,0 mill. kroner – midlar satt av til ny godtgjeringsmodell for reservistar for 2025 som er forsinka. Midlar vert fordelte tilbake til Forsvarsstaben i 2025.

3.5 Andre større endringar på kapittel 1720

351,0 mill. kroner – utgifter til pensjon vert fordelt til rett driftseining frå avsetjing hjå Forsvarsstaben.

117,4 mill. kroner – fordeling av midlar til vedlikehaldsorganisasjon som vert flytta til driftseiningane frå avsetjing hjå Forsvarsstaben.

75,9 mill. kroner – omfordeling av midlar i løns- og insentivprosjektet frå Forsvarsstaben til områdetillegg og fjernklientar.

12,4 mill. kroner – midlar til Forsvarets logistikkorganisasjon til løyvingsfinansiert reinhald. Midlar vert omfordelte frå Hæren og Heimevernet.

-373,1 mill. kroner – reduksjon av energiutgifter vert samla frå driftseiningar.

4 Fullmakter

4.1 Bestillingsfullmakt kap. 1700, post 01

Fullmakta gjeld anskaffing av forskings- og utviklingstenester på personell- og kompetanseområdet. Forsvarsdepartementet har gitt tilslag til nye forskingsprosjekt der utbetalingar kjem til forfall i 2026. Forsvarsdepartementet foreslår å auka fullmakta på kap. 1700, post 01, med 2,51 mill. kroner i 2025 til 47,5 mill. kroner.

4.2 Tilsegnsfullmakt kap. 1700, post 73

Fullmakta gjeld FoU-søknadar til ordninga Forskning, materiell og utviklingsstøtte. Regjeringa foreslår å auka tilsegnsfullmakta med 120 mill. kroner til 500 mill. kroner. Bakgrunnen for auken er at det allereie er forplikta 360 mill. kroner i 2025. FoU-søknadar som kom inn våren 2025 ligg nå til godkjenning hjå Forsvarsdepartementet. Dei anbefalte søknadane frå søknadsrunden i vår utgjer om lag 120 mill. kroner.

Regjeringa arbeider med å forbetra gjeldande tilskotsordningar, og vil i løpet av 2025 og 2026 evaluera gjeldande FoU-ordning Støtte til utvikling av norsk forsvarsteknologi. Samarbeidsordninga er eit sentralt tiltak i den forsvarsindustrielle strategien og er eit viktig bidrag til nyskaping og arbeidsplassar. Forsvarsdepartementet legg opp til å utarbeida ein forskrift for ordninga. I påvente av ny forskrift vil midlar til FoU-samarbeidsprosjektar mellom forsvarssektoren og industrien tildelast som enkeltståande tilskot. Regjeringa legg opp til at følgande mottakarar vert tildelt enkeltståande tilskot:

Tabell 4.1 

Namn på tilskotsmottakar

Beløp (tusen kroner)

Thales Norway AS

6 200

Impetus Afea AS

16 250

EElume AS

11 970

Munin Dynamics AS

9 250

Midlaier AS

2 700

Kongsberg Maritime AS

1 250

Scanmatic AS

14 125

Rottefella AS

6 910

Nammo Raufoss AS

35 000

Nordiq Products AS

2 925

Biodrone AS

13 750

Totalt

120 330

4.3 Tilsegnsfullmakt kap. 1700, post 78

Tilsegnsfullmakta gjeld virkemidlar til norske bedrifter som vinnar kontraktar i EU-programmet European Defence Fund (EDF). Posten har ei tilsegnsfullmakt på til saman 155 mill. kroner. Det er forventa ein betydeleg auke i behovet for virkemidlar i EDF, i lys av at prosjekta sin utvikling i aukande grad vert karakterisert av komplekse system og høgare teknologisk mogenskap. Dette fører til meir kapitalintensive prosjekt og høgare tildelingar framover. Regjeringa foreslår å auka tilsegnsfullmakta med 45 mill. kroner til 200 mill. kroner.

