Meld. St. 15

(2014–2015)
Melding til Stortinget

Noregs fiskeriavtalar for 2015 og fisket etter avtalane i 2013 og 2014

Tilråding frå Nærings- og fiskeridepartementet 20. mars 2015, godkjend i statsråd same dagen. (Regjeringa Solberg)

Dokumentet på regjeringen.no

Ordforklaring og forkortingar

ACOM

Advisory Committee on Fisheries Management/ICES sin rådgjevande komité for fiskeriforvaltning.

CCAMLR

Commision for the Conservation of Antarctic Marine Living Resources/ Kommisjonen for bevaring av levande marine ressursar i Antarktis.CCAMLR vart oppretta i 1981 med Noreg som ein av grunnleggjarane.

COFI

The Committee on Fisheries/Fiskerikomiteen. FAO sin fiskerikomité etablert i 1965. Mellomstatleg forum der fiskeri og havbruk blir diskuterte.

FAO

Food and Agricultural Organization/FN sin matvareorganisasjon. FAO vart etablert i 1945 og Noreg vart medlem same år.

ICCAT

International Convention for the Conservation of Atlantic Tunas/ Den internasjonale konvensjonen for bevaring av atlantisk tunfisk. ICCAT vart oppretta i 1966 og gjort gjeldande frå 1969. Noreg har vore medlem sidan 2004.

ICES

International Council for the Exploration of the Sea/Det internasjonale råd for havforsking. ICES er ein uavhengig, vitskapleg organisasjon som gjev råd om forvaltninga av det marine miljøet og dei marine ressursane. Oppretta i Danmark i 1902. Noreg vart medlem same år.

IMO

Den internasjonale sjøfartsorganisasjon vart oppretta i 1948. IMO er FN sitt spesialiserte kontor som er ansvarleg for å betre maritim sikkerheit og å hindre forureining frå skip.

IUCN

International Union for the Conservation of Nature/Verdas naturvernunion. Organisasjonen vart grunnlagd i 1948 og har til formål å bevare naturen og fremme ei berekraftig utnytting og bevaring av naturressursane. Noreg har vore medlem sidan 1970.

IWC

International Whaling Commission/Den internasjonale kvalfangstkommisjonen. IWC skal ta vare på oppgåvene til Konvensjonen for regulering av kvalfangst, ICRW. Oppretta i Washington DC i 1946. Noreg vart medlem i 1948.

MSY

Maximum Sustainable Yield/Maksimalt berekraftig utbytte.

NAMMCO

North Atlantic Marine Mammal Commission/Den nordatlantiske sjøpattedyrkommisjonen. Avtalen om samarbeid om forsking, bevaring og forvaltning av sjøpattedyr i Nordatlanteren vart inngått av Færøyane, Grønland, Island og Noreg i 1992.

NAFO

Northwest Atlantic Fisheries Organization/Den nordvestatlantiske fiskeriorganisasjonen. Oppretta i 1979, signert av Noreg same år.

NEAFC

North East Atlantic Fisheries Commission/Den nordaustatlantiske fiskerikommisjonen. NEAFC er ein regional fiskeriforvaltningsorganisasjon som arbeider for ei langsiktig og optimal utnytting av fiskeressursane i konvensjonsområdet. NEAFC vart oppretta i sin noverande form i 1982.

OSPAR

The Convention for the Protection of the Marine Environment of the North-East Atlantic/Konvensjonen om vern av havmiljøet i det nordaustlege atlanterhavsområdet. Noreg underskreiv avtalen i 1992. OSPAR-konvensjonen vart gjeldande frå 25. mars 1998.

RFMO

Regional Fisheries Management Organisation / Ein regional fiskeriforvaltningsorganisasjon.

SEAFO

South East Atlantic Fisheries Organization/Den søraustatlantiske fiskeriorganisasjon. Etablert 20. april 2001, Noreg vart medlem i 2004. SEAFO er ein regional fiskeriorganisasjon som arbeider for langsiktig utnytting av ressursane.

TAC

Total Allowable Catch/totalkvote.

WTO

World Trade Organisation/Verdas handelsorganisasjon. Arbeider for eit ope og ikkje-diskriminerande handelssystem samtidig som samtidig tek miljøomsyn. Noreg har vore medlem sidan opprettinga i 1995.

1 Samandrag

Noreg er ein havnasjon med rike fiskeressursar. Dei store mengdene fisk i norske farvatn har gjeve mat, arbeid og inntekt til det norske kystfolket til alle tider. I 2014 eksporterte Noreg villfanga fisk og fiskeprodukt for 22,5 mrd. kroner, som var ny rekord. Det er ingen sjølvfølgje. På verdsbasis er overfiske og samanbrot i viktige fiskebestandar eit stort problem.

Noreg har dei siste tiåra engasjert seg tungt i internasjonalt samarbeid for å få ei berekraftig fiskeriforvaltning. Det handlar både om å ta vare på eigne interesser og å ta eit globalt ansvar for korleis det internasjonale samfunnet sitt forhold til bruken av havet utviklar seg.

Vi deler opp mot 90 prosent av havressursane vi haustar av med andre land. Det er forvaltniga av desse ressursane som er tema for dei årlege fiskeriavtalane. Avtalane skal sikre at haustinga av fiskebestandane er berekraftig. Dei er difor basert på uavhengige vitskaplege råd om kvotar og forvaltningstiltak og inneheld forpliktande føresegner om kvotefordeling, forvaltningstiltak og kontrollssamarbeid.

Det er tre overordna mål som ligg til grunn for Noreg sin medverknad i dei ulike forhandlingsprosessane og dei internasjonale foruma for ressursforvaltning:

Å fremje ei berekraftig forvaltning av dei levande marine ressursane, basert på den best tilgjengelege vitskaplege kunnskapen og ei økosystembasert tilnærming.

Å sikre Noreg ein rettferdig del ved kvotefordeling av felles regulerte bestandar.

Å sikre tilfredsstillande kontroll og handheving innan dei forvaltningsregima der Noreg tek del.

Oversikt over fiskeriavtalane

Dei internasjonale fiskeriavtalane Noreg inngår er av tre typar: tosidige avtalar, kyststatsavtalar og avtalar i regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonar (RFMOar).

Noreg inngår tosidige avtalar med Russland, EU, Færøyane, Island og Grønland. Avtalane med Russland og EU er mest omfattande og gjeld felles forvaltning av dei bestandane vi deler i høvesvis Barentshavet og Nordsjøen. I tillegg blir det avtalt gjensidig løyve til å fiske i den andre parten si fiskerisone og byte av kvotar. EU er også formell motpart i avtalane om regulering av fisket i Skagerrak og Kattegat og svensk fiske i norsk økonomisk sone. Avtalane med Færøyane, Grønland og Island gjeld først og fremst kvotebyte. Kvotebytet har tradisjonelt vore ei vidareføring av tidlegare fiskemønster hos partane, men nivået avheng òg av variasjonar i storleiken på dei ulike bestandane. Dei tosidige avtalane omfattar dessutan kontrollsamarbeid og i ulik grad forskingssamarbeid.

Dei største bestandane i Norskehavet er makrell, norsk vårgytande sild (nvg-sild) og kolmule. Dette er bestandar som vandrar mellom sonene til fleire statar. Dei blir difor forvalta gjennom fleirsidige avtalar, såkalla kystsstatsavtalar, mellom statane som har bestanden i sine soner. Noreg har også ein trepartsavtale om forvaltninga av lodde ved Island, Grønland og Jan Mayen og er part i prosessen om fordeling og regulering av uer i Irmingerhavet, mellom Grønland og Island.

FN-avtalen om fiske på det opne hav pålegg kyststatane og statar som fiskar i internasjonalt farvatn å delta i regionalt samarbeid om forvaltninga av vandrande fiskebestandar. RFMOane søkjer å kombinere ei langsiktig bevaring og best mogleg utnytting av fiskeressursane i konvensjonsområda sine. Det skjer gjennom regulering av fisket, miljøtiltak og samarbeid om kontroll. RFMOane har mellom anna vore viktige arenaer i kampen mot ulovleg, urapportert og uregulert fiske (uuu-fiske). Dei ulike fiskeriforvaltningsorganisasjonane vi deltek i er nærmare presentert i kapittel 3.

I kapittel 2 har vi ei kort innføring i tema som er viktige i det internasjonale fiskerisamarbeidet. Det havrettslege rammeverket, den vitskaplege rådgjevinga og dei internasjonale havmiljøprosessane legg viktige premissar for dei årlege fiskeriavtalane. Vi omtalar dessutan det internasjonale samarbeidet om kampen mot ulovleg fiske.

Figur 1.1 Dei nordaustatlantiske havområda

Verdiane vi forhandlar om

For 2014 er den samla fangstverdien av fiskeriavtalane Noreg inngjekk med andre land rekna til 32 mrd. kroner[1] . Noreg sin del utgjorde drygt ein tredel av totalen, eller 11 mrd. kroner. I tillegg kjem verdiane som blir skapt av vidareforedling av fangsten. Den reelle verdien av avtalane er avhengig av i kor stor grad Noreg nyttar kvotane fullt ut.

Figur 1.2 Fiskeriavtalane sin relative verdi for Noreg i 2014

Figur 1.2 viser korleis den økonomiske verdien var fordelt mellom dei viktigaste avtalane i 2014. Denne fordelinga vil variere ein del frå år til år, som følgje av endringar i storleiken på kvotane og prisane i marknaden for dei ulike artane. Figuren illustrerer like fullt den økonomiske tyngda av dei ulike avtalane.

Torsken i Barentshavet er den kommersielt viktigaste bestanden Noreg har og den norske kvoten hadde ein verdi på nær 5 mrd. kroner med dei oppnådde prisane i 2014. Det er grunnen til at meir enn halvparten av dei samla verdiane av fiskeriavtalane kjem frå avtalen med Russland. Om lag ein tredel av verdiane skriv seg frå kyststatsavtalane for dei tre pelagiske bestandane i Norskehavet. Makrellen er for tida den viktigaste med ein verdi på nær 2 mrd. kroner. Avtalen med EU om forvaltninga av fellesbestandane i Nordsjøen stod for 8 pst. av verdiane. Dette er lågare enn normalt, fordi prisen på nordsjøsild var særleg låg i 2014. Skagerrak-avtalen med EU stod for 2 pst. av dei samla verdiane.

1.1 Fiskeriavtalane for 2015

Figur 1.3 viser den avtalte totalkvoten for viktige bestandar for Noreg i 2014 og 2015, medan figur 1.4 viser den fastsette norske delen av kvotane på desse bestandane. Dei endelege kvotane til Noreg vil skilje seg noko frå denne fordelinga, fordi vi byter kvotar i dei ulike avtalane etter at totalkvotane er fastsette.

Kapittel 3 presenterer alle dei fastsette kvotane i alle dei ulike avtalane. Kapittel 4 inneheld ein gjennomgang av status og vitskapleg rådgjeving for dei ulike bestandane.

Figur 1.3 Totalkvotar i 2014 og 2015 for viktige bestandar for Noreg (tonn)

¹ Det ligg ikkje føre ein vedteken kyststatsavtale for nvg-sild og kolmule for 2015, men partane har ei felles forståing av totalkvoten.

Figur 1.4 Den norske delen av viktige bestandar for Noreg

¹ Den norske delen for nvg-sild og kolmule er den tradisjonelle delen til Noreg.

Avtalen med Russland

Noreg og Russland har avtalt totalkvotar for 2015 på fellesbestandane i Barentshavet og fordelinga mellom Noreg, Russland og avsetning til tredjeland. Landa har også avtalt gjensidig rett til å delta i fisket i kvarandre sine soner og har bytt kvotar som gjeld både fellesbestandar og nasjonale bestandar.

Både torsken og hysa i Barentshavet har vore på eit svært høgt nivå dei siste åra. Dei to bestandane blir delt likt mellom Noreg og Russland, etter at ein har sett av ein kvote til tredjeland. Tredjelandskvoten blir bytt mot kvotar på andre artar. Torskekvoten er redusert med 12 pst. frå 2014 til 2015, men er framleis høg historisk sett. Kvotenivået er venta å sikre eit høgt utbyte på lang sikt. Hysekvoten er ført vidare på same nivå som i 2014. Hysebestanden er i god stand, men med noko lågare rekruttering enn dei siste åra.

Nytt for 2015 er at Noreg og Russland vedtok å innføre kvotefleksibilitet mellom år i fisket etter torsk og hyse. Vedtaket inneber at partane kan overføre inntil 10 pst. av kvoten til neste år, eller fiske inntil 10 pst. av eigen kvote på forskot.

For 2015 vart det òg for første gong semje om felles totalkvote og fordeling av snabeluer i Barentshavet. Totalkvoten er på 30 000 tonn, og fordelt med 72 pst. til Noreg, 18 pst. til Russland og 10 pst. til tredjeland.

Noreg og Russland er einige om å vidareføre arbeidet i 2015 i analysegruppa, som er sentral i det gode norsk-russiske kontrollsamarbeidet. Partane bestemte også å halde fram arbeidet for å redusere utkast av fisk og arbeidet med å lage felles retningslinjer for korleis inspeksjon av fiskefartøy i Barentshavet og Norskehavet skal føregå.

Avtalane med EU

Noreg og EU har eit felles ansvar for å forvalte fiskeressursane i Nordsjøen. I kvoteavtalen for 2015 er kvotane for torsk, raudspette og hyse auka noko, medan kvotane for sei, kviting og sild er reduserte. Byteavtalen vart som i 2014. Avtalen inneheld òg føresegner om gjensidig løyve til å fiske i den andre parten si fiskerisone.

Av fellesbestandane i Nordsjøen er det silda og seien som har den største kommersielle verdien for Noreg. Noreg har drygt 29 pst. av den totale sildekvoten og 52 pst. av seikvoten. Medan tilstanden for nordsjøsilda er god, er gytebestanden under føre-var-grensa for seien. Dei fastsette kvotane er i tråd med vedtekne forvaltningsplanar.

Noreg og EU har i tillegg inngått avtalar om fisket i Skagerrak/Kattegat og om svensk fiske i den norske delen av Nordsjøen (nabolandsavtalen). Det er silde- og rekefisket i Skagerrak som er av størst interesse for norske fiskarar. Det har dei siste åra vore ein prosess med sikte på å endre rammeverket for Skagerrakavtalen, slik at avtalen blir i tråd med moderne havrett. Det har resultert i ein ny avtale om norsk, dansk og svensk fiske i Skagerrak, signert 15. januar 2015.

Kyststatsavtalane

Makrell

Makrellbestanden har auka dei siste åra og er no i god stand. Hausten 2014 vart det gjort eit nytt forsøk på å inkludere Island i trepartsavtalen frå 2014 om makrell. Også Grønland deltok i forhandlingane, då det dei siste åra har utvikla seg eit makrellfiske i grønlandsk farvatn. Partane vart ikkje einige om ein felles avtale.

Noreg, EU og Færøyane inngjekk difor ein trepartsavtale om forvaltning av makrell for 2015, i tråd med rammeavtalen frå 2014. Partane er i avtalen einige om ein totalkvote på 1 054 000 tonn i 2015. Den norske kvoten er på 237 250 tonn, som svarar til 26,67 pst. av delen til dei tre partane i avtalen. I tillegg er det sett av eit kvantum for fiske av andre land. I samsvar med avtalen for 2015 skal partane utarbeide ny forvaltningsplan for makrell.

Norsk vårgytande sild

Norsk vårgytande sild (nvg-sild) har vore den største fiskebestanden i Nord-Atlanteren og den største sildebestanden i verda. Bestanden er no svakare. EU, Færøyane, Island, Noreg og Russland er kyststatar til nvg-silda. Noreg har sidan 2007 hatt 61 pst. av nvg-silda. Dei to siste åra har Færøyane kravd ein høgare del av den totale kvoten, men dei andre kyststatane ville ikkje redusere sine delar av totalkvoten til fordel for Færøyane. Partane har difor ikkje klart å bli samde om ein ny fempartsavtale. I 2014 inngjekk Noreg, EU, Island og Russland ein firepartsavtale med ein kvote til Færøyane basert på deira tradisjonelle del av silda.

Det er ikkje inngått nokon ny firepartsavtale for 2015, men det ligg føre ei felles forståing av ein totalkvote på 283 013 tonn. Noreg har fastsett ein kvote på 172 638 tonn som tilsvarar vår tradisjonelle del av totalkvoten. Partane har utarbeidd ein ny rapport som kartlegg sonetilhøyrsla til bestanden og det er halde tre forhandlingsrundar for å bli einige om ei ny fordeling av bestanden. Dette har ikkje lukkast, og i 2015 vil det bli arbeidd vidare for å komme fram til ein avtale frå 2016.

Kolmule

Kolmulen er den tredje store pelagiske bestanden i Nordaust-Atlanteren. Bestanden gikk ned frå 2003 til 2009, men trenden har no snudd og gytebestanden har nær dobla seg. Bestanden er no i god stand og blir hausta berekraftig. Etter krav frå EU har partane utarbeidd ein felles rapport om sonetilhøyrsle for kolmulebestanden. Denne skal gje grunnlag for forhandlingar om nye delar mellom partane. Med basis i rapporten har Noreg, EU, Færøyane og Island forhandla om ein kyststatsavtale om forvaltninga av kolmule for 2015. Å bli samde om fordeling av bestandar er ein tidkrevjande prosess, og ein har førebels ikkje lukkast i dette. Partane har difor ei felles forståing av ein totalkvote på 1 260 000 tonn, inkludert avsetning til andre land sitt fiske i internasjonalt farvatn. Noreg har fastsett ein kvote på 498 173 tonn. Partane vil halde fram med forhandlingane i 2015 for å bli einige om ein ny avtale frå 2016.

Dei regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonane

Den nordaustatlantiske fiskerikommisjonen (NEAFC) har i første rekkje ein samordnande funksjon i reguleringa av fisket etter bestandar som vandrar mellom partar sine økonomiske soner og internasjonalt farvatn. Dette gjeld kolmule, norsk vårgytande sild, makrell og uer. Det er vanskeleg å bli samde om forvaltninga av snabeluer i internasjonalt farvatn både i Irmingerhavet og i Norskehavet, og NEAFC har difor ikkje fastett regulering av ueren i desse områda.

NEAFC utvida verkeområdet for hamnestatskontroll i 2014, slik at den no er fullt på linje med den internasjonale hamnestatsavtalen som er forhandla fram under FAO.

Den norske kvoten på vågekval blir fastsett på bakgrunn av det arbeidet som er gjort i den internasjonale kvalfangstkommisjonen (IWC) sin vitskapskomité. For 2015 har Noreg fastsett ein kvote på 1286 vågekval. Vitskapskomiteen i IWC starta i 2014 ein ny gjennomgang av det norske fangstgrunnlaget for vågekval. Komiteen konkluderte med at nye genetiske analysar ikkje gjev grunnlag for å dele opp i underområde for Barentshavet, Svalbardområdet og Norskehavet. Bestandsestimatet som norske forskarar presenterte, vart også i hovudsak godteke. Gjennomgangen blir avslutta i 2015 med behandlinga i vitskapskomiteen.

Noreg hadde i åra 2007–2013 forbod mot fiske og landing av makrellstørje. Den internasjonale kommisjonen for bevaring av atlantisk tunfisk (ICCAT) har no klare indikasjonar på at tilstanden til bestanden er mykje betre. Komiteen er likevel tilbakehalden med å tilrå store kvoteaukingar. Totalkvoten for 2015 er sett til 16 142 tonn. Noreg opna for fangst av den norske kvoten i 2014. Den norske kvoten var på 30,97 tonn i 2014, men fisket lukkast ikkje. Den norske kvoten er auka til 36,57 tonn for 2015.

Kommisjonen for bevaring av dei marine levande ressursane i Antarktis (CCAMLR) har vedteke å vidareføre kvotane på krill i Antarktis på same nivå som tidlegare. Tilrådd fangst er 5,61 mill. tonn. Kvoten er ikkje delt mellom dei enkelte medlemmane. Den norske flåten fiska om lag 160 000 tonn krill i sesongen 2013/2014.

1.2 Fisket etter avtalane i 2013 og 2014

Norske fiskarar utnyttar generelt kvotane godt, og for dei kommersielt viktigaste bestandane blir kvotane nytta så godt som fullt ut, jf. tabell 1.1. Tilgangen til å fiske i andre land sine soner blir nytta i ulik grad. Til dømes nyttar Noreg sonetilgangen vi har i russisk sone lite, fordi vi har god tilgang i eigen sone på bestandane vi deler med Russland.

Forhandlingane med EU var seint ferdige, både i 2013 og 2014. Dette påverka i særleg grad EU sitt fiske i Nordsjøen i 2014. Noreg nytta heile den norske sildekvoten, i tillegg var torske- og seikvoten brukbart nytta begge åra. I følgje offisiell fangststatistikk har EU i dei seinare åra hatt relativt god utnytting av fellesbestandane i Nordsjøen.

I EU-farvatna vart dei norske kvotene av dei pelagiske artane kolmule og brisling godt nytta. Norske linefartøy fiska ein god del av botnfiskkvotane av blålange, lange og brosme både i 2013 og 2014. Det norske fisket i Skagerrak har dei siste åra i hovudsak vore konsentrert om reke og sild. EU har fiska mest av artane torsk, hyse, raudspette og reker i Skagerrak. Sverige fiska store delar av kvotane sine i norsk økonomisk sone.

Alle kyststatane har nytta kvotane sine av dei pelagiske artane norsk vårgytande sild, kolmule og makrell. Lodde ved Island, Grønland og Jan Mayen var dårleg i sesongen 2012/2013, men for sesongen 2014/2015 har det vore opna både for sommar- og vinterfiske, og dette har ført til at Noreg har nytta heile kvoten sin.

Kapittel 5 rapporter om fisket etter dei ulike avtalene, med vekt på norsk utnytting av kvotane.

Tabell 1.1 Norsk utnytting av dei kommersielt viktigaste kvotane i 2013 og 2014

Utnyttingsgrad

2013

2014

Barentshavet, Noreg – Russland

Torsk

100 %

101 %

Hyse

98 %

101 %

Nordsjøen og Skagerrak, Noreg – EU

Sild

102 %

102 %

Sei

74 %

94 %

Fleirpartsavtalar

Norsk vårgytande sild (nvg-sild)¹

96 %

103 %

Makrell¹

107 %

100 %

Kolmule¹

104 %

108 %

1 Oversikta tek ikkje omsyn til overføringar over år (kvotefleksibilitet).

2 Det internasjonale fiskerisamarbeidet

Noreg har teke ei aktiv rolle i internasjonalt havarbeid, både når det gjeld utvikling av internasjonalt regelverk, fiskeriforvaltning og forvaltning av havmiljøet. Erfaring frå dei siste åra viser at Noreg har stor innverknad gjennom faglege bidrag. Dette kapitlet gjer greie for viktige tema og omgrep i det internasjonale fiskerisamarbeidet. Vi startar med ei kort omtale av ulike konvensjonar og avtalar som utgjer det rettslege rammeverket på havet (kap. 2.1). Deretter følgjer ei innføring i dei viktigaste omgrepa i den vitskaplege rådgjevinga (kap. 2.2).

Internasjonale havmiljøprosessar set rammevilkår for forvaltning av marint biologisk mangfold og grip såleis inn i fiskeripolitikken. Havmiljøprosessane blir omtalte i kap. 2.3.

Norske styresmakter legg stor vekt på arbeidet mot ulovleg fiske og fiskerikriminalitet både nasjonalt og internasjonalt, og temaet er difor grundig omtala i kap. 2.4. Til slutt kjem vi inn på anna internasjonalt fiskerisamarbeid, med vekt på utviklingssamarbeidet.

2.1 Det havrettslege rammeverket

Havrettskonvensjonen

FN sin havrettskonvensjon frå 1982 blir kalla «havets grunnlov» og er det overordna folkerettslege rammeverket for all aktivitet som føregår til havs, frå fiske og oljeutvinning til miljøaktivitetar, ferdsel og landegrenser. Arbeidet som til slutt resulterte i dagens havrettskonvensjon, tok til allereie på slutten av 1940-talet. Den teknologiske og økonomiske utviklinga etter andre verdskrig gjorde det mogleg for statane i stadig større grad å utnytte havet og havbotnen og ressursane der. Denne utviklinga skapte behov for rettsreglar for å avklare statane sine rettar og plikter, og for å bidra til å unngå at det oppstod tvistar mellom statar.

Havrettskonvensjonen slår mellom anna fast prinsippet om 200 nautiske mils økonomiske soner. Ein kyststat si økonomiske sone er ei havsone som ligg utanfor og støyter opp til sjøterritoriet. I den økonomiske sona har kyststaten suverene rettar til å utnytte naturressursane både på havbotnen og i havområda over.

Noreg oppretta si økonomiske sone i 1976, ei fiskevernsone rundt Svalbard i 1977 og ei fiskerisone rundt Jan Mayen i 1980. Sonene er vist i figur 2.1.

Figur 2.1 Kart som viser dei ulike fiskerisonene i Nordaust-Atlanteren

Fisken i havet følgjer ikkje dei nasjonale grensene, men vandrar på tvers av økonomiske soner og internasjonalt farvatn. Etter havrettskonvensjonen har kyststatane difor ei plikt til å samarbeide for å bevare og utvikle bestandar som vandrar mellom to eller fleire kyststatar sine økonomiske soner, eller mellom økonomiske soner og internasjonalt farvatn. Dette kan gjerast direkte gjennom tosidige og fleirsidige avtalar mellom kyststatane, eller gjennom regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonar.

I daglegtale seier vi ofte at ein stat er kyststat til ein bestand. Dette er likevel ikkje eit rettsleg definert omgrep, men blir nytta om ein kyststat som har den aktuelle bestanden i si økonomiske sone. Kyststaten har då etter havrettskonvensjonen rett til å utnytte bestanden, men er samtundes pålagt ei plikt til å samarbeide om forvaltninga med andre kyststatar som også har bestanden i sine økonomiske soner.

Fiske på det opne hav

Eit veksande fiske i internasjonalt farvatn på 1980-talet viste at havrettsregimet ikkje var konkret nok til at ein kunne få til dekkjande reguleringar av verksemda utanfor dei økonomiske sonene. Dette førde til framforhandlinga av FN-avtalen om fiske på det opne hav (UN Fish Stocks Agreement) frå 1995 som eit supplement til havrettskonvensjonen. FN-avtalen pålegg kyststatane og statar som fiskar på det opne hav å delta i regionalt samarbeid om forvaltninga av vandrande fiskebestandar, og inneheld detaljerte reglar om oppretting av regionale organisasjonar og korleis samarbeidet i dei skal føregå.

Avtalen slår vidare fast forvaltningsprinsipp som statane skal ta omsyn til for å sikre langsiktig bevaring og berekraftig bruk av vandrande og langtmigrerande fiskebestandar. Mellom anna pålegg avtalen statane å bruke ei føre-var-tilnærming i fiskeriforvaltninga og viser til kravet om å bevare biodiversitet og drive ei økosystembasert forvaltning. Avtalen gjeld i hovudsak berre på det opne hav, men slår også fast at det skal vere samsvar mellom forvaltninga av fiskeressursane på det opne hav og i dei tilgrensande nasjonale farvatna. Dette inneber at ein ved forvaltninga av det opne hav skal ta omsyn til dei forvaltningstiltaka som kyststatane har fastsett innanfor dei økonomiske sonene og ikkje undergrave desse. Avtalen inneheld også reglar om handheving og kontroll.