5 Enkelttilskot i Nansen-programmet i 2025

Under følger ei oversikt over Forsvarsdepartementet sine planlagde tilskot til internasjonale samarbeidsvedtak og finansieringsordningar som del av den militære støtta i Nansen-programmet for Ukraina. I tråd med fullmakt XLIX, jf. Innst. 540 S (2024–2025) til Prop. 146 S (2024–2025) planlegg regjeringa å tildela tilskot for om lag 40 mrd. kroner i 2025. Regjeringa tar atterhald om at endeleg tilskotsbeløp for 2025 vert fastsett gjennom avtalar mellom Forsvarsdepartementet og tilskotmottakarane, og at beløpet er avhengig av valutakursar og periodisering av utgifter over år. Regjeringa arbeidar med ytterlegare tilskot for 2025 som per tid ikkje er endeleg avklart og difor ikkje står i oversikta under.

Stortinget er, i tråd med den politiske avtalen om Nansen-programmet, konsultert om tilskota gjennom forsvarsministeren sine orienteringar til utanriks- og forsvarskomiteen. Tilskot til anskaffing av militært materiell og deltaking i internasjonale initiativ for støtte til Ukraina krev tidlege forpliktingar og utbetalingar. Der det er naudsynt vert midlane forplikta og utbetalt på førehand, hovudsakeleg for å legga til rette for hurtigare leveransar til Ukraina.

Som følge av at delar av informasjonen er skjermingsverdig, er enkelttilskota gruppert på tilskotsmottakar. Omtala av føremålet med enkelttilskota er også tilpassa graderingsnivå.

Tabell 5.1 Tilskot til internasjonale samarbeidstiltak og finansieringsordningar

(i mill. kroner)

Tilskotsmottakar

Føremål

Beløp

Danmark

Støtte til produksjon av militært materiell i Ukraina gjennom dansk mekanisme, samt tilskot til anskaffing av materiell i samband med NB8 brigade-initiativet.

1 530

Estland

Militært materiell

300

NATO – Comprehensive Assistance Package

Innkjøp av ikkje-dødeleg materiell for donasjon, tiltak for auka interoperabilitet, utvikling av moderne institusjonar og langsiktig gjenoppbygging av Ukraina

600

USA

Noreg bidreg til det USA- og NATO-initierte programmet Prioritized Ukraine Requirement List (PURL) for innkjøp av amerikansk materiell som Ukraina har behov for, mellom anna luftvernmateriell, ammunisjon og artilleri. Noreg bidreg også til innkjøp av luftvernmateriell gjennom den amerikanske JUMPSTART-mekanismen.

18 575

Storbritannia

I samarbeid med Storbritannia og andre land, bidreg Noreg mellom anna til finansiering av luftvernmateriell, artilleriammunisjon, dronar, og den maritime koalisjonen for Ukraina. Noreg har også gitt tilskot til eit fond som skal dekke utgifter i NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU), samt til eit britisk initiativ for å styrke fronten i Ukraina på kort sikt gjennom anskaffingar frå ukrainsk industri.

5 705

Tsjekkia

Artilleriammunisjon

5 500

Tyskland

Finansiering av luftvernmateriell til Ukraina i samarbeid med Tyskland og andre bidragsytarar

7 260

EU

Tilskot til EU for å styrka anskaffing av militært materiell til Ukraina

1 000

6 Oppfølging av oppmodningsvedtak

Lovheimel for behandling av fangar i væpna konflikt

Vedtak nr. 576, 18. april 2017:

«Stortinget ber regjeringen utrede en egen lovhjemmel for å sikre at fanger som holdes av norske styrker i forbindelse med væpnet konflikt får ivaretatt sine rettigheter, samt hvordan rettighetene til personer som holdes fanget av norske soldater kan ivaretas i våre internasjonale operasjoner».

Oppmodingsvedtaket vart fatta under behandlinga av Innst. 248 S (2016–2017) om Redegjørelse fra utenriksministeren og forsvarsministeren om Afghanistan, inkludert rapporten frå det regjeringsoppnemnte utvalet som har evaluert og trekt lærdommar av Noreg sin sivile og militære innsats i Afghanistan for perioden 2001–2014. I Godal-utvalet sin rapport om Afghanistan, NOU 2016: 8 En god alliert – Norge i Afghanistan 2001–2014, vart norske styresmakter kritiserte for manglande prosedyrar for behandling av fangar i Afghanistan. Mellom anna vart fangar under norsk kontroll overlatne til amerikanske styrkar og afghanske styresmakter utan at dei folkerettslege konsekvensane av fangeoverføringa vart grundig nok vurdert. Kritikken kom etter rapportering om alvorlege menneskerettsbrot i afghanske fengsel og i nokre amerikanske interneringsfasilitetar.

Noreg har folkerettslege plikter ved fridomskrenking og behandling av fangar i væpna konflikt som kjem fram av dei fire Genèvekonvensjonane frå 1949 med tilleggsprotokollar, og internasjonal sedvanerett.

I konfliktar mellom statar (internasjonale væpna konfliktar) gjeld alle dei fire Genèvekonvensjonane og tilleggsprotokoll I til konvensjonane. Tredje Genèvekonvensjon om behandling av krigsfangar stiller opp detaljerte reglar for behandling av stridande som er skada eller overgir seg på annan måte. Krigsfangar kan internerast så lenge konflikten varar. Reglar for internering av sivile er gitte i fjerde Genèvekonvensjon. Det følger av artikkel 42 i konvensjonen (norsk versjon): «Internering eller tvangsforvisning av beskyttede personer kan bare forordnes hvis det av sikkerhetshensyn er absolutt nødvendig for den makt som har disse personer i sin varetekt.» Fjerde Genèvekonvensjon gir reglar for behandling av internerte. Dei internerte har ein rett til å få interneringsgrunnlaget prøvd for ein administrativ myndigheit eller domstol.

Konfliktar mellom ein stat og ei væpna gruppe (interne væpna konfliktar) er regulerte av fellesartikkel 3 til Genèvekonvensjonane, og internasjonal sedvanerett. Fellesartikkel 3 stiller minstekrav for omsorg for personar som ikkje direkte tar del i fiendskapane, inkludert medlemmer av den væpna gruppa som har lagt ned våpena, vert sett ut av kamp på grunn av sjukdom eller skade, eller tatt til fange. Føresegna stiller krav om human og ikkje-diskriminerande behandling, og stiller opp absolutte forbod mot mellom anna mishandling og tortur, audmjukande og vanærande behandling. Høve til å ta fangar (interneringsgrunnlaget) kjem ikkje direkte fram av ordlyden i føresegna. Likevel er det folkerettsleg sedvanerett at statar kan gjennomføra tryggingsinterneringar i interne væpna konfliktar dersom andre tiltak er utilstrekkelege. Dei fleste prosessuelle reglane for fangebehandling i internasjonale væpna konfliktar gjeld som folkerettsleg sedvanerett i interne væpna konfliktar.

Som statspart til Genèvekonvensjonane er Noreg pålagt i fredstid å legga til rette for at pliktene vert trygga i ein væpna konflikt. Konvensjonane legg derimot ikkje føringar for korleis statane gjennomfører pliktene i praksis. Det er ikkje krav om at konvensjonspliktene skal gjennomførast i nasjonal lov.

Eit krav til nasjonal lovheimel for internering i væpna konfliktar kan heller ikkje utleiast frå Grunnlova eller Den europeiske menneskerettskonvensjon (EMK). Den europeiske menneskerettsdomstol (EMD) har kome til at statspartar til EMK er bundne av sine plikter etter konvensjonen i væpna konflikt, så lenge staten ikkje derogerer frå pliktene med heimel i artikkel 15. Sjølv om ein stat sitt ansvar (jurisdiksjon) etter EMK i utgangspunktet er avgrensa til staten sitt eige territorium, har EMD lagt til grunn at pliktene etter EMK unntaksvis vil gjelda også utanfor statspartens territorium, framfor alt dersom staten har effektiv kontroll over eit område eller representantar for staten har myndigheit eller kontroll over enkeltpersonar.