Rammeavtalar

Sjølv om opprettinga av dei økonomiske sonene gav kyststaten suverene rettar til å fiske i si sone, ville slike reine nasjonale fiskeri skape store endringar i det tradisjonelle fiskemønsteret. Noreg valde difor å inngå langsiktige rammeavtalar, som opnar for utanlandsk fiske i norske havområde og norsk fiske i andre land sine havområde. Rammeavtalane er langsiktige overordna avtalar som dreg opp prinsippa for det enkelte samarbeidet. Noreg har inngått slike avtalar med Russland, EU, Færøyane, Grønland og Island.

Målet med avtalane var å oppnå ein rimeleg balanse i det gjensidige fisket mellom avtalepartane. Avtalane med EU og Russland inneheld i tillegg reglar for samarbeid om forvaltninga av fellesbestandane i Nordsjøen og Barentshavet. Noreg har også avtale med EU om fiske i Skagerrak og svensk tilgang til fiske i norsk sone.

Årlege avtalar med andre land

I tråd med det rammeverket som er gjort greie for ovanfor, fører Noreg årleg tosidige og fleirsidige forhandlingar med ei rekkje land om forvaltning og vern av fiskebestandar, om gjensidig fangstløyve og fiskekvotar, og om einsidig løyve for nokre land til å fiske i norske jurisdiksjonsområde. Noreg har utover dette i aukande grad teke del i samarbeidet i relevante internasjonale fiskeriforvatningsorganisasjonar. I kap. 3 gjer vi greie for arbeidet i organisasjonane.

Regulering av utanlandsk fiske i norske farvatn

Utover det utanlandske fisket i norske farvatn som er avtalt i dei årlege fiskeriavtalane, har Noreg fastsett eit generelt forbod mot utanlandsk fiske i norsk økonomisk sone og i fiskerisona rundt Jan Mayen. Det er krav om lisens for utanlandske fartøy som skal fiske i desse områdae, for å sikre at fangstinnsatsen er i samsvar med dei tildelte kvotane, og for å gjere det mogleg med ein effektiv kontroll. Det avtalte utanlandske fisket er vidare regulert gjennom forskrifter og utanlandske fartøy skal sende fangstrapportar til norske styresmakter.

Sjølv om det rettsleg ikkje er noko til hinder for at Noreg kan vedta tilsvarande reguleringar for fiskevernsona ved Svalbard som i økonomisk sone, har Noreg førebels ikkje gjort det generelle forbodet for utenlandske fiskarar gjeldande i fiskvernsona. Forskrifter for fiskevernsona er i praksis sette i verk på eit ikkje-diskriminerande grunnlag for både norske og utanlandske fartøy trass i at området er underlagt norsk fiskerijurisdiksjon. I etablerte fiskeri der også utanlandske fartøy tradisjonelt har drive fiske, har ein fordelt kvotar/talet på fiskedøgn i tråd med historisk fiske. Per i dag er det fastsett reguleringar av fisket etter torsk, reker, blåkveite, sild, lodde, uer, hyse og snøkrabbe i fiskevernsona ved Svalbard.

2.2 Det vitskaplege grunnlaget for avtalane

Noreg legg stor vekt på å sikre eit best mogleg vitskapleg grunnlag for fiskeriforvaltninga. Både den nasjonale forvaltninga og dei årlege forhandlingane Noreg fører med andre land er i hovudsak baserte på rådgjevinga frå Det internasjonale råd for havforsking, ICES. Havforskingsinstituttet deltek med store ressursar i ICES sitt arbeid med bestandsvurdering og rådgjeving. Dette kapitlet presenterer sentrale omgrep i den vitskaplege rådgjevinga.

Bestandsvurdering

Forskarane nyttar vanlegvis ein kombinasjon av informasjon frå fangststatistikk og data frå vitskaplege tokt for å vurdere bestandssituasjonen. I tillegg til å vurdere kor stor bestanden er, ser forskarane på den relative fordelinga av aldersgrupper for å vurdere reproduksjonsevna til bestanden i åra som kjem. Prøver av mageinnhaldet til fisken fortel om kva fisken har ete, og over tid gjev dette forskarane kunnskap om viktige samanhengar i økosystemet. Lange tidsseriar med data aukar presisjonen i kunnskapen år for år, slik at forskarane får betre innsyn i korleis bestandane endrar seg over tid. Likevel vil bestandsvurderingane alltid vere noko usikre, og dei siste åra i tidsserien er meir usikre enn dei lengre attende. Artane lever i store havområde og blir påverka av mange faktorar i tillegg til fisket. Det er også forskjellar i datagrunnlaget for ulike bestandar. Sjølv for dei viktigaste kommersielle bestandane kan datagrunnlaget vere mangelfullt, særleg når det gjeld volumet og alderssammensetjinga av fangstane.

Boks 2.1 ICES – Det internasjonale råd for havforsking

Det internasjonale råd for havforsking (ICES) er ein ubunden, vitskapleg organisasjon som gjev råd om forvaltninga av dei marine ressursane og det marine miljøet i området. ICES vart danna i 1902 og har i dag 20 medlemsland på begge sider av Nord-Atlanteren (sjå globus). Noreg har vore med sidan starten. Sekretariatet ligg i København.

Figur 2.2 Medlemslanda i ICES

ICES arbeider for å fremje den vitskaplege forståinga av dei marine økosystema. Målet er å gje styresmaktene råd basert på den beste tilgjengelege vitskapen, slik at dei kan ta kunnskapsbaserte val om berekraftig bruk av dei marine miljøa og økosystema.

ICES har eit nettverk av meir enn 4 000 forskarar frå over 350 marine forskingsinstitutt. Det vitskaplege arbeidet blir styrt av vitskapskomiteen til organisasjonen.

Den rådgjevande komiteen ACOM gjev kvart år råd om fangstmengder for dei viktigaste fiskeslaga i Nordaust-Atlanteren. Råda er baserte på data og vitskaplege analysar frå ei rekkje ekspertgrupper. Kartet under viser dei ulike statistikkområda som ICES nyttar i si rådgjeving.

Figur 2.3 ICES sine fiskeristatistiske område

Råda frå ICES er offentlege, og både råd og dokumentasjon finst på internettsida til organisasjonen. Havforskingsinstituttet presenterer også råda til ICES på norsk på sine heimesider, saman med eigne vurderingar.

Føre-var-prinsippet

Føre-var-tilnærming til forvaltning av naturressursar er fastsett i fleire internasjonale konvensjonar etter Rio-konferansen i 1992. Gjennom føre-var-forvaltning vil ein sikre seg mot at ein bestand blir fiska så hardt at det på sikt kan føre til samanbrot i bestanden.

I føre-var-forvaltning blir det definert grenseverdiar, eller såkalla referansepunkt, for gytebestanden og fiskedødsraten til ein bestand. Storleiken til gytebestanden er ein indikator på reproduksjonsevna til bestanden, medan fiskedødsraten er ein indikator på om bestanden blir hausta berekraftig.

Fordi talfestinga av grenseverdiar alltid er usikre, definerer ICES både ei absolutt grense og ei føre-var-grense. Føre-var-grensa uttrykker ein tryggleiksmargin. Kor stor denne tryggleiksmarginen må vere, blir bestemt av kor sikker bestandsvurderinga er og kor mykje bestanden varierer naturleg.

Sidan 1998 har ICES definert og talfesta føre-var-referansepunkt for dei fleste bestandane. Så lenge gytebestanden og fiskedødsraten til ein bestand er innanfor føre-var-verdiane, vil ICES seie at bestanden er hausta berekraftig og har god reproduksjonsevne. Om verdiane er mellom føre-var-verdiane og dei absolutte ytre grensene, vil det vere risiko for at bestanden har sviktande reproduksjonsevne eller at han ikkje blir hausta berekraftig. ICES vil då råde forvaltarane til å setje i verk tiltak, for å få bestanden opp igjen på eit tryggare nivå. Dersom gytebestanden er lågare eller haustingsgraden høgre enn dei absolutte grenseverdiane, vil det vere stor risiko for dårleg rekruttering.

Maksimalt berekraftig utbytte (MSY)

Føre-var-forvaltning skal sikre at ein bestand ikkje bryt saman, men denne tilnærminga legg ikkje grunnlag for å gje råd om korleis vi kan sikre det høgste moglege utbyttet av ein bestand over lang tid. Omgrepet «maksimalt berekraftig utbytte (MSY)» er eit uttrykk for forvaltarane sitt ønskje om å hauste mest mogleg innanfor berekraftige rammer. I praksis er MSY bestemt av vekstrate, naturleg dødsrate og reproduksjonsrate i bestanden.

Populasjonar må oppretthaldast innanfor sikre biologiske grenser etter føre-var-prinsippet for å gjere MSY mogleg. MSY-tilnærminga vil innanfor desse grensene finne det nivået av gytebestand og fiskedød som fremmar størst mogleg produksjon over tid.

Økosystembasert forvaltning

Forvaltninga har dei seinare åra endra seg frå berre å sjå på ein bestand om gongen til i større grad å sjå fleire bestandar i eit økosystem i samanheng, noko som gjerne blir kalla «økosystembasert forvaltning». Ingen fiskebestand lever isolert frå andre bestandar; dei konkurrerer om same føda, eller ein bestand lever av å beite på ein annan bestand. Dette må vi ta omsyn til i fiskeriforvaltninga. Etter som dei ulike bestandane endrar storleik av naturlege årsaker eller på grunn av fiskeria, vil det også påverke kor mykje vi kan fiske av andre bestandar i same området.

Figur 2.4 Det norsk-russiske økosystemarbeidet i Barentshavet

Foto: Havforskningsinstituttet

Sjølv om ei integrert økosystembasert forvaltning har vore ein uttalt ambisjon i mange år, må det seiast at det er langt igjen før vi kan nå dette målet fullt ut. Dei marine økoystema er komplekse og mange samanhengar er dårleg kjende. Ei rådgjeving som tek omsyn til alle elementa i økosystemet vil krevje kunnskap vi ikkje har i dag, og som føreset store nye investeringar både i overvaking og forsking. Det er heller ikkje likefram å drive forvaltning på basis av slike råd, sidan sjølve rådgjevinga i større grad då blir ulike moglege kombinasjonar av kvotar enn eit konkret kvoteråd for kvar art. Det at ulike land kan ha ulike prioriteringar og mål for forvaltninga av bestandar som ein deler, kompliserer biletet ytterlegare. Ei økosystembasert forvaltning er like fullt eit klart mål, som vi nærmar oss stegvis.

Forvaltningsplanar og haustingsreglar

Mot slutten av 1990-talet og tidleg på 2000-talet starta arbeidet med å utvikle forvaltningsplanar for mange bestandar. Dette var eit stort steg i retning av meir føreseieleg fiskeriforvaltning, både når det gjeld kvoterådgjeving, fastsetjing av kvotar og andre reguleringar av fisket.

Ein forvaltningsplan er ei konkretisering av forvaltningsstyresmaktene sine målsetjingar for forvaltninga av ein bestand, uttrykt gjennom haustingsreglar. Det er forvaltarane sitt ansvar å vedta haustingsreglar, men reglane blir ofte laga i samarbeid mellom forvaltarar og forskarar. Før nye haustingsreglar blir endeleg vedtekne, sender kyststatane dei gjerne til ICES som vurderer om reglane er i tråd med føre-var-tilnærminga og faktisk fører til at forvaltarane kan nå dei måla som er sette. Når det ligg føre vedtekne forvaltningsreglar, startar ICES med å gje sine råd i tråd med desse reglane.

I byrjinga skulle haustingsreglane i all hovudsak berre tilfredsstille føre-var-tilnærminga; dei skulle kort sagt ta vare på berekraft-prinsippet. Etter kvart har målsetjinga i fiskeriforvaltninga endra seg meir i retning av maksimalt langtidsutbyte av bestandane (MSY-tilnærming). Andregenerasjons haustingsreglar tek vare på begge desse formåla.

Vi har no fått på plass planar for dei fleste viktige bestandane i våre farvatn, og det er ei målsetting å ha ei regelmessig oppdatering av desse planane.

2.3 Internasjonale havmiljøprosessar

Sidan starten på 2000-talet har havmiljøspørsmål vekt aukande interesse i FN si generalforsamling, i globale miljøkonvensjonar og i opinionen. Havretten utviklar seg og nye prinsipp for å sikre biologisk mangfald og berekraftig forvaltning av dei levande marine ressursane er innført i internasjonale instrumenter og i norsk rett.

Kunnskapen om den samla verknaden av alle typer påverknader på det marine miljø aukar. Miljøutfordringane i havet spenner frå tradisjonell forureining, via mengda av plastavfall som blir ete av fisk og sjøfugl, til verknadene klimaendringane har på havforsuring, temperaturauke og påfølgande endringar i bestandsutbreiinga. Fiskeri, på linje med andre næringsaktivitetar, påverkar sjølv økosystemet og etterlet seg eit fotavtrykk.

Dei internasjonale havmiljøprosessane, mellom anna FN sine årlege resolusjonar om havmiljø og fiskerispørsmål, set rammevilkår for forvaltning av marint biologisk mangfald, og påverkar dermed handlingsrommet for utforminga av norsk havressursforvaltning og igjen lønnsemda i norsk fiskerinæring. Noreg deltek difor breitt og koordinert i dei globale avgjerdsprosessane for havmiljøspørsmål. Vi vil halde fram arbeidet for at meir av sjøarealet skal kunne nyttast til berekraftig matproduksjon, både innan fiskeri og havbruk. Havet representerer et stort potensial for auka matproduksjon. Havet utgjer 70 prosent av jordas overflate, men står for berre to prosent av den globale matproduksjonen.

Fiskeriaktivitet har fått mykje negativ merksemd i ulike internasjonale samanhenger. Dette tek vi på alvor, og nyttar vår kunnskap og erfaring til å arbeide for ei betre fiskeriforvaltning. Tilstanden til dei marine økosystema blir likevel ikkje betre av regelverk og resolusjonar aleine. Noreg har difor teke til orde for å leggje større vekt på å sikre at statar implementerer eksisterende regelverk, enn å stadig utvikle nytt. Det kan samtidig vere tenleg å raffinere gjeldande regelverk for å gjere det lettare for statane å innarbeide det i sitt eige regelverk.

FNs medlemsland vart i januar 2015 samde om å forhandle fram ein ny såkalla implementeringsavtale for å tette hòl i eksistarende miljøregelverk for internasjonalt farvatn, der ein tek høgde for utfordringar på tvers av sektorar. Noreg fekk saman med fleire andre store fiskerinasjonar gjennomslag for at ein slik avtale ikkje skal underminere eksisterande implementeringsavtalar under havrettskonvensjonen, medrekna FN-avtalen om fiske på det opne hav (UNFSA) og regelverk under den internasjonale havbotnmyndigheita (mineralressursar). Det er semje om at avtalen skal vere juridisk bindande og omfatte utnytting av marine genetiske ressursar, bruk av marine verneområder og konsekvensutgreiingar. Det er venta at den førebuande prosessen på veg mot den endelege avtalen blir sett i gang i 2016.

Konvensjonen om biologisk mangfald (CBD), Konvensjonen om internasjonal handel med trua plante- og dyreartar (CITES) og Konvensjonen om migrerande artar (Bonnkonvensjonen) er alle eksempel på globale miljøavtalar som får verknad for forvaltninga av kommersielle fiskeartar. Blant anna har konvensjonane verna seintveksande migrerande artar som haiar og skater. Både Den nordaust-atlantiske fiskerikommisjonen (NEAFC) og Konvensjonen om vern av havmiljøet i det nordaustlege atlanterhavsområdet (OSPAR) har oppretta beskytta område i internasjonalt farvatn (Marine Protected Areas). NEAFC har stengt område for fiske som dekkjer eit areal større enn Storbritannia og Irland til saman, jf. figur 2.5. I 2008 oppretta dei to organisasjonane eit formelt samarbeid og til saman regulerer dei ei rad ulike aktivitetar.

Fiskeriforvaltninga set også i verk andre tiltak for å beskytte ressursane, til dømes forbod mot å fiske med visse reiskapar, tidsavgrensa fiske, opning og stenging av fiskefelt og arealbaserte reguleringar (som korallvern og forbod mot botnfiske). Alle dei nemnde tiltaka til saman medverkar til eit viktig vern for sårbare marine område og økosystem.

Marine verneområde og andre effektive arealbaserte forvaltningstiltak inngår no i oppfølginga av CBD sitt globale mål om å beskytte 10 prosent av kyst og havområde innan 2020. Målet vart stadfesta under FNs utviklingstoppmøte i Rio i 2012 (Rio+20). Noreg har innført ulike tiltak i omkring 50 pst. av det samla sjøarealet på 2 millionar km². Fiskeriforvaltningsorganisasjonane som Noreg er medlem i, som NEAFC, NAFO og SEAFO har vedteke arealbaserte stengingar mot fiskeri.

Figur 2.5 NEAFC si lukking mot botnfiske i internasjonalt farvatn

2.4 Kontroll og handheving

Ei berekraftig hausting av fiskeressursane krev at ein kan regulere den totale fiskeriaktiviteten og ha kontroll med det faktiske fisket. Det er utfordrande og krev stor grad av internasjonalt samarbeid, då fiskefartøy opererer innanfor mange ulike land sine jurisdiksjonsområde og også i opne havområde.

Ein rapport frå 2009 har rekna omfanget av ulovleg fiske å vere om lag 15 prosent av all fangst[2] . Departementet kan ikkje gå god for tala, men ulovleg fiske er eit alvorleg trugsmål mot fiskeressursane. Det viser seg også at fiskerikriminalitet i ein del tilfelle har bindeledd til anna kriminell verksemd som smugling av narkotiske stoff, menneskehandel, korrupsjon og økonomisk kriminalitet.

Kampen mot ulovleg, urapportert og uregulert fiske (uuu-fiske) har stått høgt på dagsorden dei seinare åra. Det gjeld både i det kontrollsamarbeidet Noreg har med andre land, i FN sin matvareorganisasjon (FAO) og i dei regionale fiskeriforvaltingsorganisasjonane (RFMOar) .

Det er viktig å skilje mellom arbeidet med å redusere det urapporterte og uregulerte fisket, som i første rekkje må løysast gjennom politiske prosessar, og arbeidet mot ulovleg fiske, som må handterast rettsleg. Dei seinare åra har det vorte klart at den omfattande fiskerikriminaliteten må takast på alvor og handsamast på same vis som annan internasjonal kriminalitet. FNs kontor for narkotika og kriminalitet (UNODC) og INTERPOL har difor dei siste åra teke tak i arbeidet mot fiskerikriminalitet.

Norske styresmakter legg stor vekt på arbeidet mot uuu-fiske og fiskerikriminalitet, og Noreg arbeider med å sikre at internasjonale avtalar er tilstrekkeleg innarbeidde i den nasjonale lovgjevinga. Særleg gjeld dette pliktene våre gjennom dei regionale fiskeriforvaltingsorganisasjonane, dei tosidige avtalane og den globale hamnestatsavtalen som er inngått under FAO.

I Noreg har Fiskeridirektoratet ansvaret for ressurskontrollen saman med Kystvakta og salslaga. Saman utarbeider dei nasjonale strategiske risikovurderingar for å sikre at kontrollressursane blir sette inn der det er mest sannsynleg at lovbrot skjer, og der følgjene av lovbrotet er størst.

Kystvakta og Fiskeridirektoratet har i ei årrekkje samarbeidd om å kartleggje og analysere fiskerikriminalitet i Barentshavet. Politiet og tollstyresmaktene er òg med i arbeidet, som omfattar systematisk innhenting av informasjon om mogleg grenseoverskridande fiskerikriminalitet der aktørar med ulik nasjonalitet er involverte.

Figur 2.6 Kystvaktskip og ringnotfartøy

Foto: Kystvakta

Kontrollsamarbeid med andre land

Noreg har tosidige avtalar om kontrollsamarbeid med alle land som har interesser i norske havområde. Kontrollavtalane inneber at partane skal samarbeide om å kjempe mot ulovleg fiske og omfattar mellom anna rapportering av landingar av fisk frå tredjelands fartøy.

Det tosidige samarbeidet har vore viktig for nedgangen i urapportert og ulovleg fiske i Nordaust-Atlantaren dei siste åra. Ikkje minst har det norsk-russiske samarbeidet hatt mykje å seie for å få kontroll med det ulovlege fisket i Barentshavet. Noreg og Russland utvekslar informasjon gjennom året, så som kvoteoversikter og landingsstatistikk. Kring årsskiftet gjennomfører partane felles analysar av uttak knytt mot fartøy og av totaluttaket. Noreg og Russland utvekslar òg inspektørar og observatørar ved kontrollar på havet og i land.

Utvida sporing og elektronisk fangstrapportering er viktige element i kampen mot ulovleg fiske. Det ligg no føre satellittsporingsavtalar mellom dei landa som har felles fiskeriinteresser i Nordaust-Atlanteren.

Noreg og EU har ein avtale om elektronisk utveksling av fangst- og aktivitetsdata ved fiske i kvarandre sine soner. Det er seinare inngått tilsvarande avtalar med Island og Russland. Gjeldande avtale med Island tredde i kraft 1. januar 2014. Det er førebels ikkje bestemt når avtalen med Russland vil tre i kraft.

Figur 2.7 Kontroll av fiskefartøy

Foto: Kystvakta

Svartelister og hamnestatskontroll

Dei regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonane (RFMOane) er viktige aktørar i kampen mot uuu-fiske. Noreg har vore ein pådrivar for å få organisasjonane vi er medlem i til å opprette svartelister over fartøy som driv uuu-verksemd.

Fordi fartøy som driv uuu-fiske ofte opererer globalt, og fangsten gjerne blir landa utanfor området der fangsten vart teke, har Noreg òg arbeidd for at ulike RFMOar skal godta kvarandre sine uuu-lister. Det er no nokså vanleg å gjere. NEAFC fører til dømes i dag fartøy på si svarteliste dersom CCAMLR, NAFO eller SEAFO kan stadfeste at fartøyet har vore involvert i uuu-fiske.

Avtalen om hamnestatstiltak for å førebyggje, hindre og eliminere ulovleg, urapportert og uregulert fiske (uuu-fiske) er eit viktig instrument som skal bidra til betre kontroll med fisket. Avtalen vart vedteken 22. november 2009, men trer først i kraft når 25 statar har slutta seg til. Noreg er ein av 11 statar som har ratifisert avtalen og arbeider for at fleire statar skal slutte seg til.

Etter avtalen skal partane krevje at informasjon om fartøy og fangst blir sendt til hamnestaten, før fartøyet får tilgang til hamna. Denne informasjonen skal styresmaktene i hamnestaten bruke til å forsikre seg om at fartøyet ikkje har vore involvert i uuu-fiske eller annan kriminell aktivitet.

NEAFC har hatt reglar om hamnestatskontroll sidan 2007, og Noreg arbeider for at desse skal utvidast i samsvar med den globale avtalen. Frå norsk side har vi òg arbeidd for å innføre hamnestatskontroll i regionale fiskeriforvaltingsorganisasjonar i samsvar med den globale avtalen. SEAFO og CCAMLR har no innført slik kontroll, og også ICCAT har vedteke reguleringar som innfører viktige prinsipp frå den globale avtalen.

Når den globale avtalen hamnestatstiltak trer i kraft, er det venta at den blir eit viktig supplement til andre reaksjonar mot ulovleg fiske. Det kan vere kontrollaktivitetar, oppbringing av fartøy og andre straffeprosessuelle eller administrative skritt mot dei som kontrollerer eller eig fartøyet.

Globale retningslinjer om flaggstatsansvar

Som eit ledd i kampen mot uuu-fiske vedtok FAO sin fiskerikomité, COFI, globale retningslinjer for flaggstatsansvar i juni 2014. Retningslinjene inneheld kriterium for evaluering av flaggstaten samt eit kapittel om samarbeid mellom flaggstat og kyststat, og tiltak for å leggje til rette for at retningslinjene blir følgde.

Retningslinjene er ikkje folkerettsleg bindande, og skapar dermed ikkje nye plikter for statane, men konkretiserer korleis ansvarlege flaggstatar opptrer. På dette viset vil dei kunne bidra til å identifisere statar som ikkje opptrer ansvarleg.Vidare kan dei vere til hjelp for statar som ønskjer å ta ansvar som flaggstat.

Figur 2.8 UNODC-kampanje 2015

Marknadstiltak – fangstsertifikat

Eit fangstsertifikat skal dokumentere at fisken er teken på lovleg vis i samsvar med gjeldande krav. EU har sidan 2008 stilt krav om at fangstsertifikat skal følgje med når villfanga fisk blir importert, og seinare har fleire statar kravd det same.

Noreg har ein eigen avtale med EU om krava som gjeld når norskfanga fisk skal importerast til EU. Likande avtalar er inngått med Kina og Ukraina. Tunfiskorganisasjonen ICCAT har i fleire år kravd fangstdokumentasjon ved fangst av makrellstørje, storauga tunfisk og sverdfisk. CCAMLR har også eit system for elektroniske fangstsertifikat for patagonisk tannfisk.

I COFI – FAO sin fiskerikomité – er det sett i gang ein prosess om moglege globale retningslinjer for fangstsertifikat. Noreg har teke til orde for å få på plass enklare og meir effektive modellar, og komiteen slutta seg til at marknadsretta tiltak skal vere klare, enkle, rettferdige og gjennomsiktige. Slike tiltak må ikkje bli tekniske hinder for handel.

Forsterka arbeid mot fiskerikriminalitet

Sjølv om tiltak som hamnestatskontroll og fangstsertifikat gjer det vanskelegare å få ulovleg fanga fisk på marknaden, er desse verkemidla ikkje tilstrekkelege til å få bukt med den omfattande fiskerikriminaliteten i verda. Den globale kampen mot fiskerikriminalitet er komplisert og involverer både politiet, påtalemakta og kontrollstyresmaktene.

Fiskeriresolusjonen frå generalforsamlinga i FN i 2008 peikar på at det kan vere sambandslinjer mellom uuu-verksemd og annan grenseoverskridande organisert kriminalitet. For å ha ei heilskapleg tilnærming til uuu-spørsmåla må vi ta dette poenget med i vurderinga av framtidige tiltak.

Fiskeriforvaltningas analysenettverk

Fiskeriforvaltingas analysenettverk (FFA) har sidan 2009 arbeidd mot organisert kriminalitet knytt til ulovleg fiske. FFA ligg under Nærings- og fiskeridepartmenetet og er eit samarbeid på tvers av ei rekkje departement og etatar. Analysenettverket er samansett av fagpersonar frå Politiet, Fiskeridirektoratet, Kystvakta, Kystverket, Toll- og avgiftsdirektoratet, Arbeidstilsynet og Skattedirektoratet. Nettverket lagar oppdaterte, tverrsektorielle analysar om ulovleg uttak av fisk frå havet og annan fiskerirelatert kriminalitet, som til dømes ulovleg kapitalflyt som stammar frå omsetning av ulovleg fanga fisk. Gjennom eit bistandsprosjekt i samarbeid med INTERPOL hjelper FFA også utviklingsland med å handtere fiskerikriminalitet og å koordinere felles innsats.

Fiskerikriminalitet inneber ofte grov økonomisk kriminalitet, og for å nedkjempe dette må ein følgje pengestraumane. Fiskeridirektoratet, Økokrim, Skattedirektoratet og Toll- og avgiftsdirektoratet har dei siste åra utvikla gode rutinar og styrka samarbeidet, mellom anna gjennom arbeidet i FFA. Fisk er ei global handelsvare, og kunnskap om kva ruter som blir nytta og på kva måte den ulovlege fisken blir transportert, vil gje oss eit meir heilskapleg bilde av aktørane som er involverte.

OECD har også nyleg tatt opp desse tema i ein rapport om skattekriminalitet i fiskerinæringa. Verksemder som er involverte i slike aktivitetar må kartleggjast grundig.

Boks 2.2 Lillanotis i kampen mot ulovlege fiskefartøy

Fartøyet Snake har sidan 2004 operert ulovleg i konvensjonsområdet til CCAMLR. Den 3. september 2013 var Noreg det første landet i INTERPOLs historie som sende ut ein INTERPOL lillanotis (purple notice) om eit ulovleg fiskefartøy.

Kort tid etterpå vart fartøyet kontrollert av andre land under hamneanløp. Etter dette har INTERPOL blitt oppdatert jamnleg om fartøyet sine namne- og flaggstatsbyte. Med denne lillanotisen la dermed Noreg opp til ein omfattande bruk av lillanotisar i fiskekrimsaker.

Sidan har ulike land gjeve ut ti lillanotiser. Så langt har desse ført til auka utveksling av etteretningsinformasjon og koordinert operativ innsats mellom ei rekkje land, med og gjennom INTERPOLs fiskekrimprogram og arbeidsgruppe. Fiskerikrimgruppa har no høg aktivitet og har vist seg å vere eit viktig operativt bidrag i kampen mot ulovleg fiske.

Figur 2.9 Det svartelista fiskefartøyet Snake

Foto: INTERPOL lillanotis av 06.09.2013.

UNODC

FNs kontor for narkotika og kriminalitet (UNODC) i Wien er den globale arenaen for å førebyggje og nedkjempe kriminalitet. Dei siste åra har organisasjonen auka merksemda om fiskerikriminalitet, mellom anna etter ein FN-studie av grenseoverskridande organisert kriminalitet i fiskerinæringa. FNs kriminalitetskommisjon, som er det styrande organet for UNODC, har no etablert ei ekspertgruppe om organisert kriminalitet på havet. UNODC har også nyleg teke med fiskerikriminalitet som ein del av organisasjonen sitt program mot miljøkriminalitet og lanserer ein haldningskampanje mot fiskerikriminalitet i år. Desse tiltaka er viktige bidrag til arbeidet mot fiskerirelatert kriminalitet i framtida. Noreg tek aktiv del i dette arbeidet og bidreg også økonomisk.

Interpol

INTERPOL er verdas største politiorganisasjon og bidreg med koordinering og bistand til land under grenseoverskridande operasjonar. Dei har oppretta ei eiga permanent arbeidsgruppe som skal arbeide mot fiskerikriminalitet og to program mot slik kriminalitet.

Det første INTERPOL-programmet mot fiskerikriminalitet vart offisielt lansert i Lyon i februar i 2013, og norsk politi og forvaltning deltok saman med representantar frå 62 andre statar. Det andre INTERPOL-programmet, som handlar om bistand til utviklingsland i kampen mot fiskerikriminalitet, starta i april 2014. Noreg har gjeve finansielle bidrag til begge programma.

2.5 Anna internasjonalt fiskerisamarbeid

Fisk er mat

Tilgang til mat er ein viktig menneskerett, og har stått sentralt i FNs arbeid med strategiske utviklingsmål. Generalforsamlinga i FN har peikt på global matsikkerheit som den mest krevjande utfordringa i samband med befolkningsveksten.

Boks 2.3 Norsk gjennomslag i FN

Noreg fremma forslag om eigen operativ tekst til Rio+20-erklæringa som FNs utviklingskonferanse i 2012 vedtok, og fekk inn §113:

«Vi vil også understreke den avgjerande rolla som sunne marine økosystem, berekraftige fiskeri og berekraftig akvakultur har for matsikkerheit og ernæring og når det gjeld å sørgje for matforsyning for millionar av menneske.»

Dette er ei erkjenning av at fisk har ei rolle i kampen mot svolt og feilernæring. Med utgangspunkt i denne erklæringa har Noreg fremma forslag om, og fått gjennomslag for, tilsvarande tekster i ei rekkje fora. Det gjeld mellom anna i fiskeriresolusjonen frå generalforsamlinga i FN, i FNs matvareorganisasjon (FAO) sin fiskerikomité (COFI) under norsk leiing og i FNs komité for global matsikkerheit (CFS) i 2014.

Potensialet for matproduksjon i havet er undervurdert og underutnytta. Difor har Noreg lagt særleg vekt på fisk som mat i alle relevante globale fora dei seinare åra. Dette er eit langsiktig strategisk arbeid. Det gjeld å få på plass den politiske erkjenninga av at auka produksjon av fisk er eit viktig bidrag i arbeidet for å fjerne svolt. Det er dessutan viktig å få fram kunnskapen om verdien av marin mat i ein sunn diett. Som global hovudaktør innan sjømat er det også i norsk sjømatnæring si interesse at etterspørselen etter fisk aukar.

Eit tydelig resultat av den norske innsatsen kom med deklarasjonen frå FNs konferanse om berekraftig utvikling i Rio de Janeiro i 2012 – Rio+20, som understreka den grunnleggjande retten til mat, og fiskeri og akvakultur si viktige rolle i arbeidet for betre matsikkerheit og ernæring. FNs komité for global matsikkerheit (CFS) har også høsten 2014 for første gong drøfta mat får havet som eige tema, etter norsk initiativ.

Dei sentrale elementa i vedtaket i matsikkerheitskomiteen til FN i 2014 er fisken sitt bidrag til matsikkerheit og ernæring, at fisken må takast med når ernærings- og matpolitikken blir utforma og at matsikkerheit og ernæringsomsyn må integrerast i strategiar og politikk innan fiskeri og akvakultur.

Figur 2.10 Forskningsfartøyet Dr. Fritjof Nansen har vore eit viktig verktøy for fiskeribestanden

Foto: Havforskningsinstituttet

Nærings- og fiskeridepartementet vil halde fram innsatsen i FN og andre globale fora for å fremme forståinga for kva fisk har å seie for matsikkerheit og ernæring. Samtidig bidrar Noreg praktisk, gjennom utviklingssamarbeid, med å hjelpe fram auka produksjon av fisk i andre deler av verda. Norsk fiskeri- og havbruksnæring bidrar også direkte med mat. I tillegg kjem at den norske forvaltninga tener som eit eksempel på korleis andre land på berekraftig grunnlag kan auke sjømatproduksjonen sin.

Utviklingssamarbeid

Noreg nyt stor respekt for havressursforvaltning si, og har spelt ei sentral rolle i utforminga av internasjonalt regelverk på området, som til dømes botnfiske, hamnestatskontroll og utkast/bifangst. Dette har ført til at Noreg får mange spørsmål frå utviklingsland om å hjelpe til i deira utvikling av fiskeri og oppdrett.

Det er Utanriksdepartementet som har forvaltningsansvaret for norsk fiskeribistand, både geografisk og tematisk. Slik bistand blir i dag gjeven til ei rekkje land i Afrika, og til nokre land i Asia og Sentral-Amerika.

For å følgje opp ønskjer og oppmodingar frå utviklingsland trekkjer UD/Norad på norsk fiskerifagleg kompetanse. Samarbeid mellom fagfolk i søsterinstitusjonar i utviklingsland og i Noreg har vist seg å fungere svært bra. Slikt institusjonelt samarbeid fremmar fagleg kompetanse og kapasitet. Norad byggjer si eiga rådgjeving på norsk fiskerikompetanse, og har rammeavtale med dei sentrale norske forskings- og forvaltningsinstitusjonane på fiskeriområdet: Havforskingsinstituttet, Fiskeridirektoratet, Mattilsynet, Norsk institutt for ernærings- og sjømatforsking og Veterinærinstituttet. Innan fiskeriutdanning og fiskeriforsking har Norad rammeavtale med Universitetet i Tromsø/Fiskerihøgskolen.

Fiskeribistanden følgjer dei same føringane som gjeld for norsk bistand generelt, og omfattar samarbeid på ei rekkje område, inkludert: fiskeripolitikk, administrasjon og lovgjeving, regelverk, forsking, ressurskartlegging og -overvaking og forbetring av teknologi. Kapasitetsbygging er eit gjennomgåande tema i all bistand på området. Utover EAF Nansen-programmet (sjå boks 2.4) er samarbeidstiltak på fiskeriområdet i hovudsak basert på etterspørsel etter norsk ekspertise.

Boks 2.4 EAF Nansen-programmet

Nansen-programmet har vore ein hjørnestein i norsk fiskeriutviklingssamarbeid heilt sidan 1970-talet. Programmet er tufta på ein avtale inngått med FN sin mat og jordbruksorganisasjon FAO om at Noreg skal byggje og drifte eit fiskeriforskingsfartøy. Skipet, som fører både norsk flagg og FN-flagg, utgjer hovudverktøyet for ressursprogrammet. Sidan 1975 har over 60 land i Afrika, Asia og Mellom og Sør-Amerika fått assistanse med kartlegging og overvaking av fiskeressursar, og med opplæring og utdanning. For mange land har slik kartlegging gitt eit særs viktig datagrunnlag for investeringsplanar i flåte og industri og for berekraftig fiskeriforvaltning. Ressurskartlegginga frå Nansen-programmet er i mange område dei einaste bestandsoversiktene som eksisterer.

I tråd med moderne krav til fiskeriforvaltning har programmet endra seg og utvikla seg i retning av ei økosystembasert fiskeriforvaltning. Nansen-programmet vart difor i 2007 avløyst av eit nytt program som heiter «Ecosystem Approach to Marine Fisheries Management in Development Countries» – det såkalla EAF Nansen-programmet. EAF Nansen-programmet har følgjande hovudpunkt:

Stønad til nasjonal og regional fiskeriforvaltning ved å planlegge og innføre nye forvaltningssystem i samsvar med EAF-prinsipp (Ecosystem Approach to Fisheries Management)

Økosystemvurderingar og overvaking

Kapasitets- og kompetansebygging i nasjonale institusjonar og lokale organisasjonar

Ansvaret for planlegging, økonomi, gjennomføring og rapportering under EAF Nansen-programmet ligg hos FAO. Havforskingsinstituttet i Noreg er ansvarleg for drifta av forskingsfartøyet og den vitskaplege delen av programmet. Skipet F/F Dr. Fridtjof Nansen vart bygd i 1974, og erstatta av eit nytt fartøy i 1993. Dette er no klart for utskifting, og eit nytt fartøy er under bygging. Det er planlagt ferdig i 2016.

Figur 2.11 Det planlagde nye fartøyet F/F Dr. Fridtjof Nansen

Foto: Havforskningsinstituttet

Norsk fiskeriforvaltning og fiskeriforsking har frå midt på 1990-talet bygt opp rammeverket for fiskeriforvaltninga (lovverket) og gjeve forvaltningsstøtte gjennom langsiktige program i Namibia, Sør-Afrika og Vietnam. I tillegg har det vore bistandsprosjekt innanfor fiskeriforvaltning og -forsking i Kina, Indonesia, Mosambik og Angola. Norsk fiskeribistand støtter også regionale program og regionale fiskeriforvaltningsmekanismar, som samsvarar med norsk fiskeripolitikk og norsk utanrikspolitikk.

Anna tosidig fiskerisamarbeid

Norske fiskeristyresmakter har tosidige samarbeidsavtalar, såkalla MoUar (Memorandum of Understanding), med fleire land. Avtalane med USA, Canada, India og Brasil er dei som er mest aktive.

Basert på MoUane har Noreg årlege møte med fiskeristyringsmaktene i USA og Canada. Møta gjev høve til å drøfte saker der det er usemje, og til å diskutere initiativ og samarbeid i internasjonale fôra som fiskerikomiteane i FAO og OECD, i WTO og i aktuelle RFMOar. Eit tema som har gått igjen i fleire av dei tosidige møta med USA er utarbeiding av fangstsertifikat, og begge land støtta utviklinga av slike sertifikat i FAO. Eit anna sentralt tema er tiltak for å vinne bukt med ulovleg, urapportert og uregulert fiske (uuu-fiske).

Noreg og India har samarbeid på fiskeriområdet som har røter tilbake til 1952. Arbeidet vart vitalisert med ein ny MoU frå 2010. Samarbeidet omfattar forsking, utstyr og teknologi, forvaltning av fiskeri og havbruk, kvalitet, fiskehelse og miljø og samarbeid gjennom globale organisasjonar og prosessar. I det vidare samarbeidet vil det bli lagt særleg vekt på å utvikle marint oppdrett i merdar og å overføre norsk teknologi/utstyr.

Det norsk-brasilianske samarbeidet tok fart etter ein felles MOU i 2009. Det brasilianske fiskeridepartementet ønskte eit fagleg samarbeid med Noreg for å utvikle ei kunnskapsbasert og miljømessig berekraftig fiskeri- og akvakulturforvaltning i Brasil. Sidan 2011 har både fiskeriministrane, forskarar og folk frå forvaltninga i dei to landa møttest fleire gonger. Fagleg er samarbeidet konsentrert om kunnskapsoverføring og kompetanseoppbygging i fiskeoppdrett, fiskeriforvaltning og havrett, fiskehelse og samarbeid i internasjonale organisasjonar og prosessar, særleg i FAO.

3 Fiskeriavtalane for 2015

3.1 Oversikt over avtalane

Med bakgrunn i det havrettslege rammeverket fører norske styresmakter kvart år forhandlingar med andre land om forvaltninga av felles fiskeriressursar. Noreg inngår både tosidige og fleirsidige avtalar om forvaltninga av bestander vi deler. I tillegg blir det inngått avtalar i dei internasjonale fiskeriforvaltningsorganisasjonane der Noreg deltek.

Det er tre overordna mål som ligg til grunn for Noreg sin medverknad i dei ulike forhandlingsprosessar og internasjonale ressursforvaltningsfora:

Å fremje ei berekraftig forvaltning av dei levande marine ressursane, basert på den best tilgjengelege vitskaplege kunnskapen og ei økosystembasert tilnærming.

Å sikre Noreg ein rettferdig del ved kvotefordeling av felles regulerte bestandar.

Å sikre tilfredsstillande kontroll og handheving innan dei forvaltningsregima der Noreg tek del.

Figur 3.1 Måla for det internasjonale fiskerisamarbeidet

Tosidige avtalar

Noreg har ført forhandlingar og inngått avtalar for 2015 med Russland, EU, Færøyane og Grønland. Det er òg ført forhandlingar og inngått avtalar med EU, på vegner av Danmark og Sverige, om fiske i Skagerrak og Kattegat og med EU, på vegner av Sverige, om svensk fiske i Noregs økonomiske sone. Noreg har også samarbeidd med Island om kvotebyte og oppfølging av Smottholavtalen.

Kyststatsavtalar og andre fleirsidige avtalar

Noreg har teke del i kyststatsforhandlingar om dei store vandrande bestandane makrell, norsk vårgytande sild (nvg-sild) og kolmule for 2015. I tillegg er det forhandla om fleirsidige avtalar om forvaltninga av snabeluer i Irmingerhavet, Barentshavet og Norskehavet med ulike partar.

Figur 3.2 Oversikt over dei tosidige avtalane Noreg har med andre land

Noreg samarbeider òg med Island og Grønland om gjennomføring av trepartsavtalen om regulering av lodde i området mellom Island, Grønland og Jan Mayen.

Forhandlingane om kyststatsavtalane gjeld totalkvotar, forvaltning og fordeling.

Figur 3.3 Oversikt over kyststatsavtalane der Noreg deltek

Internasjonale fiskeriforvaltningsorganisasjonar

FN-avtalen om fiske på det opne hav pålegg kyststatane og statar som fiskar på det opne hav å delta i regionalt samarbeid om forvaltninga av vandrande fiskebestandar. Noreg legg stor vekt på det internasjonale samarbeidet om fiskeriforvaltning og deltek i dei regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonane – dei såkalla RFMOane – som det er relevant å vere med i. I tillegg deltek vi aktivt i nokre globale organisasjonar. Ei oversikt over organisasjonane Noreg deltek i finst i figur 3.4.

Figur 3.4 Oversikt over internasjonale fiskeriforvaltningsorganisasjoner som Noreg deltek i

Delegasjonane

Når Nærings- og fiskeridepartementet utnemner delegasjonar til dei forskjellige fiskeriforhandlingane ligg det ei balansert vurdering til grunn. Det blir lagt vekt på at partane forhandlingane vedkjem skal vere representerte, at delegasjonen må ha ein handterleg storleik, og dessutan forhandlingstaktiske omsyn. Tradisjonelt har delegasjonane hatt representantar frå Nærings- og fiskeridepartementet, Utanriksdepartementet, Fiskeridirektoratet, Havforskingsinstituttet, Norges Fiskarlag, Norsk Sjømannsforbund, Fiskeri- og havbruksnæringens landsforening og Norges Kystfiskarlag. Dei seinare åra har Kommunanes Sentralforbund og Sametinget vore medlemmar av delegasjonen til dei tosidige forhandlingane med Russland. Kven forhandlingane kan seiast å vedkome vil like fullt kunne vurderast på sjølvstendig grunnlag frå år til år.

3.2 Tosidige avtalar

3.2.1 Noreg – Russland

Fiskerisamarbeidet mellom Noreg og Russland er formalisert gjennom avtalen av 11. april 1975 om samarbeid innan fiskerinæringa og avtalen av 15. oktober 1976 om gjensidig fiskerisamarbeid. Avtalane regulerer ei gjensidig plikt til samarbeid om praktiske spørsmål innanfor fiskeriforvaltninga og til å gjennomføre konsultasjonar om desse spørsmåla, med særleg vekt på tiltak for å ta vare på bestandane og koordinere fiskerivitskapleg forsking.

Med bakgrunn i avtalane, har Noreg og Russland gjennom Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen ført årlege forhandlingar om totalkvotar og reguleringstiltak for bestandane vi deler i Barentshavet. Til fellesbestandane reknar vi nordaust-arktisk torsk, nordaust-arktisk hyse, blåkveite, snabeluer og lodde. Partane er einige om å forvalte kongekrabbebestanden kvar for seg i sine respektive økonomiske soner, men drøftar resultata frå felles forskingsinnsats om krabben på dei årlege sesjonane.

Partane fastset totalkvotar og fordeler kvotane mellom Noreg, Russland og tredjeland. Partane avtalar også gjensidig rett til å delta i fisket i kvarandre sine soner og byter kvotar som gjeld både fellesbestandar og nasjonale bestandar. I tillegg omfattar avtalane harmonisering av teknisk regelverk.

Noreg og Russland har forvaltningsplanar for torsk, hyse og lodde som legg fast bestandsnivå og tiltaksgrenser som grunnlag for å fastsetje kvotar. I 2015 skal planane for torsk, hyse og lodde reviderast.

Det er semje mellom dei to landa om ei fast prosentvis fordeling av fellesbestandane. Etter at det er fastsett kvote til tredjeland blir kvotane for nordaust-arktisk torsk og nordaust-arktisk hyse fordelte med 50 pst. til kvar av partane Russland og Noreg. Loddekvoten er fordelt med 60 pst. til Noreg og 40 pst. til Russland. Kvoten for blåkveite er fordelt med 51 pst. til Noreg, 45 pst. til Russland og 4 pst. til tredjeland for fiske i fiskevernsona ved Svalbard. I 2014 vart Noreg og Russland også einige om fordelinga av snabeluerbestanden. Etter dette er snabeluerkvoten fordelt med 72 pst. til Noreg, 18 pst. til Russland og 10 pst. til tredjeland.

Dei siste åra er det lagt stor vekt på å utvikle felles tekniske reguleringstiltak for fisket i Barentshavet og Norskehavet. Tiltaka er basert på vitskaplege analysar. Det er også utvikla ein felles metodikk for å analysere det totale uttaket av torsk og hyse i Barentshavet.

2015-avtalen

Kvoteavtalen for 2015 mellom Noreg og Russland vart underskriven i Oslo 10. oktober 2014, på den 44. sesjonen til Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen. Den avtalte totalkvoten for fellesbestandane og fordelinga mellom Noreg, Russland og tredjeland er ført opp i tabell 3.1. Tabellane 3.2 og 3.3 viser ei oversikt over norske kvotar i russisk økonomisk sone og russiske kvotar i norsk økonomisk sone.

Figur 3.5 Delegasjonsleiarane Ilja Vasiljevitsj Sjestakov og Arne Røksund ved underskrivinga av den norsk-russiske fiskeriavtalen for 2015

Foto: NFD

Partane vart samde om ein totalkvote for nordaust-arktisk torsk på 894 000 tonn i 2015. Dette er ein nedgang på 99 000 tonn frå 2014. Totalkvoten er fordelt mellom Noreg, Russland og tredjeland etter same mønster som tidlegare år. Den norske kvoten for 2015 er 401 240 tonn, inkludert 21 000 tonn kysttorsk.

For nordaust-arktisk hyse har Noreg og Russland avtalt ein totalkvote på 178 500 tonn. Dette er ei vidareføring av kvoten frå 2014. Den norske hysekvoten er med dette 88 115 tonn.

Noreg og Russland vedtok også å innføre kvotefleksibilitet mellom år i fisket etter torsk og hyse. Vedtaket inneber at partane kan overføre inntil 10 pst. av kvota til neste år, eller fiske inntil 10 pst. av eigen kvote på forskot (av neste års kvote). Det er opp til kvart av landa korleis kvotefleksibiliteten skal praktiserast nasjonalt.

Noreg har tradisjonelt gjeve Russland tilgang til å fiske store delar av torske- og hysekvotane sine i vår økonomiske sone. Dette er både fordi fisken er større lenger vest og fordi ei vestleg fordeling av fisket gjer kontrollen enklare. Av omsyn til balansen i kvoteavtalen er Noreg og Russland òg for 2015 samde om like høve til å fiske torsk og hyse i sonene til kvarandre. Avtalen for 2015 gjev mellom anna partane rett til å fiske inntil 200 000 tonn torsk i kvarandre sine soner. Det er ein auke på 60 000 tonn.

Totalkvoten for blåkveite er 19 000 tonn i 2015. Det er det same som i 2014.

Totalkvoten for lodde i 2015 er sett til 120 000 tonn. Det er ikkje i tråd med ICES sitt råd, som var 6 000 tonn. På grunn av istilhøva aust for Svalbard, vart ikkje heile bestanden dekka av loddetoktet i 2014. Norske og russiske forskarar gav råd om ein kvote som var lågare enn 195 000 tonn. Den store avstanden i råda skriv seg frå at forskarane har nytta ulike metodar for å vurdere den samla storleiken på bestanden.

Under 44. sesjon vart Noreg og Russland einige om fordelinga av snabeluerbestanden. Totalkvoten er på 30 000 tonn.

Tabell 3.1 Fastsette kvotar¹ for fellesbestandane i Barentshavet i 2015 (tonn)

Fiskeslag

TAC

Kvotar til Noreg

Kvotar til Russland

Kvotar til tredjeland

Nordaust-arktisk torsk²

894 000

380 240

389 240

124 520

Nordaust-arktisk hyse

178 500

88 115

79 115

11 270

Blåkveite

19 000

9 675

8 625

700

Lodde

120 000

71 980

48 020

Snabeluer

30 000

21 600

5 400

3 000

¹ kvotar etter byte av kvotar, men før tilbakeføring av ubrukt tredjelandskvote.

² inklusive forskingsfangst, eksklusive norsk kysttorsk.

Tabell 3.2 Norske kvotar i russisk økonomisk sone i 2015 (tonn)

Fiskeslag

Kvotar

Torsk

200 000

Hyse

35 000

Blåkveite

8 925

Snabeluer

21 600

Lodde

71 880

Reker

4 000

Grønlandssel

7 000

Steinbit

2 500

Flyndre

200

Bifangstkvote

500

Tabell 3.3 Russiske kvotar i norske havområde i 2015 (tonn)

Fiskeslag

Kvotar

Torsk

200 000

Hyse

35 000

Blåkveite

7 875

Lodde

47 920

Sei

12 000

Steinbit

4 500

Uer og snabeluer¹

4 000

Kolmule

21 931

Norsk vårgytande sild

20 000

Andre artar

3 000

1 max 2 000 tonn i direktefiske

Kontrollsamarbeid

Noreg og Russland har sidan starten av 1990-talet gradvis utvida fiskerisamarbeidet til å omfatte forvaltnings- og kontrollspørsmål. I 1993 vart Det permanente utval for forvaltnings- og kontrollspørsmål på fiskerisektoren (DPU) etablert under Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen. DPU er eit samarbeid mellom dei utøvande fiskeristyresmaktene i begge land. I dag samarbeider kontrollstyresmaktene i dei to landa tett og utvekslar informasjon om fangst- og landingsdata. Dette inkluderer løpande utveksling av informasjon om omlastingar til havs og landingar i tredjelands hamner av fisk som tilhøyrer fellesbestandar i Barentshavet og Norskehavet.

Noreg og Russland er einige om å halde fram med samarbeidet om inspeksjonar av fiskefartøy både i NEAFC sitt reguleringsområde og i Barentshavet. Begge landa gjev difor inspektørar høve til å opphalde seg på den andre parten sine fartøy for å gjennomføre inspeksjonar.

Noreg og Russland er òg einige om å vidareføre arbeidet i 2015 i analysegruppa, som består av representantar frå Fiskeridirektoratet, Kystvakta, Det føderale fiskeribyrået si territoriale avdeling for Barentshavet og Kvitsjøen og Russlands sikkerheitsmyndigheit (FSB) si grenseavdeling i Murmansk fylke. Analysegruppa samkøyrer informasjon på fartøynivå både for norske og russiske fartøy og har vore sentral i arbeidet mot ulovleg fiske i Barentshavet, som var eit stort problem fram til midten av 2000-talet. På grunn av det gode norsk-russiske kontrollsamarbeidet, er det i åra 2009–2014 ikkje avdekt ulovleg overfiske av torsk og hyse i Barentshavet og Norskehavet.

Ulike grupper under Fiskerikommisjonen har dei siste åra arbeidd med å harmonisere det tekniske regelverket for fisket i Barentshavet og Norskehavet og med spørsmål knytt til utkast av fisk. På den 44. sesjonen vart partane samde om at DPU skal leggje fram forslag til tiltak for å redusere utkast av fisk, på neste sesjon i Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen.

Partane bestemte også å halde fram arbeidet med å lage felles retningslinjer for korleis inspeksjon av fiskefartøy i Barentshavet og Norskehavet skal føregå.

3.2.2 Noreg – EU

Fisket i Nordsjøen, Barentshavet, vest av Dei britiske øyane og ved Grønland

Strukturen i avtalane

På grunnlag av rammeavtalen med EU om fiskeri, har Noreg frå 1978 og fram til i dag inngått årlege kvoteavtalar om Noreg og EU sitt fiske i Nordsjøen, Noreg sitt fiske vest av Dei britiske øyane og EU sitt fiske i Noreg si økonomiske sone i Barentshavet. Noreg blir òg tildelt kvotar frå EU i grønlandske farvatn. Avtalen inneheld føresegner om forvaltning av felles fiskebestandar og gjensidig løyve til å fiske i den andre parten si fiskerisone. Partane har såleis eit felles ansvar for å forvalte fiskeressursane i Nordsjøen.

Eit anna element i kvoteavtalen er byte av kvotar på dei eksklusive bestandane og på enkelte bestandar i Nordsjøen og vest av Dei britiske øyane. I denne utvekslinga av kvotar skal det vere balanse i dei gjensidige tildelingane.

Nivået og omfanget av kvotebytet har tradisjonelt sett vore ei vidareføring av tidlegare fiskemønster hos partane, men nivået avheng òg av variasjonar i storleiken på dei ulike bestandane. Dei seinare åra har det utvikla seg ein situasjon der torskekvoten Noreg tilbyr EU har auka kraftig medan bestandar EU gjev Noreg som motyting ikkje har gjort det same. Dette gjer at Noreg i 2015 har halde tilbake nesten 16 000 tonn torsk.