EMK artikkel 5 om rett til fridom og tryggleik forbyr vilkårleg fridomskrenking. Ei fridomskrenking krev heimel i lov, og kan berre utførast i bestemte situasjonar. Tryggingsinternering i væpna konflikt fell utanfor typetilfella som er lista i artikkel 5 bokstav a til f. EMD har likevel kome til at internering av sivile i internasjonale væpna konfliktar i tråd med reglane i fjerde Genèvekonvensjon om vern av sivile, utgjer lovleg fridomskrenking etter EMK artikkel 5, sjå prinsippavgjerda i Hassan mot Storbritannia (29750/09) frå 2014. EMD har med det slått fast at klar folkerettsheimel kan tilfredsstilla kravet til rettsgrunnlag ved fridomstap etter artikkel 5.

EMD har ikkje tatt stilling til om det same gjeld tryggingsinternering i interne væpna konfliktar. Forsvarsdepartementet legg til grunn at tryggingsinternering også må aksepterast som lovleg fridomstap etter EMK artikkel 5 i interne væpna konfliktar, og at det er tilstrekkeleg at interneringspraksisen er heimla i folkeretten. Tryggingsinternering er eit vanleg tryggingstiltak for statar som deltar i ein intern væpna konflikt, og etter kva departementet kan sjå er det uvanleg at europeiske statar derogerer frå pliktane etter artikkel 5 i slike tilhøve.

Grunnlova § 94 fastsett at «ingen må fengslast eller bli fråteken fridomen på anna vis utan i dei tilfella og på den måten som lovene fastset. Fridomstapet må være naudsynt og ikkje utgjere eit mishøveleg inngrep». I motsetnad til EMK artikkel 5, inneheld Grunnlova § 94 ingen oppramsing av grunnar som kan rettferdiggjera fridomstap. Departementet meiner føresegna, på same måte som EMK artikkel 5, må tolkast slik at det ved fridomskrenking i væpna konflikt er tilstrekkeleg (og naudsynt) med heimel i folkeretten. Det legg vidare til grunn at legalitetsprinsippet, som er grunnlovsfesta i Grunnlova § 113, ikkje stiller krav om at maktbruken til Forsvaret i væpna konflikt har heimel i norsk lov.

Sjølv om det ikkje er nokon rettsleg plikt for staten å gjennomføra folkerettens interneringsreglar i norsk lov, har departementet vurdert om det likevel kan vera føremålstenleg med lovregulering. Våre folkerettslege plikter i væpna konflikt etter Genèvekonvensjonane og EMK er ivaretatt i det interne regelverket i Forsvaret. Det er særleg Forsvarsjefens manual i krigens folkerett, som utgjer ståande ordre for norske soldatar, som gir føresegner ved fangetaking og fangebehandling av krigsfangar og sivile internerte. Manualen vart revidert i 2025 i tråd med rettsutviklinga i folkeretten. Norske soldatar er pålagt å behandla internerte i interne væpna konfliktar etter dei krava som gjeld i internasjonale væpna konfliktar, kor det er fleire og meir omfattande plikter enn i interne væpna konfliktar. Manualen set særleg krav til omsorg for internerte kvinner og barn, jf. mellom anna manualens punkt 7.145 flg.

Dei nærare rammene for fangebehandling i ein konkret konflikt vil verta uttrykte i operasjonsprosedyrar og engasjementsreglar, jf. manualens punkt 7.105. Det folkerettslege mandatet for operasjonen kan til dømes setja særskilde krav til behandlinga av fangar som må verta inntatt i det interne regelverket som gjeld for operasjonen. I internasjonale operasjonar under mandat frå FN kan til dømes ein resolusjon frå FNs tryggingsråd gi særskilde plikter for partane i konflikten. Det kan også vera særlege politiske eller humanitære omsyn rundt interneringspraksisen som ein ønskjer å ivareta utan at det følger av eit rettsleg pålegg.

Det finst fleire rettslege verkemiddel som skal sikra at norske styrkar behandlar fangar slik dei er pålagde. Brott på ordrane i Forsvarssjefens manual i krigens folkerett vil gi disiplinære reaksjonar etter forsvarslova, og straff etter militær straffelov, dersom dei generelle vilkåra for straff er oppfylt. Ulovleg internering av verna personar og mishandling av fangar utgjer krigsbrotsverk som vert straffa strengt, jf. straffeloven § 103 bokstav b og h, jf. militær straffelov § 108.