Figur 3.6 Fiskeriminister Elisabeth Aspaker møtte EU sin fiskerikommisær Karmenu Vella 16. januar 2015

Foto: Noregs delegasjon til EU

Etablering av forvaltningsplanar og betring av beskatningsmønsteret

Noreg er i ein kontinuerleg prosess med EU i spørsmålet om langsiktige tiltak i forvaltninga av viktige kommersielle fiskebestandar i Nordsjøen. Det har vore ein tidkrevjande prosess frå einsidige norske merknader i dei årlege kvoteavtalane, til eit meir forpliktande samarbeid for å finne gode løysingar. Sjølv om vi ikkje gjer alt likt har Noreg og EU eit godt og tett samarbeid på fiskeriforvaltningsområdet.

Noreg og EU har forvaltningsplanar for sild, sei, torsk og hyse som legg fast bestandsnivå og tiltaksgrenser som grunnlag for å fastsetje kvotar. Forvaltningsplanane skal ivareta omsynet til ei forsvarleg forvaltning og bidra til føreseielege rammer. Desse planane er no eit viktig verktøy for forvaltarane. I 2015 skal planane for torsk, hyse og sei reviderast.

I arbeidet med å forbetre beskatningsmønsteret i Nordsjøen, har utkast av fisk vore ei utfordring. EU har til no praktisert eit utkastpåbod, medan utkast av fisk er forbode i Noreg.

Gjennom forvaltningssamarbeidet med EU har vi etter kvart blitt einige om tiltak for å redusere utkast, mellom anna har EU innført forbod mot utsortering (high-grading). Noreg og EU har også kvar sine system for stenging og opning av fiskefelt, for å verne yngel og småfisk.

EU har vedteke ein reform av sin felles fiskeripolitikk som mellom anna inneber forbod mot utkast av fisk. Sjølv om reformvedtaket inneheld fleire vage unnatak er det eit viktig steg i rett retning. Iverksetjinga av reformen og innsatsen mot utkast vil truleg prege det allereie tette forvaltningssamarbeidet mellom partane i åra framover.

Kontroll

Arbeidet for skjerpa kontroll og overvaking av ressursuttaket er ei viktig oppgåve. Dette skjer til dømes ved å utveksle fangststatistikk og landingsdata, inklusiv fiskeaktivitet frå tredjeland, ved å utveksle observatørar som kontrollerer og overvaker og ved satellittsporing av fiskefartøy. I tillegg til satellittsporing er elektronisk fangstrapportering viktig i samband med kontroll. Noreg og EU har ein avtale om elektronisk utveksling av fangst- og aktivitetsdata ved fiske i kvarandre sine soner. Det blir lagt særleg stor vekt på kampen mot uuu-fiske (ulovleg, urapportert og uregulert fiske). Noreg og EU er samde om å halde fram med samarbeidet om kontroll.

2015-avtalen

Noreg og EU underteikna 4. desember 2014 ein kvoteavtale for 2015. Kvotane er noko endra i forhold til 2014. Kvotane for torsk, raudspette og hyse er auka medan kvotane for sei, kviting og sild er reduserte. Byteavtalen vart som i 2014. For Noreg er det kvotane på sei, sild og torsk som er viktigast. Sjå tabell 3.4 for ei oversikt over kvotane for dei felles forvalta bestandane i Nordsjøen i 2015. Tabellane 3.5–3.7 viser byte av kvotar mellom Noreg og EU, kvotar til EU på norske bestandar nord for 62ºnord og kvotar til Noreg frå EU i Grønland si sone.

Tabell 3.4 Kvotar for felles forvalta bestandar i Nordsjøen i 2015 (tonn)

Fiskeslag

TAC

Kvotar til Noreg

Kvotar til EU

Torsk

29 189

4 962

24 227

Hyse

40 711

6 764

33 948

Sei

66 006

34 623

31 383

Kviting

13 678

618

13 060

Raudspette

128 376

8 686

119 690

Norsdsjøsild

445 329

129 145

316 184

Tala inkluderer overføring av 300 tonn raudspette, 2600 tonn hyse og 750 tonn kviting frå Noreg til EU og 300 tonn sei frå EU til Noreg.

Tabell 3.5 Byte av kvote mellom Noreg og EU i Nordsjøen og vest av Dei britiske øyane (tonn)

Fiskeslag

Kvotar til Noreg i EU-sona

Kvotar til EU i norsk sone

Augepål

15 000

Sei

500

Blålange

150

Lange

5 500

950

Brosme

2923

170

Brisling

9 000

Blåkveite

1 000

Kombinert kvote

140

Reker

357

Hestmakrell

3550

Andre artar

4 000

7 250

Tunge

10

Breiflabb

1500

Sjøkreps

1000

Kolmule

102 605

Tabell 3.6 Kvotar til EU på eksklusive norske bestandar nord for 62ºN i 2015 (tonn)

Fiskeslag

Kvotar

Norsk-arktisk torsk

20 524

Norsk-arktisk hyse

1 200

Sei

2 550

Blåkveite (bifangst)

50

Anna (bifangst)

350

Tabell 3.7 Kvotar til Noreg frå EU i Grønland si sone i 2015 (tonn)

Fiskeslag

Kvotar

Reker (Grønland si sone)

2 550

Blåkveite (Grønland si sone)

1 150

Uer (Grønland si sone)

800

Kveite (Grønland si sone)

150

Skolest og isgalt (Grønland si sone)

60

Fisket i Skagerrak/Kattegat

EU forhandlar om fiske i Skagerrak på vegner av Danmark og Sverige.

Avtalen fastset totalkvotar og fordelinga av desse for bestandane torsk, hyse, kviting, raudspette, sild, brisling og reker. Det norske fisket utgjer ein liten del av det totale fisket, og silde- og rekefisket er av størst interesse for norske fiskarar. EU (Danmark og Sverige) har størstedelen av dei enkelte kvotane.

Noreg og EU vart 4. desember 2014 samde om reguleringane for fisket i Skagerrak og Kattegat i 2015. Kvotane er førte opp i tabell 3.8.

Tabell 3.8 Kvotar i Skargerrak og Kattegat i 2015 (tonn)

Fiskeslag

TAC

Kvotar til Noreg

Kvotar til EU

Torsk

4 171

136

4 035

Hyse

2 504

105

2 399

Kviting

1 050

19

1 031

Raudspette

10 056

201

9 855

Reker

7 630

3 556

4 074

Sild

43 604

5 816

37 788

Brisling

33 280

2 496

30 784

Andre artar

10 000

Det er fastsett ein bifangstkvote på totalt 6659 tonn nordsjøsild i industritrålfisket og i brislingfisket i Skagerrak/Kattegat i 2015. Norske fiskarar kan i 2015 fiske inntil 50 prosent av den norske skagerrakkvoten på sild i norsk sone av Nordsjøen.

Dei årlege avtalane om fisket i Skagerrak/Kattegat har tidlegare bygd på trepartsavtalen av 1966 mellom Noreg, Danmark og Sverige. I følgje denne avtalen var havet utanfor 4 nautiske mil å sjå på som ope hav. I dag har Noreg 12 nautiske mils-territorialfarvatn og økonomisk sone utanfor det. Det finst såleis ikkje ope hav i Skagerrak. Noreg starta difor ein prosess med sikte på å endre rammeverket, slik at det blir i tråd med moderne havrett. Som ein konsekvens av dette sa Noreg opp Skagerrak-avtalen i 2009. Overeinskomsten opphøyrde 7. august 2012. Ein ny avtale om norsk, dansk og svensk fiske i Skagerrak vart endeleg signert 15. januar 2015.

Sverige

Utvidinga av norsk fiskerijurisdiksjon i 1977 fekk også noko å seie for svenske fiskarar som hadde hatt eit tradisjonelt fiske i Nordsjøen i område som etter 1977 inngjekk i Noregs økonomiske sone. Desse fiskarane hadde ikkje alternativt driftsgrunnlag langs svenskekysten. Dette var bakgrunnen for at Noreg tilbaud Sverige ein såkalla nabolandsavtale om fiskeri, som sikra svenske fiskarar retten til å halde fram med fisket i norsk sone i Nordsjøen. Svenske fiskarar får tildelt kvotar på torsk, hyse, kviting, lyr, sei, sild, makrell, reker og industrifisk. Strukturen i avtalen med Sverige har vore stabil, og det har såleis ikkje vorte opna for nye fiskeri.

Kvoteavtalen om svensk fiske i den norske delen av Nordsjøen i 2015 vart underskriven av Noreg og EU 4. desember 2014. Sjå tabell 3.9 for ei oversikt over kvotane. Kvotane er stort sett ei vidareføring av nivået frå 2014.

Tabell 3.9 Kvotar til Sverige i norske farvatn i 2015 (tonn)

Norsk økonomisk sone sør for 62ºN

Kvotar

Torsk

382

Hyse

707

Sei

880

Lyr og kviting

190

Reker

123

Sild

1 093

Makrell

312

Industrifisk

800

Andre fiskeslag skal vere på eit tradisjonelt nivå.

3.2.3 Noreg – Færøyane

Noreg og Færøyane vart 12. desember 2014 einige om ein tosidig avtale om fiskerisamarbeid og kvotebyte for 2015. Avtalen byggjer på ei rammeavtale frå 1979 om gjensidige fiskerettar. Strukturen i byttet går grovt sett ut på at Færøyane får torsk, sei og hyse i Barentshavet, medan Noreg får bunnfisk og kolmule av Færøyene.

I perioden 2011–2013 vart ikkje partane samde om nokon tosidig avtale på grunn av makrellkonflikten. Denne konflikten med Færøyane vart løyst i 2014. Etter ynskje frå både Noreg og Færøyane vart storleiken på kvotebyttet i avtalen for 2015 auka samanlikna med fjorårets avtale.

Norske fiskarar får ein kvote på 1900 tonn lange/blålange, 1600 tonn brosme, 500 tonn sei og 800 tonn andre artar. I tillegg kan norske fartøy fiske opp til 80 000 tonn av den norske kolmulekvoten for 2015 i færøyske farvatn. Færøyane får ein kvote på 4121 tonn torsk, 900 tonn hyse, 800 tonn sei og 200 tonn andre artar i norsk økonomisk sone. Av kvotar som dei har fått gjennom byteavtalen sin med Russland, kan Færøyane i tillegg fiske opp til 10 000 tonn torsk, 900 tonn hyse og 200 tonn andre artar i norske farvatn.

3.2.4 Noreg – Grønland

Noreg og Grønland vart 10. desember 2014 einige om ei tosidig avtale om gjensidige fiskekvotar i 2015. Avtalen byggjer på ei rammeavtale frå 1992. Samarbeidet på fiskeriområdet med Grønland fungerer godt, og det omfattar også kontrollsamarbeid og forskingssamarbeid. For norske fiskarar er kvotane på dei kommersielt viktige artane blåkveite, uer og torsk av størst verdi. I tillegg til desse kvotane får Noreg mellom anna reker, blåkveite og uer frå EU i grønlandske farvatn.

Grønlandske fiskarar kan ta desse kvanta i norske jurisdiksjonsområde i 2015:

3500 tonn nordaust-arktisk torsk, 900 tonn nordaust-arktisk hyse, 700 tonn norsk-arktisk sei og inntil 260 tonn andre artar som bifangst (uer og blåkveite). Kvotenivået er uendra frå 2014. Som ein del av avtalen kan grønlandske fiskarar ta delar av dei torske- og hysekvotane som Grønland er tildelt av Russland i Noregs økonomiske sone nord om 62ºN, under føresetnad av at Russland godtek ei slik ordning.

I avtalen forpliktar Grønland seg til å avgrense det totale fisket sitt i Barentshavet til dei artane og kvotane dei har fått tildelt i avtalane med Noreg og Russland, utan omsyn til om fisket skjer i eller utanfor Noreg og Russland sitt jurisdiksjonsområde

Dei norske kvotane i Grønlands økonomiske sone er noko endra frå 2014 til 2015.

I 2015 kan Noreg fiske følgjande kvanta i Grønland si sone:

Ved Vest-Grønland: 900 tonn blåkveite. Ved fiske etter blåkveite ved Vest-Grønland kan trålfisket berre skje sør om 64º30'N.

Ved Aust-Grønland: 500 tonn blåkveite, 800 tonn uer fiska med botntrål/line, 160 tonn kveite og 150 tonn bifangst av andre artar.

Ved Aust- og Vest-Grønland: 1200 tonn torsk.

Noreg og Grønland inngjekk ein avtale om kontrollsamarbeid 4. mars 2005. Avtalen er vidareført i 2015. Partane er og einige om å vidareføre samarbeidet om å etablere elektronisk fangstdagbok med intensjon om gjensidig rapportering i kvarandre sine soner så snart som mogleg.

Forskingssamarbeidet vidareførast for blåkveite, torsk, uer og makrell. Partane har også identifisert mulige område for å utvide dette samarbeidet, bl.a. klimaendringanes effekt på fiskebestandane i Vest-Norden.

3.2.5 Noreg – Island

Noreg, Island og Russland inngjekk i 1999 trepartsavtalen om visse samarbeidsforhold på fiskeriområdet (Smottholavtalen). Gjennom denne avtalen greidde norske og russiske styresmakter å gjere slutt på det uregulerte islandske fisket på regulerte bestandar i internasjonalt område i Barentshavet.

Ein protokoll til Smottholavtalen regulerer bytet av fisk mellom Island og Noreg. Etter denne protokollen kan Island i sesongen 2015 fiske 8 158 tonn nordaust-arktisk torsk i NØS nord om 62ºN. I tillegg kjem ein bifangstkvote av andre artar i torskefisket på 30 prosent.

Som kompensasjon for den islandske torskekvoten har norske fiskarar ein kvote botnfisk og ein loddekvote i Islands økonomiske sone (IØS). Botnfiskkvoten ligg fast på 500 tonn pluss bifangst. Loddekvoten blir justert i takt med totalkvoten for nordaust-arktisk torsk. For 2014/2015 er loddekvoten 34 669 tonn, om lag som i fjor.

Smottholavtalen var gyldig ut 2014. Noreg ba ikkje om revisjon av avtalen, og avtalen er dermed gyldig for fire nye år.

3.3 Kyststatsavtalar og andre fleirsidige avtalar

3.3.1 Forvaltninga av norsk vårgytande sild

Norsk vårgytande sild (nvg-sild) har vore den største fiskebestanden i Nord-Atlanteren og den største sildebestanden i verda. Bestanden er no svakare.

Figur 3.7 Sildefiske

Foto: Jean Gaumy/Noregs sjømatråd

Frå 1996 til 2003 inngjekk Noreg, EU, Færøyane, Island og Russland årlege kyststatsavtalar om forvaltninga av sild. I desse fempartsavtalane hadde Noreg ein eigardel på 57 prosent. Med basis i prinsippet om sonetilhøyrsle, la Noreg fram krav om ein høgare norsk del. Partane kom ikkje fram til nokon fempartsavtale i åra 2003–2006. Men i denne perioden inngjekk Noreg tosidige avtalar med Russland, og for 2006 òg med EU.

18. januar 2007 vart det underteikna ein ny kyststatsavtale mellom EU, Færøyane, Island, Noreg og Russland om forvaltning av nvg-sild for 2007. Denne avtalen gav Noreg 61 prosent av nvg-silda. Avtalen inneheldt òg den same langsiktige forvaltningsplanen partane vart samde om under avtalen frå 1996. Partane var i tillegg samde om tosidige avtalar om sonetilgang.

Dei to siste åra har Færøyane kravd ein høgare del av den totale kvoten. Dei andre kyststatane ville ikkje redusere sine delar av totalkvoten til fordel for Færøyane, og partane har difor ikkje klart å bli samde om ein ny fempartsavtale. I 2014 inngjekk Noreg, EU, Island og Russland ein firepartsavtale med ein kvote til Færøyane basert på deira tradisjonelle del av silda.

Det er ikkje inngått nokon ny firepartsavtale (utan Færøyane) for 2015. Det ligg berre føre ei felles forståing av ein totalekvote på 283 013 tonn. Noreg har fastsett ein kvote på 172 638 tonn som tilsvarar vår tradisjonelle del av totalkvoten. Partane har utarbeidd ein ny rapport som kartlegg sonetilhøyrsla til bestanden og det er halde tre forhandlingsrundar for å bli einige om ei ny fordeling av bestanden. Dette har ikkje lukkast, og i 2015 vil det bli arbeidd vidare for å komme fram til ein avtale frå 2016.

Det er ikke inngått avtalar som gjev andre partar tilgang til å fiske i norske farvatn bortsett frå at Noreg gjev Russland slik tilgang til å fiske den russiske kvoten i norsk sone for å unngå fiske på småfisk i russisk sone.

3.3.2 Forvaltninga av lodde ved Island, Grønland og Jan Mayen

Ein trepartsavtale om loddebestanden ved Island, Grønland og Jan Mayen vart underskriven 12. juni 1989. Etter det er rammeavtalen om reguleringane i loddefisket forhandla på nytt tre gonger. Dei mest sentrale elementa i denne avtalen omhandlar kva prosentdelar dei tre partane skal ha av totalkvoten for lodde, og i kva omfang partane kan fiske av sin kvote i sonene til dei andre partane kvar loddesesong.

Island valde å seie opp trepartsavtalen i 2002, med verknad frå mai 2003. På grunn av oppseiinga blei det opna nye forhandlingar mellom partane i juni 2003. Forhandlingane førde fram til ein ny avtale basert på hovudelementa i den tidlegare avtalen. Avtalen gjeld no berre for eitt år om gongen, i motsetnad til den gamle avtalen som var gjeldande for tre år om gongen. Totalkvoten er fordelt med 11 pst. til Grønland, 81 pst. til Island og 8 pst. til Noreg. Etter nye råd frå det islandske havforskningsinstituttet blei kvota som Noreg kan fiske i islandsk økonomisk sone i 2015 sett til 50 909 tonn.

3.3.3 Forvaltninga av kolmule

Etter fleire år med forhandlingar inngjekk kyststatane EU, Noreg, Island og Færøyane ein rammeavtale om forvaltninga av kolmule 16. desember 2005. Dette har vore følgt opp med årlege kvoteavtalar. Fordelinga var slik at ein først sette ei viss mengd til fiske i internasjonalt farvatn (Russland og Grønland) og så delte kyststatane det attståande kvantumet.

Etter krav frå EU har partane utarbeidd ein felles rapport om sonetilhøyrsle for kolmulebestanden. Denne skal gje grunnlag for forhandlingar om nye delar mellom partane. Med basis i rapporten har Noreg, EU, Færøyane og Island forhandla om ein kyststatsavtale om forvaltninga av kolmule for 2015. Å bli samde om fordeling av bestandar er ein tidkrevjande prosess, og ein har førebels ikkje lukkast i dette. Partane har difor ei felles forståing av ein totalkvote på 1 260 000 tonn, inkludert avsetning til andre land sitt fiske i internasjonalt farvatn.

Noreg sitt utgangspunkt var at noverande avtale burde bli vidareført medan partane forhandlar om eit nytt fordelingsregime. EU var likevel ikkje villige til å gje norske fartøy tilgang til si sone i kolmulefisket. Slik sonetilgang har vore ein integrert del av avtalen, og var medverkande til at Noreg aksepterte den fordelinga som har vore avtalt. Noreg har dei siste åra fiska kolmulen i andre land sine farvatn og i internasjonalt farvatn, for å verne yngel og ungfisk av kolmule i eige farvatn. Noreg har fastsett ein kvote på 498 173 tonn. Det tilsvarar om lag den delen Noreg fiska før 2005-avtalen, som er høgare enn andelen etter 2005-avtalen.

Partane vil halde fram med forhandlingane i 2015 for å bli einige om ein ny avtale frå 2016. Kolmulebestanden er i god forfatning og blir hausta berekraftig.

Figur 3.8 På kolmulefeltet

Foto: Nærings- og fiskeridepartementet.

3.3.4 Forvaltninga av makrell

Noreg, Færøyane og EU hadde i perioden 1999–2009 årlige trepartsavtalar om forvaltning av makrell i Nordaust-Atlanteren. Partane vart ikkje einige om ein ny trepartsavtale for 2010. Bakgrunnen var at Færøyane ønskte ein større andel av totalkvoten. I tillegg la også Island fram krav om kyststatsandel. Noreg og EU inngjekk difor ein tiårig tosidig prinsippavtale om forvaltninga av makrell 26. januar 2010. I avtalen var partane mellom anna samde om fordelinga seg imellom og tilgang til kvarandre sine farvatn for fisket etter makrell.

I perioden 2010–2014 møttes Noreg, EU, Færøyane og Island til 20 forhandlingsrunder utan at partane vart einige om ein ny kyststatsavtale om framtidig fordeling og forvaltning av makrell. Russland deltok som observatør i forhandlingane. I mangel på fullverdige kyststatsavtalar, inngjekk Noreg og EU årlege tosidige avtalar om forvaltning av makrell for åra 2010–2013.

Då det i mars 2014 vart klart at ein heller ikkje for 2014 ville verte samde om ein kyststatsavtale, viste det seg likevel mogleg å bli einige om ein trepartsavtale mellom Noreg, EU og Færøyane. Ein ny rammeavtale mellom dei tre partane om fordeling og forvaltning av makrell vart difor underteikna 12. mars 2014. Avtalen gjeld for fem år og partane er einige om å halde fast på den relative fordelinga seg i mellom i avtaleperioden. I tilknyting til trepartsavtalen vart Noreg og Færøyane einige om gjensidig sonetilgang i kvarandre sine farvatn. Den gjensidige sonetilgangen som Noreg har hatt med EU gjennom den tosidige avtalen er også vidareført.

Hausten 2014 vart det gjort eit nytt forsøk på å inkludere Island i trepartsavtalen. Også Grønland deltok i forhandlingane, då det dei siste åra har utvikla seg eit makrellfiske i grønlandsk farvatn. Partane vart ikkje einige om ein felles avtale.

Noreg, EU og Færøyane inngjekk difor ein avtale om forvaltning av makrell for 2015 i tråd med rammeavtalen frå 12. mars 2014. Partane er i avtalen einige om ein totalkvote på 1 054 000 tonn. Innanfor dette kvantumet er det også sett av eit kvantum på 15,6 pst. for fiske av andre kyststatar og fiskeripartar – i praksis Grønland, Island og Russland. Norsk kvote for 2015 er på 237 250 tonn, som svarar til 26,67 pst. av delen til dei tre partane i avtalen. I samsvar med avtalen for 2015 skal partane utarbeide ny forvaltningsplan for makrell.

Figur 3.9 Makrellfiske

Foto: ©scanfishphoto.com

3.3.5 Forvaltninga av uer

Det finst fleire artar av uer i Nordaust-Atlanteren. Det er størst kommersiell interesse knytt til snabeluerbestandane i Irmingerhavet, i Barentshavet og i Norskehavet. Desse blir utnytta av fleire statar.

Snabeluer i Barentshavet og Norskehavet

I 2005 starta eit nytt fiskeri etter snabeluer på det opne hav i Norskehavet. Bestanden som det blir fiska på er hovudsakleg i norsk sone, men delar av bestanden dreg på næringsvandring i område utanfor norsk fiskerijurisdiksjon i om lag tre månader om hausten. ICES har for 2015 tilrådd ein kvote på 30 000 tonn.

NEAFC sette i 2008 i gang ei uavhengig utgreiing med tanke på å etablere eit vitskapleg fundament for ein fordelingsnøkkel. Rapporten konkluderte med at sonetilhøyrsla til Noreg ligg på rundt 74 prosent. Russland er også kyststat til snabelueren, og Noreg og Russland blei i oktober 2014 einige om ein fordeling av kyststatslotten: 72 pst. til Noreg, 18 pst. til Russland, 5,9 pst. til det opne hav i Norskehavet og 4,1 pst. til tredjeland sin bifangst i fiskevernsona rundt Svalbard.

I november 2014 vart det halde eit arbeidsgruppemøte under NEAFC med sikte på å verte einige med ikkje-kyststatane om kor stor del av kvoten som skal setjast av til fiske på det opne hav i Norskehavet. Partane sto langt frå kvarandre, og møtet vart utan resultat. Følgeleg vart partane heller ikkje samde om en regulering for det opne hav under årsmøtet i NEAFC, sjå omtale av dette i kap. 3.4.1. Arbeidet med å få aksept i NEAFC for den avsettinga Noreg og Russland er samde om til fiske i internasjonalt farvatn, og såleis ei betre forvaltning av ueren, vil halda fram. Noreg har sett ein kvote på 21 600 tonn til fiske i eigen sone.

Snabeluer i Irmingerhavet

Partane i prosessen om fordeling og regulering av snabeluer i Irmingerhavet er kyststatane Island, Grønland og Færøyane og ikkje-kyststatane EU, Noreg og Russland. Alle partane utanom Russland vart i november 2014 samde om å ikkje hauste meir enn 9500 tonn i 2015. Noreg har 3,85 prosent av den samla kvota.

Det samla uttaket har i lang tid vore altfor høgt. Uttaket var òg i 2014 vesentleg høgare enn ICES si tilråding, fordi Russland, som ikkje godtek fordelingsnøkkelen og ICES si rådgiving, har gitt seg sjølv ein svært høg kvote. Heller ikkje i 2015 er Russland part i avtalen.

3.4 Internasjonale fiskeriforvaltningsorganisasjonar

3.4.1 NEAFC

Den nordaustatlantiske fiskerikommisjonen skal sørgje for ei langsiktig bevaring og best mogleg utnytting av fiskeressursane i konvensjonsområdet. Kommisjonen skal leggje til rette for ei samfunnsøkonomisk optimal og miljøvennleg utnytting av fiskebestandane. Partane til NEAFC er Danmark (på vegne av Færøyane og Grønland), EU, Island, Noreg og Russland. Sekretariatet ligg i London.

Den viktigaste oppgåva til NEAFC er å vere med å utvikle ei meir økosystembasert forvaltning av havområda og gode regionale kontrollregime. Myndigheitsområda til NEAFC (vanlegvis kalla reguleringsområdet) er i utgangspunktet avgrensa til områda utanfor partane sine økonomiske soner. Når det gjeld reguleringar av fisket på bestandar som vandrar både innanfor og utanfor partane sine økonomiske soner, har kommisjonen i første rekkje ein samordnande funksjon. NEAFC kan likevel gjere vedtak om reguleringstiltak innanfor den økonomiske sona til ein part dersom vedkommande part ønskjer det og støttar at det blir sett i verk eit reguleringstiltak. NEAFC-konvensjonen gjeld i utgangspunktet for alle fiskeressursar i konvensjonsområdet. Unntaket er sjøpattedyr og langtmigrerande artar dersom dei er omfatta av andre internasjonale avtalar (til dømes tunfisk).

Figur 3.10 NEAFC sitt konvensjonsområde merka i blått, myndigheitsområde er merka i oransje

Fiskerireguleringar for 2015

NEAFC har i første rekkje ein samordnande funksjon i reguleringa av fisket etter bestandar som vandrar mellom partar sine økonomiske soner og internasjonalt farvatn. Dette gjeld kolmule, norsk vårgytande sild, makrell og uer. Det blir vanlegvis inngått kyststatsavtalar for desse bestandane. Dei er omtala ovanfor.

Gjennom kyststatsavtalane for kolmule, nvg-sild og makrell blir det sett av ein del til fiske i NEAFC sitt reguleringsområde for ikkje-kyststatar. I tillegg til dette kan kyststatane fiske sine delar av totalkvotene av dei enkelte artane i internasjonalt farvatn. Basert på forslag frå kyststatane, vedtek kommisjonen regulering av fisket etter dei enkelte artane i internasjonalt farvatn. Forhandlingane om kyststatsavtalar for kolmule, nvg-sild og makrell for 2015 var ikkje avslutta til kommisjonen sitt årsmøte i 2014. Reguleringa av artane i internasjonalt farvatn i 2015 vil difor bli vedteken gjennom postavstemming på eit seinare tidspunkt.

Noreg og Russland er kyststatar til snabelueren i Norskehavet og vart i oktober 2014 einige om ei fordeling av bestanden på bakgrunn av ein sonetilhøyrslerapport utarbeidd av forskarar frå NEAFC-landa. Avtalen inneheld også ein kvote til internasjonalt farvatn. I tråd med tilrådinga frå ICES og kvoten som er sett av i avtalen, la difor Noreg og Russland fram forslag om ei NEAFC-regulering for 2015. Forslaget fekk ikkje fleirtal, fordi dei andre NEAFC-partane ikkje er einige i kor stor avsetning Noreg og Russland har gjort til fiske i internasjonalt farvatn. Resultatet av dette er at det ikkje er fastsett noka regulering av snabeluer i den internasjonale delen av Norskehavet for 2015.

Kyststatane til snabeluer i Irmingerhavet, Island, Grønland og Færøyane, og ikkje-kyststatane EU og Noreg, vart på årsmøtet i 2014 samde om å ikkje hauste meir enn 9500 tonn i 2015. Russland er ikkje samd i spørsmålet om fordeling eller ICES si rådgjeving, og støtta difor ikkje forslaget.

På årsmøtet i 2014 vart NEAFC sitt forbod mot å fiske brugde, pigghå og håbrann, som har vore på plass sidan 2011, vidareført for 2015. Likeeins vart forbodet frå 2012 mot direktefiske av ei rekkje djuphavsartar vidareført. I tillegg vedtok kommisjonen mellombels retningslinjer for forvaltning av djuphavsartar medan ein ventar på at eit meir omfattande regelverk kjem på plass. Retningslinjene inneber ei kategorisering av dei enkelte djuphavsartane, og skal bidra til å betre både den vitskaplege rådgjevinga og utviklinga av forvaltningstiltak på djuphavsartar. Kommisjonen vedtok også eit generelt forbod mot finning av hai. Vedtaket inneber at hai som er fanga i fiskeri forvalta av NEAFC skal landast med finnen på. For 2015 vedtok kommisjonen, mot éi stemme, reguleringar for artane skolest og isgalt.

Områdeforvaltning

NEAFC vedtok for første gong i 2004 å stenge enkelte område for botntråling og fastståande reiskapar for å verne sårbare marine økosystem. I dei følgjande åra har kommisjonen med jamne mellomrom gjort justeringar i områda og stengt nye område i tråd med tilrådingar frå ICES. Det er no i alt 13 område innanfor NEAFC sitt reguleringsområde som er stengt for botnfiske. Sjå kart i kapittel 2.5 om internasjonale havmiljøprosessar.

Alle tiltaka som er vedtekne om marine verneområde og botnfiskeri er element i NEAFC si oppfølging av fiskeriresolusjonen til FN frå 2006 og FAO sine retningslinjer om botnfiskeri frå 2008. NEAFC vedtok i 2014 eit nytt og betre regelverk for botnfiske. I tillegg til å liste opp dei stengte områda, definerer regelverket kva for område som per i dag er rekna for å vere eksisterande fiskeområde, og dermed opne for fiske. For å kunne fiske i områda som ligg utanfor eksisterande fiskeområde, men som ikkje er stengte for å verne sårbare marine økosystem, stiller regelverket strenge krav. Det er krav som seier at det skal gjennomførast konsekvensutgreiingar før det er aktuelt å vurdere eit forsøksfiske. Dersom fartøy støyter bort i sårbare marine økosystem (korallar og svamp) pliktar dei å stoppe fisket, rapportere hendinga og flytte minst to nautiske mil frå staden med sårbare økosystem.

NEAFC har dei seinare åra arbeidd tett med Konvensjonen om vern av havmiljøet i det nordaustlege atlanterhavsområdet (OSPAR) om områdeforvaltninga i Nordaust-Atlanteren. I 2014 vedtok NEAFC og OSPAR ein samarbeidsavtale som skal styrke dette samarbeidet. Det er ønskjeleg at også andre organisasjonar som har Nordaust-Atlanteren som kompetanseområde etter kvart blir med i avtalen. Det gjeld til dømes Den internasjonale havbotnmyndigheita (ISA) og Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen (IMO). Målet er å få eit heilskapleg samarbeid på tvers av sektorane som opererer i Nordaust-Atlanteren.

Kontrollsamarbeid

Kampen mot urapportert, uregulert og ulovleg fiske har vore høgt prioritert i NEAFC i fleire år. Arbeidet har resultert i eit omfattande kontroll- og handhevingsregelverk, som mellom anna inneheld krav til satelittsporing, rapporteringsplikter, reglar om inspeksjon til sjøs, hamnestatskontroll og svartelisting. Etter at kommisjonen på årsmøtet i 2014 vedtok å utvide verkeområdet for NEAFC sitt system for hamnestatskontroll, er dette no fullt på linje med den internasjonale hamnestatsavtalen som er forhandla fram under FAO.

I 2009 vedtok NEAFC eit forbod mot utkast i NEAFC sitt reguleringsområde for dei viktigaste artane som blir regulerte av NEAFC. EU røysta imot tilrådinga, og har reservert seg mot vedtaket.

3.4.2 NAFO

Det overordna målet til Den nordvestatlantiske fiskeriorganisasjonen (NAFO) er å bidra til langsiktig bevaring, optimal utnytting og rasjonell forvaltning av fiskeressursane i konvensjonsområdet. NAFO har i 2015 12 medlemsland frå Nord-Amerika, Europa, Asia og Karibia. Fire av medlemslanda er kyststatar til konvensjonsområdet: USA, Canada, Frankrike (på vegner av St.Pierre et Miquelon) og Danmark (på vegner av Færøyane og Grønland). NAFO-sekretariatet ligg i Dartmouth i Canada.

NAFO har i dei seinare åra lagt vekt på å modernisere organisasjonen, inkludert nødvendige endringar av sjølve NAFO-konvensjonen. Den nye konvensjonen frå 2008 tek mellom anna omsyn til føre-var-prinsippet, økosystembasert forvaltning, etablering av ein mekanisme for tvisteløysing og strukturelle endringar av organisasjonen. Noreg har ratifisert den reviderte konvensjonen, men han har enno ikkje tredd i kraft.

Figur 3.11 Nafo sitt konvensjonsområde

Fastsette kvotar for 2015

Etter ti år med fiskeforbod (moratorium) vart direktefisket etter torsk i reguleringsområde 3M (sjå kart) opna igjen i 2010. Noreg sin del er på 9,25 pst. Dei siste åra har ikkje vitskapskomiteen kome med nokon konkret tilråding om total fangst, men har presentert ulike føre-var-scenarier med ulike fiskedødsratar. Total fangst for 2015 er sett til 13 795 tonn.

Noreg har sidan 1993 fiska reker på Flemish Cap. Det har føregått to separate rekefiskeri i dette området, eitt i reguleringsområde 3M og eitt i reguleringsområde 3L. På grunn av den dårlege bestandssituasjonen vedtok NAFO, i tråd med havforskarane si tilråding, å stoppe rekefisket i 2011 i område 3M. Forskarane har sidan stadfesta den sviktande bestandssituasjonen i rådgjevinga, og tilrådd ei vidareføring av moratoriet. Årsmøtet i NAFO vedtok å følgje denne tilrådinga også for 2015.

I åra før 2011 låg totalkvoten for reker i reguleringsområde 3L på 30 000 tonn. For 2011 tilrådde vitskapskomiteen i NAFO å redusere den totale fangsten. Partane har i åra etter vore samde om behovet for ein reduksjon, men har ikkje blitt samde om å redusere TAC like mykje som forskarane har tilrådd. Noreg og fleire land har røysta i mot å fastsetje høgare rekekvotar enn det tilrådinga frå forskarane seier. Rådgjevinga for 2015 stadfesta den sviktande bestandssituasjon og på årsmøtet i 2014 vart partane samde om å innføre fiskeforbod også for denne bestanden.

Noreg har kvoterettar i NAFO på 30 prosent av totalkvoten for lodde i reguleringsområde 3NO. Grunna den dårlege bestandssituasjonen har det lenge vore forbode å drive direktefiske på denne arten.

Bestandsevalueringa for blåkveite har lenge vore usikker. Ei arbeidsgruppe har difor vurdert alternative forvaltningsstrategiar og haustingsreglar, men fordi vitskapskomiteen har stort arbeidspress vil haustingsregelen ikkje bli revidert før i 2017. For 2015 vart det fastsett ein TAC på 15 578 tonn. Noreg har ingen eigardel i denne bestanden, men når totalkvoten kjem opp på 30 000 tonn eller meir har Noreg rett til å fiske på ein eigen kvote som då skal setjast av til land utan fast kvotedel.

Regulering av fiske med botnreiskapar

NAFO har dei siste åra lagt stor vekt på å regulere fisket med botnreiskapar slik at sårbare marine økosystem blir skåna. Det er i tråd med fiskeriresolusjonen som FN vedtok i 2006 (UNGA 61/105). NAFO har òg arbeidd med å setje i verk FAO sine retningslinjer for djuphavsfiske på ope hav.

Ulike område i konvensjonsområdet er delt inn i tre kategoriar: noverande område, stengde område og nye fiskeområde. NAFO har formelt vedteke eit kart som viser dei noverande fiskeområda. Det blir stilt særleg strenge krav til fisket i nye område, men også i noverande fiskeområde er det strenge miljøkrav. Det gjeld særleg dersom ein ønskjer å nytte nye reiskapstypar eller dersom ny vitskapleg informasjon seier at dagens fiskepraksis bør endrast.

I dag er i alt 14 område i NAFO stengde for fiske med botnreiskapar. Desse inkluderer 13 viktige korall- og svampområde og ei sone med beskytta korallar. På årsmøtet i 2014 vedtok organisasjonen å stengje ytterlegare to nye område. Noreg har teke til orde for også å stengje seks område med undersjøiske fjell. Desse fjella har i dag ikkje anna vern enn nye ufiska område.

NAFO har i tillegg vedteke regelverk for kva fartøya skal gjøre dersom reiskapar kjem i kontakt med sårbare økosystem under fiske. Fartøy pliktar ved samanstøyt, uavhengig av område, å stoppe fisket, rapportere hendinga og flytte minst to nautiske mil frå staden med sårbare marine økosystem. I utgangspunktet er fiske med botnreiskapar ikkje tillate i dei nye områda. Det er likevel høve til eit forsøksfiske, men dette er strengt regulert. Mellom anna er det plikt til å ha ein vitskapleg observatør om bord. På grunnlag av rapportar frå forsøksfiske og vitskapleg rådgjeving kan NAFO opne for generelt fiske i avgrensa område.

Kontrollsamarbeid

Kampen mot urapportert, uregulert og ulovleg fiske har hatt høg prioritet i NAFO i fleire år. Arbeidet har resultert i eit omfattande kontroll- og handhevingsregelverk, som blant anna inneheld krav til satellittsporing, rapporteringsplikter, reglar om inspeksjon til sjøs, hamnestatskontroll, svartelisting og eit observatørprogram.

3.4.3 IWC

Noreg er ein av dei opphavlege partane til konvensjonen om regulering av kvalfangst av 1946, som regulerer fangst og bevaring av større kvalartar. Konvensjonen har i dag 89 partar. Den internasjonale kvalfangstkommisjonen, IWC, er overvakingsorganet til konvensjonen. IWC har som hovudoppgåve å sikre ei berekraftig forvaltning og bevaring av dei større kvalartane. I 1982 vedtok IWC eit totalforbod mot all kommersiell kvalfangst. Noreg har reservert seg mot dette forbodet, og er difor ikkje bunde av det. Frå 1994 til 2006 arbeidde IWC utan å lukkast med å få på plass eit revidert forvaltningsregime. Det var tanken at eit revidert forvaltningsregime skulle opne for kommersiell kvalfangst.

Figur 3.12 Underområde i forvaltninga av vågekval

Forskarane i IWC har etablert prosedyrar for å vurdere dei ulike kvalbestandane og uttaket av dei. Kvoteutrekningsmodellane er konservative for å sikre ei føre-var-tilnærming. Den norske kvoten på vågekval blir fastsett på bakgrunn av det arbeidet som er gjort i IWC sin vitskapskomité. For 2015 har Noreg fastsett ein kvote på 1286 vågekval. Det er same kvote som for 2014. Kvoten kan fangast i heile forvaltningsområdet til IWC, som er noko større enn havområda under norsk jurisdiksjon. Det vil seie at det også kan drivast fangst i internasjonalt farvatn mellom Noregs økonomiske sone og fiskerisona ved Jan Mayen.

I tråd med kvoteberekningsmodellen skal vågekvalbestanden vurderast på nytt i vitskapskomiteen til IWC kvart sjette år på grunnlag av teljingar som er gjennomførde dei siste seks åra. Samtidig skal oppdelinga av havområdet i underområde vurderast på nytt (sjå figur 3.4). Vitskapskomiteen starta i 2014 ein ny gjennomgang av det norske fangstgrunnlaget. Oppdelinga i småområder vart grundig diskutert under møtet i vitskapskomiteen i Slovenia i mai 2014. Komiteen konkluderte med at nye genetiske analysar ikkje gjev grunnlag for å dele opp i underområde for Barentshavet (EB), Svalbardområdet (ES) og Norskehavet (EW). Komiteen ønskte derimot at Nordsjøen (EN) framleis skal vere eit eige underområde. Bestandsestimatet som norske forskarar presenterte, vart også i hovudsak godteke, men komiteen ønskte at det skal utførast ytterlegare nokre kontrollberekningar før neste års møte i vitskapskomiteen. Gjennomgangen blir avslutta i 2015 med behandlinga i vitskapskomiteen.

3.4.4 NAMMCO

Den nordatlantiske sjøpattedyrkommisjonen, NAMMCO, vart etablert i 1992. Det var to hovudgrunnar for å etablere organisasjonen. For det første å leggje til rette for internasjonalt samarbeid også på dei områda der Den internasjonale kvalfangstkommisjonen IWC ikkje har kompetanse (småkval, sel og kvalross), og for det andre å sikre ein internasjonal samarbeidsstruktur i tilfelle IWC skulle bryte saman.

Hovudoppgåva til NAMMCO er å arbeide for vern og forvaltning av sjøpattedyr i Nord-Atlanteren basert på vitskaplege råd. Arbeidet er konsentrert om småkval, sel og kvalross, men studiane og samarbeidet omfattar òg dei store kvalartane. Noreg er saman med Færøyane, Grønland og Island medlem i kommisjonen. Danmark, Russland, Canada og Japan møter regelmessig som observatørar, og Canada og Russland tek aktivt del i arbeidsgrupper.

NAMMCO har lukkast godt i arbeidet med å forbetre jaktmetodar, eit arbeid som har interesse langt utover medlemslanda i NAMMCO. Representantar frå alle dei nordiske landa, samt Russland og Japan deltek i dette arbeidet. Resultata gjev grunnlag for å forbetre jaktmetodane og setje standardar for jakt på sjøpattedyr, og Noreg har no utarbeidd ein standard for bruk av våpen i vågekvalfangsten. Vitskapskomiteen i NAMMCO gjev råd og deltek i forskinga på sjøpattedyr i Nord-Atlanteren. Komiteen deltek også i arbeidet med å lage ein plan for å organisere og gjennomføre teljetokt for kval. Det er teljetokt som omfattar heile Nord-Atlanteren.

3.4.5 CCAMLR

Kommisjonen for bevaring av dei marine levande ressursane i Antarktis (CCAMLR) forvaltar konvensjonen med same namn, som vart vedteken i 1980 med Noreg som ein av grunnleggjarane. CCAMLR-konvensjonen er ein del av Antarktisktraktaten og vart gjeldande frå 1982. Sekretariatet og hovudkvarteret til kommisjonen ligg i Hobart på Tasmania i Australia. Hittil er 36 land partar i CCAMLR-konvensjonen, medan 24 land og EU er medlem i CCAMLR-kommisjonen.

I formålsparagrafen til CCAMLR ligg organisasjonen sitt mandat om å forvalte dei marine ressursane på ein balansert måte. Det inneber at prinsippa om vern og rasjonell bruk av ressursane er sidestilte. Føresegna viser at ein ønskjer å leggje til rette for berekraftig fiske i konvensjonsområdet.

CCAMLR har heilt frå starten vore ein viktig aktør i utviklinga av internasjonal havressursforvaltning, og har hatt stor suksess i kampen mot ulovleg og uregulert fiske etter patagonsk tannfisk.

Figur 3.13 CCAMLR sitt konvensjonsområde og dei ulike underområda

Fiskeri

Interessa for å fiske i Antarktis gjeld bestandane av krill og tannfisk. CCAMLR vedtek årleg totalkvotar for dei ulike artane, basert på tilrådingar frå vitskapskomiteen til kommisjonen. Kommisjonen kan også på vitskapleg grunnlag fastsetje forbod mot å fiske på enkelte fiskeslag innan eitt eller fleire underområde. CCAMLR deler ikkje totalkvotane mellom dei enkelte medlemmane. Det er såleis ope for eit «olympisk» fiske, der alle fiskar inntil fisket blir stogga når totalkvotane er tekne.

Det er store krillressursar i Sørishavet. Ein reknar biomassen til 60 millionar tonn i det området der det blir fiska i dag. I dette området har vitskapskomiteen i CCAMLR tilrådd ein fangst på 5,61 millionar tonn, fordelt på nokre underområde. Dei siste åra har totalfangsten av krill vore mellom 100 000 og 270 000 tonn.

I sesongen 2013/2014 fiska den norske flåten om lag 160 000 tonn krill. Dette utgjer om lag 60 prosent av den samla fangsten av krill i Sørishavet. Dei norske krillfartøya har alltid med seg internasjonal observatør.

Det samla fisket etter tannfisk i Antarktis er avgrensa, og har dei siste åra lege kring 10 000 tonn årleg. Det er eit svært lågt fangstnivå sett i eit internasjonalt perspektiv. Noreg har i dag ein båt i dette fisket. Tannfisken blir fiska på djupt vatn, mellom 500 og 2000 meter. Dette er eit lite, men nokså lønnsamt fiskeri.

Miljø og forsking

Vitskapskomiteen i CCAMLR er sentral i å utvikle forskingsplanar i Sørishavet, og dette gjeld også forskinga på krill. Noreg yter viktige bidrag til arbeidet i komiteen. Havforskingsinstituttet starta mellom anna i 2011 eit overvakingsprogram av krill ved Sør-Orkenøyane. Ved hjelp av fartøytid frå krillindustrien gjennomfører dei eit tokt ei knapp veke i året etter eit fast mønster og med vitskapleg akustisk instrumentering for å vurdere mengda og samansettinga av krillbestanden.

Figur 3.14 Makrellstørje fanga om bord i Vågly i 1971

CCAMLR si samla vurdering av krillbestanden er grunna på data frå ei stor basisundersøking så langt tilbake som i 2000. Seinare er kunnskapen supplert med ei rekkje enkeltstudiar. Dei viktigaste blir gjennomførde årleg i dei tre beste fiskeområda. Ein av desse studiane er det norske toktet med fiskefartøy. Desse undersøkingane dekkjer berre avgrensa deler av utbreiingsområdet til krillen, men CCAMLR er likevel trygg på at uttaket av krill er berekraftig i høve til storleiken på bestanden, då fisket er svært lite samanlikna med både kvotane og bestandsvurderinga. Det viktigaste elementet i reguleringa av krillfisket i dag er omsynet til artar som pingvin og sel, fordi dei konkurrerer med fiskeriet om ressursen i nokre område. Dersom vi ønskjer å auke ressursuttaket i Antarktis, krev det vitskaplege undersøkingar som kan gje kvantitative svar på mengd og konkurransetilhøve.

Under årsmøtet i i 2011 vedtok CCAMLR forvaltningstiltak CM 91/04 som legg fast eit rammeverk for etablering av marine verneområde i Antarktis. I åra etter dette er det forhandla fram konkrete forslag om å opprette marine verneområde, men medlemslanda er enno ikkje einige om konkrete tiltak.

3.4.6 ICCAT

Den internasjonale kommisjonen for bevaring av atlantisk tunfisk, ICCAT, vart etablert i 1969. Noreg vart medlem i 2004. Denne regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonen har ansvar for å bevare og forvalte tunfisk og tunfiskliknande artar i Atlanterhavet og Middelhavet. ICCAT har 50 avtalepartar (medrekna EU som ein part). Ansvarsområdet til organisasjonen omfattar kring 30 artar, mellom anna makrellstørje, som særleg i 1950-åra vart fiska i store kvanta langs norskekysten. Overfiske førte til ein kraftig reduksjon i bestanden og førekomstane i våre farvatn var i fleire tiår nærast ikkje-eksisterande. I dei seinaste åra har imidlertid bestanden tatt seg opp att og det er igjen makrellstørje i norske farvatn.

På bakgrunn av bestandssituasjonen og fordi totalkvota var sett høgare enn tilrådd, hadde Noreg i åra 2007–2013 forbod mot fiske og landing av makrellstørje. Vitskapskomiteen har no klare indikasjonar på at den negative trenden er snudd og at tilstanden til bestanden er mykje betre. Komiteen er likevel tilbakehalden med å tilrå store kvoteaukingar. Totalkvoten for 2015 er sett til 16 142 tonn, og det er lagt opp til 20 prosent auke i 2016 og ytterlegare 20 prosent i 2017.

På grunn av dei positive meldingane frå vitskapskomiteen, og sidan ICCAT no fastset totalkvote i tråd med råda, opna Noreg for fangst av den norske kvoten i 2014. Den norske kvoten var på 30,97 tonn i 2014 og er auka til 36,57 tonn for 2015.

ICCAT har òg vedteke reglar for bifangst av pelagiske haiartar i fisket etter tunfisk og tunfiskliknande artar i heile konvensjonsområdet. Reguleringane omfattar påbod om utkast, men i dei seinaste vedtaka finst det unntak for partar som har utkastforbod som ein del av den generelle fiskerilovgjevinga. For å styrkje forvaltninga i ICCAT er det sett i gang ein prosess for å fornye konvensjonsteksten.

3.4.7 SEAFO

Den søraustatlantiske fiskeriorganisasjonen, SEAFO, vart etablert i 2001 og har hovudsete i Namibia. Det overordna målet til SEAFO-konvensjonen er langsiktig bevaring og berekraftig bruk av marine ressursar i Søraust-Atlanteren. Partane pliktar å innføre tiltak i konvensjonsområdet for å nå dette målet. Konvensjonsområdet er avgrensa til det opne hav, og omfattar såleis ikkje dei økonomiske sonene til kyststatane i området.

SEAFO-konvensjonen vart underteikna av dei fire kyststatane Angola, Namibia, Storbritannia (på vegne av St. Helena) og Sør-Afrika, og dessutan av EU, Island, Noreg og USA. Noreg ratifiserte konvensjonen 12. februar 2003. Konvensjonen er elles ratifisert av Angola, Japan, Namibia, Sør-Afrika, Sør Korea og EU-kommisjonen. SEAFO-konvensjonen tok til å gjelde 13. april 2003.

Figur 3.15 SEAFO sitt konvensjonsområde

For tida er det ikkje norske kommersielle interesser i SEAFO-området. Kartlegginga av fiskeripotensialet er mangelfull, og det er såleis vanskeleg å vurdere kva for interesser norske fiskarar kan ha i området i framtida. Ein viktig grunn til at Noreg ratifiserte SEAFO-konvensjonen er at Noreg prinsipielt er ein sterk tilhengar av regionalt samarbeid om felles fiskeressursar, og at Noreg òg deltek aktivt i ei rekkje andre regionale fiskeriorganisasjonar. Noreg arbeider for å harmonisere tiltak som dei ulike organisasjonane set i verk. SEAFO var den første regionale fiskeriforvaltningsorganisasjonen som vart etablert etter FN-avtalen om fiske på det opne hav, og SEAFO vart då eit viktig forum for å setje i verk prinsippa i FN-avtalen. Trass i at det ikkje er norsk fiske i dette området for tida, har vi mellom anna ut frå bistandsomsyn helde fram med å delta i organisasjonen.

4 Bestandane – status og rådgjeving

Dette kapitlet gjer greie for tilstanden til dei viktigaste fiskebestandane som Noreg deler med andre land og dei vitskaplege råda om korleis bestandane bør regulerast. For kvart geografiske område – Barentshavet, Norskehavet og Nordsjøen – er det til innleiing ei kort oversikt over tilstanden i økosystemet og dei viktigaste bestandane der. I omtalen av kvar bestand viser vi den historiske utviklinga i bestandsstorleik, gytebestand og fangstar, i tillegg til tilrådd og avtalt totalkvote dei siste fem åra.

4.1 Barentshavet

I Barentshavet finn vi no store mengder vaksen torsk (skrei) sjølv om vi er over toppen og mengda vil avta noko dei neste åra. Også hysebestanden står det godt til med, men rekrutteringa har vore meir normal dei siste åra, og storleiken på bestanden er noko redusert frå det rekordhøge nivået vi har hatt dei siste 6-8 åra. Det ser også ut som om blåkveitebestanden og snabeluerbestanden utviklar seg positivt etter å ha vore på eit lågt nivå nokre år. Lodda ser ut til å vere på eit relativt høgt og stabilt nivå, men kastar lite av seg i form av fiske, sidan det kraftige beitepresset frå torsken tek mesteparten av den årlege produksjonen.

Barentshavet er eit relativt grunt havområde som ligg på kontinentalsokkelen nord for Noreg og Russland, jf. figur 4.1. I Barentshavet er sterkt prega av varmt atlantisk vatn som strøymer inn frå sørvest. Det er i stor grad det som gjer at dette havområdet ikkje berre er leveleg, men er eit svært produktivt hav. Områda på denne breiddegraden på motsett side av jordkloden er dekte med is året rundt, då dei ikkje har denne innstrøyminga av varmt vatn. Dei siste åra har det vore meir varmt atlantarhavsvatn nord i Barentshavet og nord om Svalbard enn nokon gong. Det varme vatnet skaper stor produksjon av plankton og godt med mat, både til lodde og torsk.Torsk og lodde har no også den nordlegaste utbreiinga som er registrert i Havforskingsinstituttet sine målingar.

Figur 4.1 Barentshavet – straumar og djupnetilhøve

Noreg og Russland har eit særs godt samarbeid om forsking i Barentshavet, og dette gjev god kunnskap om fiskestammane og økosystemet.

Det er funne over 200 fiskeartar i Barentshavet, men berre nokre få har ei kommersiell rolle. Dette er først og fremst den nordaust-arktiske torsken, som er verdas største torskebestand, den nordaust-arktiske hysa, den nordaust-arktiske blåkveita, vanleg uer, snabeluer og lodde. I tillegg spelar også reker og kongekrabbe viktige økonomiske roller. Snøkrabben er ein ny art som no breier seg i Barentshavet. Russiske forskarar meiner at det no er ti gonger så mykje snøkrabbe som kongekrabbe i Barentshavet, og det er grunn til å tru at det vil utvikle seg eit kommersielt fiske etter denne arten i nær framtid.

Både bestanden av snabeluer og vanleg uer har lenge vore i dårleg forfatning, men medan den vanlege ueren ikkje har vist teikn til oppgang, ser det lysare ut for snabelueren. Rekrutteringa har betra seg, og det vil etter alt å døme kunne fiskast meir av denne bestanden i tida frametter. Blåkveita er truleg også i sakte oppgang frå eit lågt nivå, men mykje er uvisst når det gjeld denne bestanden. Kysttorsken i nord har i mange år vore på eit lågt nivå, og heller ikkje her er det utsikter til store endringar med det første, sjølv om forskingstokt hausten 2014 for første gong på ein del år viste ein liten oppgang i denne bestanden.