Ein lovheimel om fangetaking og fangebehandling i væpna konflikt kunne ha vorte utforma på to måtar: Anten som ein generell lovheimel om høve norske styrkar har til å gjera interneringar i væpna konflikt, eller gjennom vedtak av detaljerte reglar om fangetaking og behandling av fangar i eiga særlov.

Departementet kan ikkje sjå at ein generell lovheimel vil gi sterkare vern av fangar under norsk kontroll enn det som gjeld i dag.

Den alternative løysinga, om å innføra meir detaljerte føresegner i ei spesiallov, vil på si side skapa rettstekniske utfordringar. Slike føresegner måtte ha vore tilpassa ulike situasjonar i ein rekkje ulike konfliktar og konflikttypar. Det er vanskeleg sjå føre seg alle truslar ein vil stå overfor og kva for grupper som det kan verta naudsynt å internera i ein framtidig konflikt. Det same gjeld praktiske omsyn i internasjonale operasjonar, som geografiske føresetnadar og tilgang til interneringsfasilitetar. Vidare kan det i fellesoperasjonar verta uklart om dei norske lovføresegnene er strengare enn reglar og prosedyrar som er fastsette i NATO sitt reglement. Dette kan få ugunstige konsekvensar for samhandling med allierte om behandling av fangar i fellesoperasjonar. Prinsipielt er det også uheldig å gjennomføra delar av Genèvekonvensjonane i lov, medan dei andre pliktene i krigens folkerett vert ivaretatt i internt regelverk. Dette kan medføra at Forsvaret sine rettslege rammer vert fragmenterte.

Samla sett har departementet kome til at ein lovheimel for internering i væpna konflikt korkje er naudsynt eller føremålstenleg. Dei rettslege rammene for behandling av krigsfangar og internerte følger av dei folkerettslege reglane som Noreg er bunde av. Den nærare konkretiseringa av reglane og tilpassingar til den aktuelle operasjonen er krevjande å gjera i lovføresegner. Rammene vil uansett måtta spesifiserast i internt regelverk, i NATO sitt reglement ved fellesoperasjonar samt andre fellesoperasjonar som Noreg tar del i. Dagens regulering sikrar godt vern av fangar og omsorgsfull fangebehandling, samstundes som oppdragsløysinga kan tilpassast utfordringar i den einskilde konflikt. Forsvaret sitt interne regelverk er styrka sidan utvalet sin rapport vart handsama i Stortinget, og det er tilsett fleire militærjuristar i Forsvaret som skal syta for at folkerettens plikter vert ivaretatt.

Departementet har etter dette kome til at det ikkje bør innførast ein eigen lovheimel for fangetaking i væpna konflikt. Departementet vurderer på dette grunnlaget at vedtaket er følgt opp.

Tilråding

Forsvarsdepartementet

tilrår:

At Dykkar Majestet godkjenner og skriv under eit framlagt forslag til proposisjon til Stortinget om endringar i statsbudsjettet 2025 under Forsvarsdepartementet.

Vi HARALD, Noregs Konge,

stadfester:

Stortinget vert bedt om å gjera vedtak om endringar i statsbudsjettet 2025 under Forsvarsdepartementet i samsvar med eit vedlagt forslag.

Forslag
til vedtak om endringar i statsbudsjettet 2025 under Forsvarsdepartementet

I

I statsbudsjettet for 2025 vert det gjort følgande endringar:

Utgifter:

Kap.

Post

Føremål

Kroner

1700

Forsvarsdepartementet

01

Driftsutgifter, vert redusert med

19 499 000

frå kr. 983 101 000 til kr. 963 602 000

21

Spesielle driftsutgifter, overslagsløyving, vert auka med

39 733 000

frå kr. 160 423 000 til kr. 200 156 000

22

IKT-verksemd, kan overførast, vert redusert med

14 023 000

frå kr. 112 879 000 til kr. 98 856 000

43

Til disposisjon for Forsvarsdepartementet, kan overførast, vert redusert med

1 100 000

frå kr. 5 120 000 til kr. 4 020 000

52

Overføringar til statlege forvaltningsorgan, vert auka med

3 400 000

frå kr. 6 008 000 til kr. 9 408 000

53

Risikokapital, NATO innovasjonsfond, vert auka med

10 000

frå kr. 13 590 000 til kr. 13 600 000

72

Tilskot til Noregs forskningsråd, kan overførast, vert redusert med

894 000

frå kr. 64 994 000 til kr. 64 100 000

78

Noregs tilskot til NATOs og internasjonale driftsbudsjett, kan overførast, vert auka med

150 000 000

frå kr. 1 825 049 000 til kr. 1 975 049 000

79

Militær støtte til Ukraina, kan overførast, kan nyttast under kap. 1710, post 01 og 47, kap. 1720, post 01 og kap. 1760, post 01 og 45, vert auka med

1 850 427 000

frå kr. 39 382 950 000 til kr. 41 233 377 000

90

Kapitalinnskot, NATOs innovasjonsfond, vert auka med

20 000

frå kr. 24 180 000 til kr. 24 200 000

1710

Forsvarsbygg og nybygg og nyanlegg

01

Driftsutgifter, kan overførast, vert redusert med

104 360 000

frå kr. 8 084 262 000 til kr. 7 979 902 000

47

Nybygg og nyanlegg, kan overførast, kan nyttast under kap. 1760, post 45, vert auka med

701 000 000

frå kr. 6 210 441 000 til kr. 6 911 441 000

1716

Forsvarets forskingsinstitutt

51

Tilskot til Forsvarets forskingsinstitutt, vert redusert med

3 159 000

frå kr. 352 701 000 til kr. 349 542 000

1720

Forsvaret

01

Driftsutgifter, vert auka med

750 554 000

frå kr. 50 660 059 000 til kr. 51 410 613 000

71

Overføringar til andre, kan overførast, vert auka med

2 271 000

frå kr. 47 249 000 til kr. 49 520 000

1730

Forsvarshistorisk museum

01

Driftsutgifter, vert auka med

200 000

frå kr. 178 557 000 til kr. 178 757 000

1735

Etterretningstenesta

21

Spesielle driftsutgifter, vert auka med

5 649 000

frå kr. 4 430 343 000 til kr. 4 435 992 000

1740

Statens graderte plattformtenesta

01

Driftsutgifter, kan overførast, kan nyttast under kap. 1740, post 45, vert auka med

29 503 000

frå kr. 507 338 000 til kr. 536 841 000

1760

Forsvarsmateriell og større anskaffingar og vedlikehald

01

Driftsutgifter, kan nyttast under kap. 1760, post 45, vert redusert med

77 880 000

frå kr. 2 762 252 000 til kr. 2 684 372 000

44

Fellesfinansierte investeringar, nasjonalfinansiert del, kan overførast, vert redusert med

155 000

frå kr. 241 733 000 til kr. 241 578 000

45

Større utstyrsanskaffingar og vedlikehald, kan overførast, kan nyttast under kap. 1700, post 79 og kap. 1710, post 47, vert redusert med

4 196 378 000

frå kr. 54 774 788 000 til kr. 50 578 410 000

48

Fellesfinansierte investeringar, fellesfinansiert del, kan overførast, vert auka med

705 555 000

frå kr. 490 000 000 til kr. 1 195 555 000

75

Fellesfinansierte investeringar, Noregs tilskot til NATO investeringsprogram for tryggleik, kan overførast, kan nyttast under kap. 1760, post 44, vert redusert med

67 427 000

frå kr. 348 396 000 til kr. 280 969 000

1791

Redningshelikoptertenesta

01

Driftsutgifter, vert auka med

231 183 000

frå kr. 564 630 000 til kr. 795 813 000

Inntekter:

Kap.