Figur 4.2 Økosystemet i Barentshavet

Illustrasjon: Havforskningsinstituttet

Figur 4.3 viser det samla fangstkvantumet av botnfisk og pelagisk fisk i Barentshavet frå starten av førre hundreåret og fram til 2013. Den pelagiske fisken er nesten berre lodde, med eit lite innslag av polartorsk først på 1970-talet. Tidlegare var det lita interesse for å fiske lodde, men nedgangen i dei store pelagiske bestandane i Norskehavet på 1960-talet gjorde at fiskeflåten som før fiska sild no søkte etter nye bestandar å fiske på. Utover 1970-talet utvikla det seg eit omfattande loddefiske som nådde ein topp i 1977 med ca. tre millionar tonn fangst.

Figur 4.3 Fisket i Barentshavet frå 1903 til 2013

Kvantumet av fiska lodde har vore mykje mindre sidan 1990 enn det var i 1970-åra og tidleg på 1980-talet, sjølv om ikkje loddebestanden har vore så mykje mindre. Vi ser då bort frå dei tre periodane då loddebestanden var særs liten og fisket vart stogga. Denne utviklinga i fisket heng saman med at torskebestanden, som har lodde som sitt viktigaste fôr, har vakse seg svært stor i seinare år. Det har òg å gjere med at torsken no breier seg langt lengre nord og aust enn før, og overlappar geografisk med loddebestanden ein mykje lengre periode av året. Torsken et difor ein langt større del av loddebestanden no enn før. Dette er vist på figur 4.4.

Figur 4.4 Torskebestanden sitt konsum av ulike byttedyr

Av figuren ser vi at torsken konsumerte heile 9 millionar tonn mat rundt 2010, og det går tydeleg fram at lodda utgjorde størstedelen av dette. Innsamlinga av mageprøver av torsk er eit sams norsk-russisk prosjekt. Det kom i stand i 1984 som eit første steg mot fleirbestandsforsking og forvaltning. Ved å studere kva den viktigaste rovfisken i Barentshavet et, kan vi lære svært mykje om korleis dette økosystemet fungerer. Det er denne kunnskapen som ligg til grunn når vi no ser forvaltninga av lodde og torsk i samanheng, og tek med i bestandsvurderinga for torsk og hyse kor mykje småtorsk og småhyse den store torsken set til livs.

Boks 4.1 Nordaust-arktisk torsk

Figur 4.5 Torsk

Foto: Noregs sjømatråd

Artsnamn: torsk – Gadus morhua

Maksimal storleik: 169 cm og 55 kg

Levetid: Maks 25 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 3,1 mill. tonn

Kvote for 2015: 894 000 tonn, av dette 380 240 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 4,5 mrd. kroner

Fakta om bestanden: Verdas største torskebestand. Beitar på fisk og krepsdyr, mest lodde. Bestanden er no utbreidd i mesteparten av Barentshavet, også nord for Polarfronten. I første halvår er gytefisken (skrei) fordelt langs norskekysten, for det meste sør til Lofoten, men enkelt år finst skrei heilt sør om Stad. Gyteperioden er mars-april.

Figur 4.6 Utbreiingsområde og gyteområde for nordaust-arktisk torsk

Fisket

Gjennomsnittleg årsfangst sidan 1946 er 660 000 tonn. Fram til om lag 1990 vart det teke store fangstar, men dei gjekk jamt nedover, med unnatak av periodar då særs sterke årsklassar kom inn i fisket. Fisketrykket var for høgt, og bestanden minka. Etter kvart som det kom på plass strengare reguleringar, og særleg då haustingsregelen vart innført etter årtusenskiftet, snudde den negative trenden og bestanden byrja å auke igjen, jf. figur 4.7. I periodar var ulovleg, uregulert og urapportert fiske eit stort problem, men etter 2009 har det ikkje vore registrert urapportert overfiske av kvoten. Dette heng spesielt saman med innføringa av NEAFC sitt hamnestatsregime frå 1. mai 2007, aktivt samarbeid landa i mellom og auka interesse for problemet både i næringa og på politisk hald.

Norsk fangst har dei siste åra vore om lag 45 pst. av total rapportert internasjonal fangst. Nesten alt utanlandsk fiske på nordaust-arktisk torsk skjer med botntrål, men i det norske fisket er 65–70 pst. av fangsten teken med andre reiskapar.

Status og råd

Bestanden minka fram til årtusenskiftet, men har sidan auka til eit svært høgt nivå, jf. figur 4.7. Ein viktig grunn til auken etter årtusenskiftet er truleg betre ungfiskvern gjennom stenging av område med småfisk og bruk av sorteringsrist i trålfiskeria. Dessutan har det vore betre samsvar mellom tilrådde kvotar og fiske dei siste åra. Det har også vore svært gunstige tilhøve for torsken i Barentshavet i seinare år; høgre temperaturar har gjort det mogleg for torsken å breie seg ut over eit mykje større område enn før, matfatet blir då større, og det har også vore generelt god mattilgang. Rekrutteringa til bestanden har vore jamn og nedgangen i vekst har vore mindre enn ein skulle vente med ein så kraftig auke i bestanden. Takk vere alle desse faktorane er gytebestanden i dag på det høgaste nivået vi har hatt i etterkrigstida.

I siste bestandsvurdering klassifiserte ICES gytebestanden til å vere godt over føre-var-nivået og fiskepresset til å vere nær ein historisk låg verdi. ICES tilrådde ein kvote for 2015 på 894 000 tonn i tråd med den sameinte haustingsregelen. ICES påpeika òg at utøvinga av torskefisket må ta omsyn til trongen for vern av kysttorsk og trongen for redusert bifangst av vanleg uer. Handlingsregelen har ført til at fiskerikommisjonen i seinare år har avtalt torskekvoten om lag i samsvar med ICES sine råd, jf. tabell 4.1).

Det avtalte fangstnivået vil innebere at gytebestanden og totalbestanden held seg på eit høgt nivå, og fiskepresset på bestanden er venta å halde seg på eit nivå som gjev høgt langtidsutbytte.

Figur 4.7 Utviklinga i bestand og fangst av nordaust-arktisk torsk

Fangst i 2014 er prognose.

Tabell 4.1 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordaust-arktisk torsk dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til vern av kysttorsk og uer

<703

703

720

1762

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til vern av kysttorsk og uer

<751

751

728

1966

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til vern av kysttorsk og vanleg uer

<940

1000

966

2153

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til vern av kysttorsk og vanleg uer

<993

993

1797

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til vern av kysttorsk og vanleg uer

<894

894

Boks 4.2 Nordaust-arktisk hyse

Figur 4.8 Hyse

Foto: T. Wenneck

Artsnamn: Hyse – Melanogrammus aeglefinus

Maksimal storleik: 110 cm og 14 kg

Levetid: Max 20 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 600 000 tonn

Kvote for 2015: 178 500 tonn, av dette 88 115 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 1 mrd. kroner

Fakta om bestanden: Beitar på fisk og botndyr. Bestanden er no utbreidd i store deler av Barentshavet. I første halvår er gytefisken fordelt i dei vestlege delane av Barentshavet og langs vestkanten av Tromsøflaket. Gyteperioden er mars-april.

Figur 4.9 Utbreiingsområde og gyteområde for nordaust-arktisk hyse

Fisket

Gjennomsnittleg årsfangst sidan 1946 er om lag 130 000 tonn, men fangstane har variert mykje; frå 20 000 til 320 000 tonn, jf. figur 4.10. Saman med Russland står Noreg for mesteparten av hysefangsten. Også Færøyane, Storbritannia, Grønland, Tyskland og Frankrike fiskar på bestanden. Dei norske fangstane er i stor grad bifangst i trålfisket etter torsk, men eit direkte fiske med line langs finnmarkskysten står for nesten halvparten av fangsten. I tillegg føregår det også eit norsk fiske med snurrevad og garn. Dei andre landa fiskar hovudsakleg hyse med botntrål.

Status og råd

Bestanden av nordaust-arktisk hyse har dei siste åra vore på eit historisk høgt nivå, jf. figur 4.10. Rekrutteringa til bestanden har vore over langtidsgjennomsnittet sidan 2000, og særleg årsklassane 2004–2006 var særs sterke. Dei yngre årsklassane har vore langt svakare, og vi ventar difor at bestanden no vil koma ned på eit meir normalt nivå. Hysa har hatt ei vidare utbreiing i Barentshavet dei siste åra samanlikna med tidlegare, og dette er truleg ein kombinert effekt av at bestanden er stor, og at temperatuauken har gjort det mogleg for hysa å utvide leveområdet sitt mot nord og aust. Det knyter seg uvisse til det totale uttaket av hyse, sidan ulovleg utkast av fisk har vore og kan framleis vere eit problem. Det knyter seg også uvisse til mengdemåla frå tokta, fordi deler av bestanden truleg har stått utanfor det dekka området. Desse kjeldene til uvisse forplantar seg til grunnlaget for kvoteråda, som difor også er noko usikre.

Kvoterådet for 2015 vart utforma basert på den vedtekne haustingsregelen, og tilseier at kvoten maksimalt bør vere på 165 000 tonn, jf. tabell 4.2.

Figur 4.10 Utviklinga i bestand og fangst av nordaust-arktisk hyse

Fangst i 2014 er prognose.

Tabell 4.2 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordaust-arktisk hyse dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Følg den avtalte forvaltningsplanen

< 303

303

310

404

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen

< 318

318

315

400

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen

< 238

200

194

342

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen

<150

178,5

254

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

<165

178,5

Boks 4.3 Nordaust-arktisk sei

Figur 4.11 Sei

Foto: Noregs sjømatråd

Artsnamn: Sei – Pollachius virens

Maksimal storleik: 130 cm og 20 kg

Levetid: Max 30 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 500 000 tonn

Kvote for 2015: 122 000 tonn, av dette 105 950 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 700 mill. kroner

Fakta om bestanden: Opptrer både pelagisk og ved botnen. Beitar mest på fisk. Bestanden er utbreidd langs norskekysten frå Stad til Varanger. Gyter på kystbankane frå Nordsjøen til Vesterålen. Gyteperioden er i februar.

Figur 4.12 Utbreiingsområde og gyteområde for nordaust-arktisk sei.

Fisket

Gjennomsnitleg årsfangst i perioden 1960–2013 var på 162 000 tonn, og har variert mellom 90 og 260 000 tonn, jf. figur 4.13. Noreg dominerer fisket med over 90 pst. av fangstane dei siste åra, og norsk utbytte i 2014 ser ut til å bli på rundt 120 000 tonn. Dei ti siste åra har trålfisket stått for 40 pst. av dei norske landingane, not 25 pst., garn 20 pst. og line, snurrevad og jukse 15 pst.

Status og råd

Seibestanden nord for 62°N var på eit historisk høgt nivå i 2001–2007, men det er sidan registrert ein bratt nedgang i både umoden bestand og gytebestand, jf. figur 4.13. Gytebestanden nærmar seg no føre-var-nivået på 220 000 tonn. Årsklassane 1999 og 2002 var gode, og 2005- og 2007-årsklassane over gjennomsnittet for 1960–2012, elles har rekrutteringa i seinare år vore under middels eller svak. Kysttoktet hausten 2014 viste ein oppgang i mengda sei, men det var ikkje målt oppgang i dei yngste aldersgruppene, og difor ingen teikn på betre rekruttering i dei næraste åra.

Fiskeri- og kystdepartementet justerte i 2013 utnyttingsgraden i haustingsregelen frå føre-var-nivå til det nivået som vil gje høgast langtidsutbytte. ICES tilrådde, i tråd med denne regelen, ein maksimalkvote for 2015 på 122 000 tonn, jf. tabell 4.3.

Figur 4.13 Utviklinga i bestand og fangst av nordaust-arktisk sei.

Fangst i 2014 er prognose.

Tabell 4.3 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordaust-arktisk sei dei siste fem åra.

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til bifangst av vanleg uer

< 173

173

157

271

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til bifangst av vanleg uer og kysttorsk

< 164

164

161

270

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til bifangst av vanleg uer og kysttorsk

< 164

140

132

273

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til bifangst av vanleg uer og kysttorsk

<140

119

250

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen, ta omsyn til bifangst av vanleg uer og kysttorsk

<122

122

Boks 4.4 Nordaust-arktisk blåkveite

Figur 4.14 Blåkveite

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Blåkveite – Reinhardtius hippoglossoides

Maksimal storleik: 120 cm og 20 kg. Hofisken blir større enn hannfisken.

Levetid: Sannsynligvis mer enn 30 år

Bestandstorleik (2014): Ukjend

Kvote for 2015: 19 000 tonn, av dette 9 675 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 270 mill. kroner

Fakta om bestanden: Ein arktisk fisk som lever i vatn kaldare enn 4˚C, og som opptrer både pelagisk og ved botnen. Beitar mest på fisk, blekksprutar og krepsdyr. Bestanden er utbreidd langs Eggakanten frå Nordsjøen til Frans Josefland, og i djupe område av Barentshavet. Gyter langs eggakanten frå Vesterålen til Svalbard. Gyteperioden er om vinteren med topp i desember-januar.

Figur 4.15 Utbreiingsområde og gyteområde for nordaust-arktisk blåkveite

Fisket

Gjennomsnittleg årsfangst i perioden 1964–2013 var på 24 000 tonn, men har variert mellom 10 000 og 90 000 tonn, jf. figur 4.16. I perioden før 1984 tok Noreg under halvparten av totalfangsten dei fleste åra, men har sidan dominert i dette fisket. Frå og med 2010 er fisket kvoteregulert og fordelt med 51 pst. til Noreg, 45 pst. til Russland og 4 pst. til andre land. Vel 60 pst. av fangsten blir fanga med botntrål, knapt 30 pst. med line og resten med garn eller andre reiskapar.

Status og råd

Det er stor uvisse knytt til storleiken på denne bestanden. Det er ikkje semje om ein alderslesemetode, og det kan difor heller ikkje køyrast aldersfordelte bestandsmodellar eller fastsetjast biologiske referansepunkt. ICES gjev difor råd basert på føre-var-basis, som er å setje kvotar lik gjennomsnittet for dei åra ein har kunna observere ein relativ auke i bestanden. Dette tilsvarar eit råd på maksimalt 15 000 tonn for 2015, jf. tabell 4.4.

Figur 4.16 Utviklinga i fangst av nordaust-arktisk blåkveite.

Tabell 4.4 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordaust-arktisk blåkveite dei siste fem åra.

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Same råd som i fjor

< 13

15

16

-

2012

Ingen auke i fangsten

< 15

18

20

-

2013

Ingen auke i fangsten

< 15

19

21

-

2014

Same råd som i 2013

< 15

19

-

2015

Same råd som i 2014

< 15

19

Boks 4.5 Snabeluer i ICES- område I og II

Figur 4.17 Snabeluer

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Snabeluer – Sebastes mentella

Maksimal storleik: 47 cm og 1,3 kg.

Levetid: Over 70 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 1,1 mill. tonn

Kvote for 2015: 30 000 tonn, 21 600 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 80 mill. kroner (begge uerartane samla)

Fakta om bestanden: Beitar mest på fisk og krill. Bestanden er utbreidd i Barentshavet, ved Svalbard, og langs kontinentalskråninga mot Norskehavet. Føder levande ungar i mars-april langs Eggakanten.

Fisket

Gjennomsnittleg årsfangst av snabeluer i perioden 1991–2013 var på vel 12 000 tonn jf. figur 4.18, men har vore over 100 000 1970–1980-talet, og heile 300 000 tonn i 1976. Alt fiske etter snabeluer, inkludert som bifangst, føregår med trål. Snabeluer blir dels fiska i Barentshavet, dels på det opne hav i Norskehavet (Smotthavet). Det er hovudsakleg Noreg og Russland som fiskar etter denne arten.

Status og råd

Bestanden er inne i ei positiv utvikling etter å ha lege på eit lågt nivå ein lang periode, og rekrutteringa har auka dei seinare åra, jf. figur 4.18. Totalbestanden er no rekna til over 1 million tonn og gytebestanden kring 800 000 tonn. Sidan snabelueren blir kjønnsmoden først i 12-årsalderen, og årsklassane fødde mellom 1996 og 2004 er svake, vil gytebestanden minke litt fram til 2015, men vil så auke monaleg når dei større åsklassane fødde etter 2004 byrjar å rekruttere til gytebestanden. Det er ikkje vedteken nokon forvaltningsplan for snabeluer, men ICES tilrår, basert på føre-var-tilnærming, at den årlege fangsten i 2015-17 ikkje bør overstige 30 000 tonn, jf. tabell 4.5.

Figur 4.18 Utviklinga i bestand og fangst av snabeluer i ICES område I og II

Tabell 4.5 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av snabeluer i ICES område I og II dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Beskytt ungfisken, ikkje direkte trålfiske og låge bifangstgrenser

-

7,9a

12

806

2012

Beskytt ungfisken, ikkje direkte trålfiske og låge bifangstgrenser

-

7,5a

11

863

2013

Bruk F0.1

<47

19,5a

9

833

2014

Status quo fangst

<24

36.8b

813

2015

Føre-var tilnærming

<30

30c

a TAC sett av NEAFC for internasjonalt farvatn

b Sum av TAC sett av NEAFC for internasjonale farvatn og Noreg for NØS

c Noreg og Russland har fordelt snabeluerkvoten med utgangspunkt i ein totalkvote på 30 000 tonn, men det er ikkje fastsett noka regulering av snabeluer i den internasjonale delen av Norskehavet, jf. omtale i kap. 3.4.1. NEAFC.

Boks 4.6 Lodde i Barentshavet

Figur 4.19 Lodde

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Lodde – Mallotus villosus

Maksimal storleik: 20 cm og 50 g.

Levetid: 5 år

Bestandstorleik (2014): 1.9 mill. tonn (truleg eit underestimat)

Kvote for 2015: 120 000 tonn, av dette 71 980 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 360 mill. kroner

Fakta om bestanden: Lodda er ein planktonetar, som gyter berre ein gong før ho døyr. Ho er mat for mange artar av fisk, sjøpattedyr og sjøfugl. Ho gyter ved Finnmarkskysten i mars, og beitar over store deler av Barentshavet om sommaren og hausten. Lodda legg egga sine på botnen, slik som silda og nokre få andre artar gjer.

Figur 4.20 Utbreiingsområde og gyteområde for lodde i Barentshavet

Fisket

Gjennomsnittleg årsfangst i perioden 1965–2013 var på 725 000 tonn, men har variert mellom 0 og 3 millionar tonn, jf. figur 4.21. I løpet av dei siste 30 åra har loddefisket vorte stoppa i tre periodar kvar på 5 år, fordi bestanden av naturlege årsaker nærast har kollapsa. Loddekvotane blir delte mellom Noreg og Russland i høvet 60/40. Tidlegare vart det fiska både om vinteren før gytinga ved kysten og om hausten i beiteområda, men dei seinare åra har det berre vore opna for fiske før gytinga. På norsk side er loddefisket hovudsakleg eit ringnotfiske, medan Russland fiskar lodde med flytetrål.

Status og råd

Etter ein oppgang i 2005–2008 har loddebestanden vore relativt stabil og er no i ein svak tilbakegang, men bestanden er framleis stor nok til at det kan fiskast kommersielt.

Sidan systematiske målingar av bestanden tok til i 1972 har det vore tre bestandssamanbrot. Samanbrota er knytte til sterke årsklassar av norsk vårgytande sild i Barentshavet som beitar på loddelarvarane og fører til rekrutteringssvikt hos lodda. Rekrutteringa til loddebestanden, målt om hausten som 0-gruppe og 1-gruppe, viste for 2014 relativt låge verdiar etter fleire år med høge verdiar. Dei komande åra må vi difor vente noko reduksjon i den modnande loddebestanden samanlikna med dei siste åra. Torskebestanden har vore stor dei seinaste åra og har beita kraftig på lodda.

På grunn av istilhøva aust for Svalbard, vart ikkje heile bestanden dekka av loddetoktet i 2014. Norske og russiske forskarar gav råd om ein kvote som var lågare enn 195 000 tonn. ICES ga eit meir konservativt råd på 6 000 tonn. Den store avstanden i råda skriv seg frå at forskarane har nytta ulike metodar for å vurdere den samla storleiken på bestanden.

Figur 4.21 Utviklinga i bestand og fangst av lodde i barentshavet.

Målinga i 2014 er vurdert å vere eit underestimat fordi toktet vart hindra av drivis

Tabell 4.6 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av lodde i Barentshavet dei siste fem åra

År

Råd frå ICES SSB=gytebestand

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Modnande bestand

2011

5 prosent sannsyn for SSB < 200 000 t

380

380

354

2115

2012

5 prosent sannsyn for SSB < 200 000 t

320

320

287

1998

2013

5 prosent sannsyn for SSB < 200 000 t

200

200

177

1471

2014

5 prosent sannsyn for SSB < 200 000 t

65

65

66

874a

2015

5 prosent sannsyn for SSB < 200 000 t

6

120

a Høgst truleg eit underestimat.

4.2 Norskehavet

Livet i Norskehavet er prega av at det er eit djuphav; mange stader er det djupare enn 3000 m, jf. figur 4.22. Det er difor berre på kontinentalsokkelen og eit stykke nedover skråninga mot djuphavet vi finn botnfisk. Dei store og kommersielt viktige bestandane i Norskehavet er difor å finne i dei frie vassmassane, vi kallar dei pelagiske bestandar. Dei tre viktigaste er sild, makrell og kolmule. Medan sildebestanden er på nedtur, er det motsette tilfelle for dei to andre. Makrellen har hatt svært god rekruttering, dvs. sterke årsklassar har kome inn i bestanden i mange av dei seinare åra, og denne bestanden har ekspandert og dekkjer no i beiteperioden store deler av Norskehavet, havområda ved Island og Grønland og heilt nord til Svalbard. Kolmulen har også, etter ein periode med svak rekruttering, no kome inn i ein betre periode, og denne bestanden er i god vekst. Silda er, som nemnt, inne i ein periode med bestandsreduksjon på grunn av manglande rekruttering. Gytebestanden blir difor redusert frå år til år både på grunn av naturleg død og fiske. No ventar alle på neste sterke sildeårsklasse. Det har historisk vore eit svært stort fiske på desse tre artane i Norskehavet. Rundt årtusenskiftet var den samla fangsten oppe i nesten 4 millionar tonn, jf. figur 4.24. Sidan sildefisket har vorte kraftig redusert er det samla fisket etter pelagisk fisk no nede på eit nivå rundt 2-2,5 millionar tonn, men også det er betydelege kvanta sett i verdssamanheng.

Figur 4.22 Norskehavet – straumar og djupnetilhøve

Figur 4.23 Økosystemet i Norskehavet

Illustrasjon: Havforskningsinstituttet

Figur 4.24 Fisket i Norskehavet frå 1980 til 2013

Norskehavet er prega av varmt atlanterhavsvatn som strøymer inn frå sør. Men langs AustGrønland strøymer det kaldt arktisk vatn inn frå nord, og skapar eit skilje, ein polarfront, mellom det varme vatnet i aust og det kalde i vest. Heile havområdet er vorte varmare det siste tiåret, og dette påverkar også livet i havet på ulikt vis.

Sidan Norskehavet er så mykje djupare enn Nordsjøen og Barentshavet, finst det eit element i dette økosystemet som ikkje finst i det andre; eit organisk lag på frå 400 til 800 m djup. Dette laget består av småorganismar av mange slag, både planktonorganismar og mesopelagiske fisk som lysprikkfisk. Desse organismane lever av den biomassen som søkk ned frå dei øvre laga, der sjølve produksjonen, basert på dei fotosyntetiserande planteplanktona, skjer. Dyreplanktonet, som hovudsakleg består av ørsmå krepsdyr som raudåte og krill, et planteplanktonet og fører energien oppover i næringsnettet. Sidan tidleg på 2000-talet har dyreplanktonmengdene i Norskehavet vist ein negativ trend, men denne trenden flata ut rundt 2009, og dei to-tre siste åra har det igjen vore ein auke. No er tettleiken av dyreplankton i Norskehavet oppe på same nivå som i Barentshavet.

Mellom djupvassfisken og botnfisken som finst på sokkelen og i skråninga langs kysten viser ulike artar ulik utvikling. Snabelueren, som finst både i Barentshavet og i Norskehavet og alt er nemnt i det førre delkapitlet, er i vekst, medan den vanlege ueren er raudlista som «sterkt truga». Brosme og lange, som er dei viktigaste kommersielle artane i denne gruppa, ser ut til å auke svakt. Også blåkveita, som gyter langs eggakanten i det nordaustlege Norskehavet, og den noraust-arktiske seien, som har ei vid utbreiing langs norskekysten, er nemnde i det førre kapitlet. Selen i Norskehavet har også hatt ulik utvikling; medan grønlandsselen i Vestisen (som er områda langs austkysten av Grønland) er i bra forfatning og toler beskatting, er klappmysbestanden i Vestisen freda fordi bestanden er på eit lågt nivå samanlikna med tidlegare. På og langs kontinentalsokkelen i aust pågår det ei grundig kartlegging av botndyrsamfunna (MAREANO). Det blir stadig gjort nye funn av korallrev, korallskog, og område med svamp, sjøfjær og andre sårbare samfunn som kan trenge vern.

Boks 4.7 Norsk vårgytande sild

Figur 4.25 Sildestim

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Sild – Clupea harengus

Maksimal storleik: 40 cm og 500g.

Levetid: 25 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 5 mill. tonn

Kvote for 2015: 283 013 tonn, av dette 172 638 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 2 mrd. kroner

Fakta om bestanden: Silda er ein planktonetar. Ho er mat for mange artar av fisk og kval. Ho gyter langs kysten frå Møre til Nordland i februar-mars, og beitar over store deler av Norskehavet om sommaren og hausten. Silda legg egga sine på botnen, slik som lodda og nokre få andre artar gjer. Yngelen blir førd med straumen nordover langs kysten og endar opp i Barentshavet, der silda lever i kring tre år før ho vandrar ut i Norskehavet.

Figur 4.26 Utbreiingsområde og gyteområde for nvg-sild

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av norsk vårgytande sild i perioden 1950–2013 er om lag 625 000 tonn, men det har vore store variasjonar knytt til endringar i storleiken av bestanden, jf. figur 4.27. Når bestanden har vore på topp har det vore teke fangstar på opp mot 2 millionar tonn, medan det vart full stopp i fisket då bestanden braut saman på 1960-talet. Minstemålet på sild er 25 cm, så fisket føregår på vaksen sild, hovudsakleg under gyteinnsiget langs norskekysten om vinteren, medan ho er på beitevandring i Norskehavet om sommaren og når ho vandrar mot kysten av Nord-Noreg for å overvintre om hausten. Det norske fisket, som for det meste skjer om vinteren når silda har høgast kvalitet, skjer for det meste med ringnot.

Status og råd

Bestanden er inne i ein periode med reduksjon etter å ha vore på eit svært høgt nivå, jf. figur 4.27. Dette skuldast dårleg rekruttering i ei rekkje år. Den bestandskartlegginga som er gjort, syner at gytebestanden no er kring 3,5 millionar tonn, som er under føre-var-grensa på 5 millionar tonn. Dette fører til reduksjon i utnyttingsgraden som er innebygd i den gjeldande haustingsregelen. Difor er kvotane kraftig redusert dei siste åra og dei er venta å bli ytterlegare reduserte i åra som kjem, sidan det førebels ikkje er teikn til sterke årsklassar på veg inn i bestanden. Tilrådd totalkvote for 2015 er på 283 013 tonn, jf. tabell 4.7.

Figur 4.27 Utviklinga i bestand og fangst av nvg-sild

Tabell 4.7 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av norsk vårgytande sild dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Modnande bestand

2011

Ulike scenarier

988-1170

988

993

6302

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen

833

833

826

5466

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen

619

692a

685

4726

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen

418

436a

4066

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

283

283b

a Summen av nasjonale kvotar

b Det er ikkje inngått nokon avtale for 2015, men det ligg føre ei felles forståing mellom Noreg, EU, Færøyane og Russland om ein totalkvote på 283 013 tonn.