Post

Føremål

Kroner

4700

Forsvarsdepartementet

01

Driftsinntekter, vert auka med

67 853 000

frå kr. 14 545 000 til kr. 82 398 000

85

Aksjeutbytte, vert redusert med

15 000 000

frå kr. 15 000 000 til kr. 0

4710

Forsvarsbygg og nybygg og nyanlegg

01

Driftsinntekter, vert redusert med

146 917 000

frå kr. 6 470 287 000 til kr. 6 323 370 000

47

Sal av eigedom, vert auka med

3 300 000

frå kr. 97 690 000 til kr. 100 990 000

4720

Forsvaret

01

Driftsinntekter, vert auka med

103 400 000

frå kr. 1 054 789 000 til kr. 1 158 189 000

4730

Forsvarshistorisk museum

01

Driftsinntekter, vert auka med

6 000 000

frå kr. 12 500 000 til kr. 18 500 000

4740

Statens graderte plattformtenesta

01

Driftsinntekter, vert auka med

21 000 000

frå kr. 212 776 000 til kr. 233 776 000

4760

Forsvarsmateriell og større anskaffingar og vedlikehald

01

Driftsinntekter, vert auka med

112 700 000

frå kr. 53 324 000 til kr. 166 024 000

45

Større utstyrsanskaffingar og vedlikehald, inntekter, vert auka med

163 900 000

frå kr. 1 592 839 000 til kr. 1 756 739 000

48

Fellesfinansierte investeringar, inntekter, vert auka med

705 555 000

frå kr. 530 000 000 til kr. 1 235 555 000

4791

Redningshelikoptertenesta

01

Driftsinntekter, vert auka med

145 209 000

frå kr. 482 425 000 til kr. 627 634 000

5645

Rygge 1 AS

85

Aksjeutbytte, vert auka med

15 000 000

frå kr. 0 til kr. 15 000 000

Fullmakter til å overskrida gitte løyvingar

II

Meirinntektsfullmakter

Stortinget samtykker i at Forsvarsdepartementet i 2025 kan nytta alle meirinntekter, derunder meirinntekter under kapittel 5645, post 85, til å overskrida ein kvar utgiftsløyving under Forsvarsdepartementet, med følgande unntak:

Inntekter frå militære bøter kan ikkje nyttast som grunnlag for overskriding.

Inntekter ved sal av større materiell kan nyttast med inntil 75 pst. til overskriding av løyvinga under kapittel 1760 Forsvarsmateriell og større anskaffingar og vedlikehald, post 45 Større anskaffingar og vedlikehald

Meirinntekt som gir grunnlag for overskriding, skal også dekka meirverdiavgift knytt til overskridinga, og rører derfor også ved kapittel 1633, post 01 for dei statlege forvaltningsorgana som inngår i nettoordninga for meirverdiavgift.

Meirinntekter og eventuelle mindreinntekter skal tas med i berekninga av overføring av ubrukt løyving til neste år.

Fullmakter til å pådra staten forpliktingar ut over gitte løyvingar

III

Tilsegnsfullmakter

Stortinget samtykker i at Forsvarsdepartementet i 2025 kan gi tilsegn om tilskot ut over gitt løyving, men slik at samla ramme for nye tilsegn og gamalt ansvar ikkje overstig følgande beløp:

Kap.

Post

Føremål

Samla ramme

1700

Forsvarsdepartementet

73

Forsking og utvikling

500 000 000

78

Noregs tilskot til NATOs og internasjonale driftsbudsjett

200 000 000

IV

Bestillingsfullmakter

Stortinget samtykker i at Forsvarsdepartementet i 2025 kan foreta bestillingar ut over gitte løyvingar, men slik at samla ramme for nye bestillingar og gamalt ansvar ikkje overstig følgande beløp:

Kap.

Post

Føremål

Samla ramme

1700

Forsvarsdepartementet

01

Driftsutgifter

47 510 000

Andre fullmakter

V

Tidspunkt for belastning av utgiftsløyvingar

Stortinget samtykker i at Forsvarsdepartementet i 2025 kan belasta utgiftsløyvingar for bestillingar gjennom NSPA (NATO Support and Procurement Agency), andre internasjonale organisasjonar, andre land sine myndigheiter eller frå leverandørar der dette er økonomisk forsvarleg og nødvendig av forretningsmessige årsaker frå det tidspunkt materiell vert bestilt, sjølv om levering først skjer seinare i budsjettåret eller i eit etterfølgande budsjettår.