Boks 4.8 Makrell

Figur 4.28 Makrell

Foto: Leif Nøttestad, Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Makrell – Scomber scombrus

Maksimal storleik: 65 cm og 3,5 kg, sjeldan over 1 kg.

Levetid: 25 år

Bestandstorleik (2014): litt over 6 mill. tonn

Kvote for 2015: 1 054 000 tonn (Noreg, EU og Færøyane), av dette 237 250 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 1,5 mrd. kroner

Fakta om bestanden: Makrellen et dyreplankton, fiskelarvar og småfisk. Han gyter sentralt i Nordsjøen (mai-juli), vest av Irland (mars-juli) og i portugisiske farvatn (februar-mai). Makrellen beitar over store havområde frå Gibraltar til Grønland, i Nordsjøen og i Norskehavet heilt nord til Svalbard om sommaren og hausten.

Figur 4.29 Utbreiingsområde og gyteområde for nordaust-atlantisk makrell

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av nordaust-atlantisk makrell i perioden 1980–2013 er kring 700 000 tonn, og uttaket har variert relativt lite samanlikna med mange andre bestandar, jf. figur 4.30. Det knyter seg likevel stor uvisse til om rapportert fangst gjev eit godt bilete av dei reelle fangstane, særleg i perioden fram til 2005. Truleg har fangstane vore langt høgare enn desse tala viser. Fisket føregår hovudsakleg i direkte fiske med ringnot og trål. I dei sørlege områda tek dei også ein del makrell som bifangst i trål. Det norske fisket føregår med ringnot, men ei mindre mengd blir fanga med garn, dorg og trål. Dette fisket føregår mest om hausten i den nordlege delen av Nordsjøen, i Norskehavet og i Skagerrak. I seinare år har makrellen vandra langt mot nord, og større deler av fangsten har vore teken utanfor Nord-Noreg. Andre viktige aktørar i makrellfisket er Storbritannia, Nederland, Irland, Russland, Danmark og Spania.

Status og råd

ICES vurderer at makrellbestanden er i god forfatning og blir hausta berekraftig, jf. figur 4.30. Gytebestanden har auka vesentleg sidan 2002, og er på eit høgt historisk nivå. Dette skuldast først og fremst at rekrutteringa har vore god; årsklassane 2005 og 2006 er dei mest talrike som er målt i heile tidsserien. Også årsklassane 2002 og 2007–2008 er over gjennomsnittet, og vurdert ut frå dei siste tokta ser det ut til at også årsklassane 2010–2011 kan vere sterke. ICES sitt råd om fiske i 2015 er å følgje forvaltningsplanen frå 2008, som tilsvarar ein fangst på mellom 831 000 og 906 000 tonn, jf. tabell 4.8.

Figur 4.30 Utviklinga i bestand og fangst av nordaust-atlantisk makrell

Tabell 4.8 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordaust-atlantisk makrell dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Følg den avtalte forvaltningsplanen

592-646

959a

939

4515

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen

586-639

927a

893

4181

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen

497-542

906a

932

4299

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen

927-1011

1396a

4422

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

831-906

1054b

a Ikkje oppnådd semje om internasjonal kvote. Tala er summen av nasjonale kvotar.

b Totalkvote fastsett av Noreg, EU og Færøyane. Sjå omtale under kap. 3.3.4.

Boks 4.9 Kolmule

Figur 4.31 Kolmule

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Kolmule – Micromesistius poutassou

Maksimal storleik: 50 cm og 800 g.

Levetid: Opp til 20 år, sjeldan over 10 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 7.8 mill. tonn

Kvote for 2015: Kyststatane har ei felles forståing av ein totalkvote på 1 260 000 tonn, inkludert avsetning til andre land sitt fiske i internasjonalt farvatn. Norsk kvote er 498 173 tonn

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 385 mill. kroner

Fakta om bestanden: Kolmulen et for det meste stort dyreplankton, men store individ et også fiskeyngel. Han oppheld seg mest i dei midterste vasslaga, på djup frå 100-600 meter. Han har ei vid utbreiing i Nordaust-Atlanteren frå Kanariøyane og Azorene til eit stykke inn i Barentshavet og nord til Svalbard. Han gyter vest av Irland på ettervinteren.

Figur 4.32 Utbreiingsområde og gyteområde for nordaust-atlantisk kolmule

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av nordaust-atlantisk kolmule i perioden 1978–2013 er ca 950 000 tonn, og uttaket har variert mykje i takt med storleiken på bestanden, jf. figur 4.33. Hovudfisket skjer langs kontinentalskråninga og bankane vest av Dei britiske øyane og ved Færøyane, der kolmulen samlar seg for å gyte om våren. Fisket føregår med flytetrål. Noreg har historisk sett dominert dette fisket, og tok fram til 2004 om lag 40 pst. av den totale fangsten. Seinare har den norske delen gått attende, og Island, EU, Færøyane og Russland tek ein større del av totalfangsten.

Status og råd

Etter ein topp i bestandsstorleiken rundt 2003 minka bestanden kraftig til 2009, jf. figur 4.33. No er denne trenden snudd, og gytebestanden har nær dobla seg. Årsklassane fødde mellom 2004 og 2009 var svært svake samanlikna med dei føregåande ti åra, men frå 2009 vart rekrutteringa betre. Dette har, saman med lågare fiskepress, ført til auken i bestanden.

ICES vurderer forvaltningsplanen som er avtalt mellom Noreg, EU, Færøyane og Island, til å vere i tråd med føre-var-tilnærminga til forvaltning, og gjev difor råd ut frå denne planen. Rådet for totalfangsten i 2015 er då 839 886 tonn, jf. tabell 4.9.

Figur 4.33 Utviklinga i bestand og fangst av nordaust-atlantisk kolmule

Tabell 4.9 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordaust-atlantisk kolmule dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Sjå ulike scenarier

40-223

40

105

3009

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen

391

391

348

4078

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen

643

643

626

4960

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen

949

1200

5471

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

840

1260a

a Det er ikkje inngått nokon avtale for 2015, men det ligg føre ei felles forståing mellom kyststatane om ein totalkvote på 1 260 000 tonn.

4.3 Nordsjøen og Skagerrak

Om det er djupna som pregar Norskehavet, så er det grunna som pregar Nordsjøen. Det er grunnast i sør, for det meste mindre enn 50 m, og djupnar gradvis mot nord, men også her er det mindre enn 200 m. Men langs norskekysten går det ei djuprenne – Norskerenna – som følgjer kysten rundt og endar i Skagerrak. Dette området er varmare enn områda lenger nord, og atlantisk vatn kjem både inn Den engelske kanalen og nord om Dei britiske øyane, jf. figur 4.34. Nordsjøen er eit svært produktivt område, der det har vore hausta mykje sjømat på eit lite areal. Her finst både pelagisk fisk og botnfisk, reker og kreps, jf. figur 4.35.

Figur 4.34 Nordsjøen og Skagerrak – straumar og djupnetilhøve

Figur 4.35 Økosystemet i Nordsjøen og Skagerrak

I lange periodar har botnfisken vore viktigast i fiskeriet i Nordsjøen og Skagerrak, men det har gått attende med fangsten av botnfisk. Dei siste åra er pelagisk fisk (sild) og botnfisk på same nivå; kring 500 000 tonn. Både på 1970- og 1980-talet vart det hausta rundt 1,5-2 millionar tonn botnfisk åleine frå dette området. Det er vanskeleg å peike på ei einskild årsak til nedgangen, men både overfiske og utkast/neddreping av yngel har utan tvil mykje av skulda. Det er likevel eit faktum at mange av bestandane i Nordsjøen i ei årrekkje har hatt dårleg rekruttering, enten gytebestanden har vore stor eller liten, utan at ein sikkert har kunna peike på årsakene til dette.

Figur 4.36 Fisket i Norsjøen og Skagerrak frå 1963 til 2013

Boks 4.10 Nordsjøsild

Figur 4.37 Sildestim

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Sild – Clupea harengus

Maksimal storleik: 35 cm og 400g.

Levetid: 15 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 4 mill. tonn

Kvote for 2015: 445 329 tonn, av dette 129 145 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 470 mill. kroner

Fakta om bestanden: Silda er ein planktonetar. Ho er mat for mange artar av fisk og kval. Ho gyter i den vestlege delen av Nordsjøen frå august til januar, og beitar over store deler av Nordsjøen, Skagerrak og Kattegat om sommaren og hausten. Silda legg egga sine på botnen, slik som lodda og nokre få andre artar gjer.

Figur 4.38 Utbreiingsområde og gyteområde for nordsjøsild

Fisket

Den gjennosnittlege årlege totalfangsten av nordsjøsild i perioden 1960–2013 er kring 490 000 tonn, og uttaket har variert i takt med storleiken på bestanden, frå nesten 0 på slutten av 1970-talet til toppar på 0,6, 0,8 og 1,2 millionar tonn før og etter, jf. figur 4.39. Sildefisket i Norsjøen føregår i eit direkte fiske med ringnotfartøy og trålarar, og som bifangst i industritrålfisket. Det norske fisket skjer hovudskleg med ringnot. Danmark, Noreg og Nederland tek brorparten av fangstane. Det norske fisket har variert mellom 0 og 605 000 tonn, i gjennomsnitt 114 000 tonn.

Status og råd

Bestanden har full reproduksjonsevne og blir hausta berekraftig, jf. figur 4.39. ICES vurderer bestanden til å vere i ein fase med låg produksjon, og rekrutteringa har vore dårleg i lang tid. Men fiskepresset er redusert og gytebestanden har sidan midt på 1990-talet vore over føre-var-grensa. ICES gir råd basert på ein forvaltningsplan som EU og Noreg er samde om, og dette medfører eit maksimalt uttak på 445 329 tonn i 2015, jf. tabell 4.10.

Figur 4.39 Utviklinga i bestand og fangst av nordsjøsild

Tabell 4.10 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av nordsjøsild dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Sjå scenarier

Scenarier

200

226

2345

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen

Scenarier

405

435

2476

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen

Scenarier

478

511

2116

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen

Scenarier

470

1903

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

445,3

445,3

Boks 4.11 Sei i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland

Figur 4.40 Sei

Foto: Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Sei – Pollachius

Maksimal storleik: 115 cm og 20 kg.

Levetid: 20 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 350 000 tonn

Kvote for 2015: Nordsjøen og Skagerrak: 66 006 tonn, av dette 34 623 tonn til Noreg. Vest av Skottland: 6 848 tonn

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 250 mill. kroner

Fakta om bestanden: Sei finst på begge sider av det nordlege Atlanterhavet, og er delt inn i mange bestandar. Han lever hovudsakleg ved botnen men kan gå opp i sjøen for å beite. Medan småsei et mest dyreplankton og krepsdyr, et større sei mest fisk. Gytinga føregår langs Eggakanten frå vest av Shetland til Vikingbanken frå februar til mars.

Figur 4.41 Utbreiingsområde og gyteområde for sei i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av nordsjøsei i perioden 1967–2013 er kring 150 000 tonn. Uttaket har variert i takt med storleiken på bestanden, og det var langt høgare fram til midten av 1980-talet, jf. figur 4.42. Seien blir hovudsakleg fiska med trål, både av EU og Noreg. For Noregs del blir om lag 85 pst. av seifangstane tekne med trål og litt over 5 pst. med not på kysten av Vestlandet.

Status og råd

Det er uklåre bestandsgrenser, og difor blir seien i Nordsøen og Skagerrak slått saman med seien vest av Skottland i bestandsvurderinga og kvoterådgjevinga. Gytebestanden har gått jamt nedover sidan 2005 og er no litt under føre-var-nivået, jf. figur 4.42. Rekrutteringa i seinare år har vore svært dårleg. Tilrådd kvote for 2015 er i samsvar med ein forvaltningsplan vedteken av Noreg og EU, og er på 72 534 tonn fangst i Nordsjøen/Skagerrak og 7 525 tonn i området vest av Skottland. Før 2015 vart rådgjevinga rekna om til landingar på grunn av utkastet av fisk i EU-sona, men frå og med 2015 blir rådet gjeve som fangst, jf. tabell 4.11.

Figur 4.42 Utviklinga i bestand og fangst av sei i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland

Tabell 4.11 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av sei i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011a

Følg den avtalte forvaltningsplanen

< 93

93

96

213

2012 a

Følg den avtalte forvaltningsplanen

< 87

87

77

197

2013 a

Følg den avtalte forvaltningsplanen

<100

100

80

186

2014 a

Følg den avtalte forvaltningsplanen (TAC-15 pst.)

<86

86

189

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

<72.8

72.8

a Før 2015 representerer tala for TAC landingar, ikkje fangst

Boks 4.12 Torsk i Nordsjøen, Skagerrak og den austlege engelske kanalen

Figur 4.43 Torsk

Foto: Noregs sjømatråd

Artsnamn: Torsk – Gadus morhua.

Bestand: Torsk i Nordsjøen, Skagerrak og den austlege engelske kanalen.

Maksimal storleik: 100 cm og 20 kg.

Levetid: 15 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 200 000 tonn

Kvote for 2015: Nordsjøen: 29 189 tonn, av dette 4 962 tonn til Noreg

Skagerrak: 4 171 tonn, av dette 136 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 70 mill. kroner

Fakta om bestanden: Torsk finst på begge sider av det nordlege Atlanterhavet, og er delt inn i mange bestandar. Han lever hovudsakleg ved botnen, men kan gå opp i sjøen for å beite. Medan småtorsk et mest dyreplankton og krepsdyr, et større torsk mest fisk, som augepål, sild, tobis og småtorsk. Også for torsken i Nordsjøen reknar vi med at det finst fleire lokale stammar med eigne gytefelt, men det er ingen klåre skiljeliner mellom stammane. Gytinga føregår frå januar til april.

Figur 4.44 Utbreiingsområde og gyteområde for torsk i Nordsjøen, Skagerrak og den austlege engelske kanalen

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av nordsjøtorsk i perioden 1963–2013 er kring 180 000 tonn, men med ein kraftig reduksjon av fangsten, i takt med reduksjon i bestanden, gjennom perioden, jf. figur 4.45. Fram til 1980-talet var fangsten på eit nivå rundt 250-300 000 tonn, men vart så gradvis redusert til rundt 50 000 tonn, og har lege på dette nivået dei siste 10 åra. Torsk blir for det meste fanga i eit blandingsfiskeri med trål saman med hyse, kviting, sjøkreps, raudspette og tunge. I det norske fisket blir litt over halvparten teke med garn, ei firedel med line og ein femdel med trål. Alle land som grensar til Nordsjøen fiskar torsk, men Danmark, Storbritannia og Noreg er dei viktigaste aktørane.

Status og råd

Det er vanskeleg å skilje dei ulike torskestammane i Nordsjøen, Skagerrak og den austlege engelske kanalen, og torsken i dette området blir difor handsama som ein bestand i forvaltningssamanheng. ICES vurderer gytebestanden til å ha auka litt frå det kritisk låge nivået i 2006, men er framleis vel under føre-var-nivået, jf. figur 4.45. Ein ny forvaltningsplan vart innførd av Noreg og EU i 2013. I følgje denne burde totalfangsten i 2015 ikkje overstige 35 486 tonn, jf. tabell 4.12.

Figur 4.45 Utviklinga i bestand og fangst av torsk i Nordsjøen og Skagerrak

Tabell 4.12 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av torsk i Nordsjøen og Skagerrak dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011

Sjå scenarier

-

26,8

46

46

2012

Følg den avtalte forvaltningsplanen (F 45 pst. av F₂₀₀₈₎

31,8a

26,5

44

55

2013

Følg den avtalte forvaltningsplanen (TAC-20 pst.)

25.4a

26,5

46

56

2014

Følg den avtalte forvaltningsplanen

28,8a

27,8

69

2015

Følg den avtalte forvaltningsplanen

35,5

33,4

a Før 2015 representerer tala for TAC landingar, ikkje fangst

Boks 4.13 Hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland

Figur 4.46 Hyse

Foto: T. Wenneck

Artsnamn: Hyse – Melanogrammus aeglefinus.

Maksimal storleik: 60 cm og 4 kg.

Levetid: 15 år

Bestandstorleik (2014): Vel 400 000 tonn

Kvote for 2015: Nordsjøen: 40 711 tonn, av dette 9 634 tonn til Noreg

Skagerrak: 2 504 tonn, av dette 105 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 17 mill. kroner

Fakta om bestanden: Hysa finst på begge sider av det nordlege Atlanterhavet, og er delt inn i mange bestandar. Ho lever hovudsakleg ved botnen, og et botndyr som børstemark, muslingar og slangestjerner. Tobis og sildeegg står også på menyen. Gytefelta ligg i den sentrale Norsjøen, og gytinga føregår frå mars til mai.

Figur 4.47 Utbreiingsområde og gyteområde for hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland i perioden 1963–2013 er kring 210 000 tonn, men med ein reduksjon av fangsten gjennom mesteparten av denne perioden, i takt med ein minkande bestand, jf. figur 4.48. Dei siste åra har fangsten lege på rundt eller litt under 50 000 tonn. Hyse blir hovudsakleg fanga med botntrål og i mindre grad også med snurrevad. Hyse er målart for deler av flåten, men blir også fanga i blandingsfiskeri saman med mellom anna torsk, kviting og kreps.

Status og råd

Frå 2014 er også hysa vest av Skottland rekna saman med hysa i Nordsjøen og Skagerrak i bestandsvurdering og kvoterådgjeving. ICES vurderer bestanden til å vere i god forfatning og blir hausta berekraftig. Rekrutteringa har sporadisk vore sterk, og har gjeve dominerande årsklasssar i fiskeriet, men bortsett frå 2005- og 2009-årsklassen som var middels store, har rekrutteringa dei siste åra vore under langtidsgjennomsnittet, jf. figur 4.48. Det er førebels ikkje utarbeidd nokon forvaltningsplan for heile området. Basert på langtidsutbytte, meiner ICES at den totale fangsten ikke bør overstige 68 690 tonn i 2015, jf. tabell 4.13.

Figur 4.48 Utviklinga i bestand og fangst av hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland

Tabell 4.13 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011a

Sjå scenarier

-

38,1

60,9

205

2012 a

Følg den avtalte forvaltningsplanen

41,6

47,1

43,9

258

2013 a

Følg den avtalte forvaltningsplanen

47,8

52,0

46,6

235

2014 a

Følg den avtalte forvaltningsplanen

40,6

44,6

173

2015

Maksimalt langtidsutbytte

68,7

47,8

a Før 2015 representerer tala for TAC landingar, ikkje fangst

Boks 4.14 Kviting i Nordsjøen, Skagerrak og den austlege engelske kanalen

Figur 4.49 Kviting

Foto: Jan de Lange, Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Kviting – Merlangius merlangus

Maksimal storleik: 55 cm og 1,5 kg.

Levetid: 12 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 300 000 tonn

Kvote for 2015: Nordsjøen: 13 678 tonn, av dette 618 tonn til Noreg

Skagerrak: 1 050 tonn, av dette 19 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 1,3 mill. kroner

Fakta om bestanden: Kvitingen er utbreidd i det austlege Atlanterhavet, og er delt inn i mange bestandar. Han lever hovudsakleg ved botnen på 10-200 m djup, men kan gå opp i sjøen for å beite. Kvitingen et i hovudsak fisk, som sild, augepål og tobis, men et også yngel av torsk, hyse og kviting. Det er gytefelt både i den sørlege og nordlege Norsjøen. Gytinga føregår over ein lang periode om våren og sommaren.

Figur 4.50 Utbreiingsområde og gyteområde for kviting i Nordsjøen, Skagerrak og den austlege engelske kanalen.

Fisket

Den gjennomsnittlege årlege totalfangsten av kviting i Nordsjøen i perioden 1960–2013 er kring 70 000 tonn, men har dei siste åra lege mellom 20 000 og 30 000 tonn, jf. figur 4.51. Kviting blir fanga i blanda fiskeri der målartane enten er torsk og hyse, flatfisk eller kreps, og som bifangst i industritrålfisket. Bifangsten i industritrålfisket har minka i seinare år på grunn av at meir selektive reiskapar har vore tekne i bruk. Storbritannia, Frankrike og Nederland har vore dei viktigaste aktørane, men i seinare år har også den norske delen auka noko.

Status og råd

ICES har ikkje nok kunnskap til å vurdere gytebestand og verknad av fisket i høve til føre-var-nivå. Gytebestanden har vore låg sidan 2003 og er truleg nær ei kritisk grense, jf. figur 4.51. Fisketrykket har vorte redusert i seinare år, men det var ein liten auke att i 2013. Rekrutteringa har vore langt under gjennomsnittet sidan 2003. EU og Noreg har avtalt ein forvaltningsplan for kviting, og i følgje denne bør det ikkje fiskast meir enn 17 100 tonn i 2015. Dette representerer ein nedgang på 15 pst. frå i 2014, jf. tabell 4.14.

Figur 4.51 Utviklinga i bestand og fangst av kviting i Nordsjøen og Skagerrak

Tabell 4.14 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av kviting i Nordsjøen og Skagerrak dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011 a

Ingen fangst av torsk

< 12,7

14,8

28

312

2012 a

Interim forvaltningsplan

<20,3

17.1

23

319

2013 a

Føre-var tilnærming

<26,0

18,9

25

247

2014 a

Føre-var-tilnærming

<21,2

16

204

2015

Følg forvaltningsplanen

<17,1

14.7

a Før 2015 representerer tala for TAC landingar, ikkje fangst

Boks 4.15 Raudspette i Nordsjøen og Skagerrak

Figur 4.52 Raudspette

Foto: Ingunn Bakketeig, Havforskningsinstituttet

Artsnamn: Raudspette – Pleuronectes platessa

Maksimal storleik: 70 cm og 3,5 kg.

Levetid: 20 år

Bestandstorleik (2014): Om lag 700 000 tonn

Kvote for 2015: Nordsjøen: 128 376 tonn, av dette 8 686 tonn til Noreg

Skagerrak: 10 056 tonn, av dette 201 tonn til Noreg

Norsk fangstverdi (2013): Om lag 9,5 mill. kroner

Fakta om bestanden: Raudspette finst på begge sider av det nordlege Atlanterhavet, frå Middelhavet til Barentshavet, og er delt inn i mange bestandar. Bestanden i Nordsjøen er den største. Raudspetta lever på botnen ned til om lag 200 m djup. Raudspetta et børstemark, skjel, maneter, krepsdyr, pigghudar og små fisk. Gyteområda finst i dei sentrale og sørlege delane av Norsjøen, men det er ingen klåre skiljeliner mellom stammane. Gytinga føregår i januar og februar.

Figur 4.53 Utbreiingsområde og gyteområde for raudspette i Nordsjøen og Skagerrak

Fisket

Den gjennosnittlege årlege totalfangsten av raudspette i Nordsjøen i perioden 1957–2013 er kring 160 000 tonn, og har variert ein del i takt med utviklinga i bestanden, jf. figur 4.54. Raudspette blir mest fiska med bomtrål i sentrale deler av Nordsjøen og i eit blandingsfiskeri med botntrål, der målarten er tunge, i dei sørlege delane av Nordsjøen. Omfattande utkast av undermåls raudspette går føre seg i blandingsfisket. I Skagerrak blir raudspetta fiska i eit direkte fiskeri med garn og snurrevad, men også i eit blandingsfiskeri saman med torsk og kreps. Utkastet er likevel avgrensa sidan reiskapen har stor maskevidd og fiskar selektivt. Nederland, Danmark og Storbrittannia dominerer i dette fisket. Noreg disponerer kring 7 pst. av totalkvoten i Nordsjøen og om lag 2 pst. av den i Skagerrak.

Status og råd

ICES vurderer bestanden til å vere i god forfatning og berekraftig hausta. Bestanden har auka dei siste åra til eit rekordhøgt nivå i 2014, jf. figur 4.54. Rekrutteringa har vore om lag som langtids-gjennomsnittet, men fiskepresset har minka. ICES tilrår, basert på ein forvaltningsregel vedteken av EU, at fangsten i 2015 ikkje bør overstige 179 301 tonn, jf. tabell 4.15.

Figur 4.54 Utviklinga i bestand og fangst av raudspette i Nordsjøen og Skagerrak

Tabell 4.15 Tilrådd totalkvote (TAC), avtalt TAC, fangst og gytebestand (tusen tonn) av raudspette i Nordsjøen og Skagerrak dei siste fem åra

År

Råd frå ICES

Tilrådd TAC

Avtalt TAC

Fangst

Gytebestand

2011 a

Sjå scenarier

64,2

73,4

109

456

2012 a

Første steg i forvaltningsplan

84,4

84,4

133

507

2013 a

Første steg i forvaltningsplan

97,1

97,1

118

554

2014 a

Bestanden i andre steg, forvaltninga i første steg av forvaltningsplan

111,0

111,6

670

2015

Følg andre steg i forvaltningsplanen

179,3

138,4

a Før 2015 representerer tala for TAC landingar, ikkje fangst

5 Fisket etter avtalane i 2013 og 2014

Dette kapitlet gjer greie for hovudtrekka i fisket etter fiskeriavtalane Noreg hadde med andre land i 2013 og 2014. Hovudvekta er lagt på norsk utnytting av avtalene og i kva grad partane som får tildelt kvotar i norske område, faktisk utnyttar desse kvotane.

Norske fiskarar utnyttar generelt kvotane godt, og for dei kommersielt viktigaste bestandane blir kvotane nytta så godt som fullt ut, jf. tabell 5.1

Tabell 5.1 Norsk utnytting av dei kommersielt viktigaste kvotane i 2013 og 2014

Utnyttingsgrad

2013

2014

Barentshavet, Noreg – Russland

Torsk

100 %

101 %

Hyse

98 %

101 %

Nordsjøen og Skagerrak, Noreg – EU

Sild

102 %

102 %

Sei

74 %

94 %

Fleirpartsavtalar

Norsk vårgytande sild (nvg-sild)¹

96 %

103 %

Makrell¹

107 %

100 %

Kolmule¹

104 %

108 %

1 Oversikta tek ikkje omsyn til overføringar over år (kvotefleksibilitet).

Noreg utnyttar godt kvotane på dei bestandane som vi deler med Russland. Noreg har god tilgang på desse bestandane i eiga sone, og vi nyttar difor lite av sonetilgangen vi har i russiske sone. Russland fiskar store deler av sine kvotar i norsk økonomisk sone (NØS).

Forhandlingane med EU var seint ferdige, både i 2013 og 2014. Dette påverka i særleg grad EU sitt fiske i Nordsjøen i 2014. Noreg nytta heile den norske sildekvoten, i tillegg var torske- og seikvoten brukbart nytta begge åra. I følgje offisiell fangststatistikk har EU i dei seinare åra hatt relativt god utnytting av fellesbestandane i Nordsjøen.

I EU-farvatna vart dei norske kvotene av dei pelagiske artane kolmule og brisling, i tillegg til blåkveite, godt nytta. Norske linefartøy fiska ein god del av botnfiskkvotane av blålange, lange og brosme både i 2013 og 2014.

Det norske fisket i Skagerrak har dei siste åra i hovudsak vore konsentrert om reke og sild. EU har fiska mest av artane torsk, hyse, raudspette og reker i Skagerrak. Sverige fiska store deler av kvotane sine i NØS.

Noreg hadde ingen tosidig avtale med Færøyane i 2013. Avtalen for 2014, med omsyn til botnfisk, vart først inngått i mars 2014. Dette er truleg noko av årsaka til låg kvoteutnytting fordi lineflåten bruker å fiske i færøysk sone tidleg på året. Færøyane har fiska mesteparten av kvotane sine på torsk, hyse og sei i NØS.

Med unntak av kveite har Noreg hatt godt utbytte av kvotane i Grønlands sone i 2013 og 2014. Det same har Grønland i NØS nord om 62°N. Noreg har også utnytta botnfiskkvotane ved Island godt begge åra. Det same har Island i NØS nord om 62°N.

Alle kyststatane har nytta kvotane sine av dei pelagiske artane norsk vårgytande sild, kolmule og makrell. Med unntak av det norske fisket har fisket på desse kvotane langt på veg skjedd i andre farvatn enn dei norske.

I loddefisket ved Island, Grønland og Jan Mayen sesongen, 2012/2013, var det ikkje grunnlag for å opne for sommarfiske. Vinterfisket var svært dårleg, norske fartøy nytta 13 pst. av den norske kvoten. For sesongen 2014/2015 har det vore opna både for sommar- og vinterfiske, og dette har ført til at Noreg har nytta heile kvoten sin.

5.1 Tosidige avtalar

5.1.1 Noreg – Russland

Noreg har ei høg utnytting av kvotane på dei fiskebestandane vi forvaltar saman med Russland. Også Russland utnyttar sine kvotar godt. Russland fiskar store deler av sine kvotar i norsk økonomisk sone (NØS). Noreg nyttar lite av sonetilgangen vi har i russisk sone, fordi vi har god tilgang på desse bestandane i eiga sone.

Tabell 5.2 Norske kvotar og fangstar på fellesbestandane i Barentshavet

Art

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk

472 340

466 439

470 635

471 590

Hyse

101 107

90 484

99 437

91 576

Blåkveite

9 675

9 675

9 293

9 977

Lodde

119 000

38 980

120 950

40 021

1 Etter overføring til tredjeland.

2 Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 6. februar 2015, inklusive forskningsfangst og ungdoms- og rekreasjonsfisket.

Tabell 5.3 Russiske kvotar og fangstar på fellesbestandane i Barentshavet

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk

434 740

431 735

432 318

433 370

Hyse

89 154

79 115

85 668

78 649

Blåkveite

8625

8625

10 310

-

Lodde

81 000

26020

60 384

25 714

1 Etter overføring til Noreg og før overføring til tredjeland.

² Fangsttal utarbeidd i den norsk-russiske analysegruppa i 2014 og fangsttal oversendt frå russiske styresmakter til norske styresmakter. Fangsttal for blåkveite for 2014 er ikkje inkludert i oversendinga frå russiske styresmakter.

Tabell 5.4  Norske kvotar og fangstar i russisk økonomisk sone

Art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk

140 000

140 000

7323

6 521

Hyse

35 000

35 000

1424

1 418

Blåkveite

8925

8925

6

4

Lodde

114 000

8800

150

-

Reker

3500

4000

2339

1426

Grønlandssel²

7000

7000

-

-

Steinbit

2500

2500

1367

678

Flyndre

200

200

-

-

Bifangstkvote

500

500

21

8

1 Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 10. februar 2015.

2 Antall dyr.

Tabell 5.5 Russiske kvotar og fangstar i norske havområde

Område/art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

NØS N 62°N

Torsk

140 000

200 000

138 647

161 881

Hyse

35 000

35 000

22 506

18 914

Blåkveite

7875

7875

3790

3779

Lodde

76 000

25 920

2695

-

Sei²

14 250

12 000

14 017

12 037

Steinbit

4500

4 500

3534

4012

Uer³

2000

2000

746

605

Snabeluer³

2000

2000

549

491

Kolmule⁴

11 192

20 887

12

150

Norsk vårgytande sild⁴

79 356

54 682

19 587

23 821

Andre artar

3 000

3000

411

344

Fiskerisona ved Jan Mayen

Norsk vårgytande sild

-

-

16 618

4795

Makrell

-

-

3

25

Kolmule

-

-

1527

1384

1 Kvotekontrollen i Fiskeridirektoratet per 6. februar 2015.

2 Av totalkvoten på 12 000 tonn sei kunne inntil 5000 tonn fiskast i eit direktefiske i 2014.

3 Kvoten for snabeluer og uer kunne berre nyttast til bifangst i 2013 og 2014.

⁴ Kolmulekvoten og sildekvoten i NØS nord for 62°N kunne òg fiskast i fiskerisona ved Jan Mayen.

5.1.2 Noreg – EU

Forhandlingane med EU for 2013 og 2014 gjekk treigt, og vart ferdige høvesvis 18. januar 2013 og 12. mars 2014. Dette gjorde det noko vanskelegare for fiskarane frå EU og Noreg å fiske i kvarandre sine soner. Tradisjonelt har EU-flåten fiska i norsk sone heile året, medan den norske flåten ikkje har vore avhengig av å kunne fiske i EU-sona dei første vekene. At avtalene kom seint i 2013 og 2014 har difor truleg hatt mest å seie for EU-flåten. Lysingfangstar i Nordsjøen har auka dei siste åra. Noreg har fått større blåkveitekvote i EU-sona i ICES-område IIa, og kvoten er godt utnytta. Tabellane 5.6 til og med 5.9 viser at Noreg og EU i stor grad fiskar kvotane i Nordsjøen i sine eigne soner.

Tabell 5.6 Norske kvotar og fangstar på fellesbestandane i Nordsjøen

Art

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk

4659

4911

4085

4585

Hyse

9652

5498

1662

2676

Sei

46 854

39 739

33 811

36 956

Kviting

1703

669

560

916

Raudspette

5545

7214

844

584

Sild³

141 366

138 563

144 721

142 001

1 Etter overføringar frå EU og tredjeland.

2 Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 9. februar 2015.

3 Tabellen syner nordsjøsildkvoten inkludert den delen av Skagerrakkvoten som kan takast ut i Nordsjøen.

Tabell 5.8 syner fangstmoglegheitene for norske fartøy i EU-sona. For fleire artar kan kvoten også fiskast i NØS eller i internasjonalt område. Slike fangstar reduserer høvet til å fiske tilsvarande i EU-sona. Det er til dømes tilfellet med makrellen. Avvik kan elles komme av at fisken er vanskeleg tilgjengeleg eller at det er liten interesse for å fiske denne arten.

Noreg får også kvotar i grønlandske farvatn gjennom forhandlingane med EU. Tradisjonelt har kvoten på blåkveite på Vest-Grønland vore godt nytta, men i 2014 vart også kvoten på Aust-Grønland nytta. Dei siste åra har det vore liten interesse for å fiske reker.

Tabell 5.7 EUs kvotar og fangstar på fellesbestandane i Nordsjøen

Art

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk³

21 974

23 073

16 251

12 463

Hyse

34 681

32 079

31 408

20 528

Sei

43 486

36 917

37 022

18 344

Kviting

17 039

15 233

12 158

9063

Raudspette

91 225

104 117

72 465

44 116

Nordsjøsild

339 380

333 726

322 804

241 124

1 Etter overføringar mellom Noreg og EU og før overføring til tredjeland.

2 Fangsttala for heile 2013 og for 2014 per 30. september 2014 var utarbeidd i førebuinga til forhandlingane. mellom Noreg og EU hausten 2014.

3 I tillegg kjem 2637 tonn i 2013 og 2769 tonn i 2014 som var avsett til forsøk med CCTV.

Tabell 5.8 Norske kvotar og fangstar i EU-farvatn¹ og tildelte kvotar frå EU i grønlandske farvatn

Område/art

Kvotar (tonn)

Fangstar (tonn)

2013

2014

2013

2014

EU-farvatn²

Makrell

153 355

278 868

80 079

75 924

Sild³

60 000

60 000

60 520

59 209

Augepål

20 000

15 000

20 284

7866

Kolmule

144 408

277 983

130 343

212 603

Tobis

22 450

0

21 394

-

Brisling

10 000

9000

1670

9007

Hestmakrell

3550

3550

148

381

Torsk³

4659

4911

2012

2222

Hyse³

9652

5498

907

1736

Sei34

47 354

40 239

18 937

12 143

Blålange

150

150

155

49

Lange⁵

6140

5500

5131

4824

Brosme⁵

2923

2923

2287

1391

Kviting³

1703

669

443

821

Raudspette³

5545

7214

781

530

Sjøtunge

30

10

-

-

Blåkveite⁶

824

1000

1112

899

Kombinert kvote

140

140

315

148

Andre artar

3250

4000

1781

2627

Vest-Grønland⁷

Blåkveite

575

575

573

572

Kveite

75

75

-

-

Aust-Grønland⁷

Reker

2700

2550

3

-

Blåkveite

575

575

286

587

Kveite

75

75

-

-

Uer⁸

800

800

178

445

Torsk⁹

500

-

511

-

Skolest/Isgalt o.a.⁹

120

60

7

52

¹ Etter overføringar til EU og tredjeland.

² Fangsttala er henta frå Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 6. februar 2015.

³ For desse fellesbestandane avtalar EU og Noreg storleiken på TAC for kvar bestand, fordeling av TAC på dei to partane, eventuelle kvotebyte og kor mykje partane kan maksimalt kan fiske i dei respektive sonene. Norske fartøy kan fiske kvoten i både EU-sonen og i NØS.

⁴ Inkludert kvote og fangst i ICES-område Via.

⁵ Av den samla kvoten for lange og brosme kan inntil 25 prosent vere bifangst (maksimalt 3 000 tonn).

6 Kvoten på blåkveite gjeld for ICES-underområder IIa og VIa.

7 Fangsttala er henta frå Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 11. februar 2015.

8 Kvoten på uer ved Aust-Grønland kan òg fiskast i internasjonalt farvatn.

9 Kvoten på torsk og skolest/isgalt kan fiskast både på Vest- og Aust-Grønland.

Tabell 5.9 EU sine kvotar og fangstar i norske havområde

Område/art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹(tonn)

2013

2014

2013

2014

NØS, N 62°N

Torsk

19 971

20 524

19 714

20 486

Hyse

1481

1200

1436

1008

Sei

2 550

2550

1381

547

Blåkveite

50

50

69

77

Uer

750

750

127

2

Snabeluer

750

750

30

86

Kolmule

113 630

203 448

55

25

Makrell

11 788

22 179

73

2020

Norsk vårgytande sild²

34 695

24 519

30 566

8781

Andre artar

350

350

132

141

NØS, Nordsjøen³

Torsk⁴

19 481

20 054

5932

6626

Hyse⁴

26 505

23 862

4907

4589

Sei⁴

44 366

36 917

13 031

12 551

Kviting⁴

11 734

10 320

580

527

Raudspette⁴

37 581

42 723

5658

5371

Makrell

21 906

39 115

2836

137

Nordsjøsild⁴

50 922

50 000

1935

3446

Augepål

0

0

4

2

Kolmule

114 430

203 448

204

2

Tobis

0

0

-

775

Reker

480

480

147

73

Andre artar

10 115

10 870

8041

8568

Norsk vårgytande sild

34 695

24 519

-

-

Kolmule

113 630

203 448

-

-

1 Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 9. februar 2015. Tala er basert på fartøya sine kalkulerte soner ved fiske.

2 EU sin kvote av norsk vårgytande sild nord for 62°N kunne fiskast i område under norsk jurisdiksjon nord for 62°N.

3 EU sine kvotar i NØS i Nordsjøen er både i 2013 og 2014 sett saman av tre kvoteavtalar: avtalen mellom EU og Noreg, avtalen mellom Sverige og Noreg og «kolmuleavtalen». Avtalen mellom Sverige og Noreg er presentert i tabell 5.12.

4 For desse fellesbestandane avtalar EU og Noreg storleiken på TAC for kvar bestand, fordeling av TAC på dei to partane, eventuelle kvotebyte og kor mykje partane kan fiske i dei respektive sonene.

Noreg – EU: fisket i Skagerrak og Kattegat

Det norske fisket i Skagerrak har dei siste åra i hovudsak vore konsentrert om reker og sild. EU nyttar best ut kvotane på torsk, hyse, nordsjøsild og raudspette. Det er i hovudsak Danmark og Sverige som fiskar på desse kvotane, men for enkelte artar har òg andre EU-land mindre kvotar. På eige grunnlag kvoteregulerer EU òg andre bestandar enn dei det er fastsett kvotar på gjennom avtalen om regulering av fiskebestandane i Skagerrak/Kattegat. Tabellane 5.10 og 5.11 viser kvotane og fangstane i Skagerrak og Kattegat i 2013 og 2014.

Tabell 5.10 EU sine kvotar og fangstar i Skagerrak og Kattegat

Art

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk

3660

3843

3681

3077

Hyse

2653

2256

1769

1605

Kviting

1031

1031

45

53

Raudspette

8959

9855

6486

6319

Sild

54 324

47 174

37 958

20 750

Brisling

38 480

30 784

2325

12 644

Reker

3551

3551

2931

2541

1 Torsk, raudspette og reker kan berre fiskast i Skagerrak. For dei andre artane gjeld kvotane både i Skagerrak og den nordlege delen av Kattegat.

2 Fangsttala for heile 2013 og for 2014 per 30. september 2014 var utarbeidd i førebuinga til forhandlingane mellom Noreg og EU hausten 2014.

Tabell 5.11 Norske kvotar og fangstar i Skagerrak og Kattegat

Art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk²

138

144

197

134

Hyse

117

99

222

85

Kviting

19

19

5

5

Raudspette

483

501

138

43

Sild³

3667

3118

3011

2048

Makrell

3000

3000

139

135

Brisling

3120

2496

817

256

Reker

3099

3099

3739

4505

1 Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 9. februar 2015.

2 Tabellen viser Skagerrakkvoten ekskludert den overførbare delen av Skagerrakkvoten som kan tas ut i Nordsjøen.

3 Utanfor grunnlinjene.

Noreg – EU: Sverige

Noreg har ein såkalla nabolandsavtale med Sverige om fiskeri, som gjev svenske fiskarar retten til å fiske i norsk sone i Nordsjøen. Svenske fiskarar får tildelt kvotar på torsk, hyse, kviting, lyr, sei, sild, makrell, reker og industrifisk. Svenske kvotar og fangstar i norske havområde i 2013 og 2014 er vist i tabell 5.12.

Tabell 5.12 Svenske kvotar og fangstar i norske havområde

Område/art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

NØS, Nordsjøen

Torsk

382

382

305

361

Hyse

707

707

98

89

Sei

880

880

873

876

Kviting

190

190

28

44

Industrifiske²

800

800

178

777

Makrell

242

247

242

180

Sild

922

866

922

857

Reker

123

123

104

104

Andre artar

-

-

61

44

1 Fangsttala er basert på innrapporterte tal frå Det Svenske Fiskeriverket.

2 Industrifiskkvoten til Sverige omfattar kolmule, augepål, tobis, brisling og hestmakrell. Av dette kunne det fiskast maksimalt 400 tonn hestmakrell.

5.1.3 Noreg – Færøyane

Noreg hadde ingen tosidig avtale med Færøyane i 2013. Avtalen for 2014 med omsyn til botnfisk, vart først inngått i mars 2014, og det er truleg noko av årsaka til låg kvoteutnytting då lineflåten bruker å fiske i færøysk sone tidleg på året.

Færøyane har utnytta botnfiskkvotane godt. Færøyske fartøy har i hovudsak fiska kvoten på kolmule og makrell i si eiga sone, i EU-sona og i internasjonalt farvatn dei siste åra. Dei har difor ikkje fiska makrell og kolmule i NØS nord for 62°N eller i fiskerisona ved Jan Mayen i 2014.

Tabell 5.13 Norske kvotar og fangstar i færøysk sone

Art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

Lange/blålange

-

1 250

-

528

Brosme

-

1 025

-

379

Sei

-

-

-

-

Makrell

-

54 684

-

383

Hestmakrell

-

-

-

-

Kolmule

-

124 180

-

3170

Andre artar

-

737

-

63

1 Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 10. februar 2015.

Tabell 5.14 Færøyske kvotar og fangstar i norske havområde

Område/art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

NØS, N 62°N

Torsk

-

12 000

-

12 263

Hyse

-

1300

-

867

Sei

-

300

-

315

Kolmule

-

22 090

-

-

Makrell

-

54 684

-

-

Andre artar²

-

300

-

182

NØS, Nordsjøen

Kolmule

-

22 090

-

-

Makrell

-

54 684

-

-

Fiskerisona ved Jan Mayen

Kolmule

-

22 090

-

-

1 Kvotekontrollen i Fiskeridirektoratet per 9. februar 2015.

2 Inkludert uer, sei og blåkveite.

5.1.4 Noreg – Grønland

Noreg sine kvotar og fangstar i grønlandsk sone i 2013 og 2014 går fram av tabell 5.15. I tillegg kan norske fartøy fiske i grønlandsk sone på kvote tildelt av EU (sjå tabell 5.8).

Kvotane på torsk og blåkveite var godt nytta, medan kvoten på kveite tradisjonelt er vanskeleg å nytte.

Kvoten på uer er delt i botnlevande og pelagisk uer. Den pelagiske uerkvoten frå Grønland og EU kan fiskast i internasjonalt farvatn. Desse kvotane var godt nytta.

Tabell 5.15 Norske kvotar og fangstar i grønlandsk sone

Art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

Vest-Grønland:

Blåkveite

900

900

900

900

Aust-Grønland:

Blåkveite

275

275

275

275

Kveite

160

160

4

47

Uer

2200

1350

2156

1367

Bifangst av andre artar

150

150

52

59

Vest- og Aust-Grønland:

Torsk

750

1200

750

1289

1 Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 11. februar 2015.

Tabell 5.16 Grønlandske kvotar og fangstar i norske havområde

Område/art

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

NØS, N 62°N

Torsk

9400

8825

9403

8205

Hyse

1580

1400

1575

1139

Sei

1000

700

972

407

Andre artar

260

260

94

71

1 Grønland overførte 5900 torsk og 530 tonn hyse frå Russland til NØS i 2013, og 5325 torsk og 500 tonn hyse frå Russland til NØS i 2014.

2 Kvotekontrollen i Fiskeridirektoratet per 9. februar 2015.

5.1.5 Noreg – Island

Norske fartøy har utnytta kvotane på botnfisk ved Island godt dei seinaste åra. Island har også tradisjonelt fiska opp torskekvoten som dei er tildelt, samstundes som dei i stor grad utnyttar det kvantum som kan fiskast som bifangst. Islandske fartøy har i hovudsak fiska kvoten på norsk vårgytande sild i si eiga sone og i færøysk sone dei siste åra. Dei har difor ikkje fiska norsk vårgytande sild i NØS nord for 62°N eller i fiskerisona ved Jan Mayen i 2013 og 2014.

Tabell 5.17 Norske kvotar og fangstar i islandsk sone

Art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

Brosme, lange, blålange

500

500

486

494

Uer²

-

-

19

18

Anna²

-

-

101

55

¹ Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 10. februar 2015.

² I tillegg til kvoten på 500 tonn botnfisk hadde norske fartøy og høve til å ha inntil 25 prosent bifangst av andre artar.

3 Sesongen 2013/2014 og 2014/2015.

Tabell 5.18 Islandske kvotar og fangstar i norske havområde

Område/art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

NØS, N 62°N

Torsk

9141

9075

9039

9073

Hyse²

-

-

1865

2065

Sei²

-

-

290

289

NVG-sild

16 713

11 299

-

-

Andre artar²

2742

2723

40

33

Fiskerisona ved Jan Mayen

NVG-sild

89 817

60 722

-

-

¹ Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 9. februar 2015.

2 Bifangst inntil 30 prosent.

5.2 Kyststatsavtalar og andre fleirsidige avtalar

5.2.1 Norsk vårgytande sild

I 2007 var kyststatane einige om å innføre kvotefleksibilitet over årsskiftet for 2008. Denne ordninga er seinare ført vidare. Tabell 5.19 og 5.20 viser kvotane før og etter overføringar mellom partane, og overføringar over år.

Færøyane har i 2013 og 2014 ikkje skrive under avtalen fordi dei er misnøgde med deira del av totalkvoten. Dei andre partane har desse to åra inngått firepartsavtale der dei sette av eit kvantum til Færøyane i samsvar med deira del av kvoten tidlegare år. Partane har nytta kvotane sine godt i 2013, alle er innanfor kvotefleksibiliteten. Færøyane og Island har dei siste åra fiska store delar av kvoten sin i eiga sone. I 2014 har EU og Island igjen eit større kvantum enn dei har høve til å føre over til 2015. EU har informert kyststatane om at dei har utvida deira kvotefleksibilitet til 20 pst. På grunn av problem i eksportmarknaden. Dette er førebelse tal.

Tabell 5.19 Kvotar og fangstar av norsk vårgytande sild i 2013

STAT

Kvote

Balanse 2012

Overføring

Kvote etter overføring og fleksibilitet

Fangstar (tonn)¹

Balanse 2014

EU²

40 297

3153

-

43 450

40 820

2630

Færøyane³

105 230

-

2050

103 180

105 038

-1858

Island

89 817

4020

833

94 670

90 723

3947

Noreg

377 590

-19 266

-833

357 491

360 696

-3205

Russland

79 356

-

-

79 356

78 324

1032

Totalt

692 290

12 093

-2050

678 147

675 601

2546

Grønland

-

-

2050

-

12 131

-

1 Fangsttala er innrapportert frå deltakande land under fempartsforhandlingane 22. januar 2015.

² EU har rapportert fangst per 30. november 2014.

³ Færøyane har sett eigen kvote på 17 prosent av totalkvoten på 619 000 tonn.

Tabell 5.20 Kvotar og fangstar av norsk vårgytande sild i 2014

STAT

Kvote

Balanse 2013

Overføring

Kvote etter overføring og fleksibilitet

Fangstar (tonn)¹

Balanse 2015

EU²

27 244

2630

-

29 874

23 552

6322

Færøyane³

40 000

-

-12 100

27 900

26 898

1002

Island

60 722

3947

619

65 288

56 956

8332

Noreg

255 277

-3205

-619

251 453

263 191

-11 738

Russland

53 650

1032

10 000

64 682

60 283

4399

Totalt

436 893

4404

-2100

439 197

430 880

8317

Grønland

-

-

2100

2100

13 208

-11 108

1 Fangsttala er innrapportert frå deltakande land under fempartsforhandlingane 22. januar 2015 – førebelse tal.

² EU har rapportert fangst per 30. november 2014.

³ Færøyane har sett eigen kvote på 9,6 % av totalkvoten på 418 487 tonn.

5.2.2 Lodde ved Island, Grønland og Jan Mayen

For sesongen 2013/2014 vart førebels totalkvote (TAC) fastsett til 160 000 tonn i oktober 2013. Noreg hadde då ikkje høve til å nytte kvoten knytt til Grønland eller Jan Mayen fordi lodde ikkje er tilgjengeleg i desse farvatna om hausten og vinteren. Det var eit svært dårleg fiske i Islands økonomiske sone (IØS) denne vinteren. Berre 6 fartøy fekk fangst og dei fiska totalt 6 175 tonn.

For sesongen 2014/2015 vart førebels TAC fastsett til 450 000 tonn i juni 2014. Fisket i IØS vart ikkje opna før 1. oktober. Norske fartøy starta difor fisket i juli i Grønlands fiskerisone og fiska 30 486 tonn. I januar starta dei fisket i IØS på resten av kvoten. 31. januar vart TAC auka, norsk kvote i IØS auka då til 50 909 tonn. Det var eit godt fiske i IØS og Noreg nytta heile kvoten i sesongen 2014/2015. Noreg har ikkje fått fangsttal frå dei andre partane om deira fiske etter lodde.

Fisket etter lodde varierer frå sesong til sesong. Dersom TAC blir fastsett tidleg er det mogleg for norske fartøy å nytte kvoten knytt til Grønlands fiskerisone. Dersom TAC blir fastsett seint, kan dei norske fartøya berre nytte kvoten som er knytt til IØS.

Tabell 5.21 Norske kvotar og fangstar av lodde i sesongane 2013/2014 og 2014/2015

Kvotar (tonn)

Fangstar1 (tonn)

13/14²

14/15³

13/14

14/15

Totalt

49 189

81 069

6175

80 994

Derav Grønland

12 800

46 400

-

30 486

Derav Jan Mayen

49 089

81 069

-

-

Derav Island

40 869

50 909

6175

50 508

¹ Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 27. februar 2015.

² Norsk kvote var samansett av 12 800 tonn frå trepartsavtalen, der 4480 tonn kunne fiskast i Islands økonomiske sone (IØS) og 34 921 tonn frå avtalen mellom Noreg og Island om fisket i Barentshavet. I tillegg fekk Noreg eit kompensasjonstillegg på 1468 tonn frå førre sesong, der alt kunne fiskast i IØS.

³ Norsk kvote var juni 2014 samansett av 36 000 tonn frå trepartsavtalen, der 12 600 tonn kunne fiskast i IØS, og 34 669 tonn frå avtalen mellom Noreg og Island om fisket i Barentshavet. Noreg kunne altså fiske totalt 70 669 tonn lodde, der inntil 36 000 tonn kunne fiskast ved Grønland. 31. januar 2015 var TAC auka til 580 000 tonn. Norsk kvote auka då til totalt 81 069 tonn, der totalt 50 909 tonn kunne fiskast i IØS.

Figur 5.1 Lossing av sild

Foto: ©Scanfishphoto.com

5.2.3 Kolmule

Noreg byter tradisjonelt til seg kolmule frå EU samstundes som vi byter frå oss kolmule til Russland. Frå og med 2013 vart det innført kvotefleksibilitet over årsskiftet i fisket etter kolmule. Noreg fiska både i 2013 og 2014 på forskot på neste års kvote. Tabell 5.22 og 5.23 viser kvotane før og etter overføringar mellom partane, og overføringar over år. Dei fleste partane utnyttar kvotane godt.

Tabell 5.22 Kvotar og fangstar av kolmule i 2013

STAT

Kvote

Balanse 2012

Overføring

Kvote etter overføring og fleksibilitet

Fangstar (tonn)¹

Balanse 2014

EU

177 548

10 137

-45 000

142 685

114 882

17 755

Færøyane

154 614

894

-75 000

80 508

85 768

-5620

Island

104 339

-2851

-

101 488

104 918

-3430

Noreg

155 324

438

33 808

189 570

196 245

-6675

Totalt

591 825

8618

-86 192

514 251

501 813

2390

Russland

47 694

1185

86 192

135 071

120 669

4769

Grønland

3481

202

-

3683

2136

1547

1 Fangsttala er innrapportert frå deltakande land under kyststatsforhandlingane om kolmule i oktober 2014.

Tabell 5.23 Kvotar og fangstar av kolmule i 2014

STAT

Kvote

Balanse 2013

Overføring

Kvote etter overføring og fleksibilitet

Fangstar (tonn)¹

Balanse 2015

EU

331 349

17 755

-115 000

234 104

121 336

33 135

Færøyane

288 549

-5260

-62 000

221 289

209 595

10 156

Island

194 722

-3430

-

191 292

165 122

19 472

Noreg

289 874

-6675

79 113

362 312

399 519

-37 207

Totalt

1 104 494

2390

-97 887

1 008 997

895 509

33 792

Russland

89 009

4142

95 887

189 038

54 482

8901

Grønland

6497

348

-

6845

6891

-46

1 Fangsttala er innrapportert frå deltakande land under kyststatsforhandlingane om kolmule i oktober 2014.

5.2.4 Makrell

Frå og med 2011 vart det innført kvotefleksibilitet over årsskiftet i fisket etter makrell. Tabell 5.24 og 5.25 viser kvotane før og etter overføringar mellom partane, og overføringar over år. Noreg fiska både i 2013 og 2014 på forskot på neste års kvote. Noreg fiska storparten av kvoten i 2014 i eiga sone. Dei fleste partane utnyttar kvotane godt.

Tabell 5.24 Kvotar og fangstar av makrell i 2013

STAT

Kvote

Balanse 2012

Overføring

Kvote etter overføring og fleksibilitet

Fangstar (tonn)¹

Balanse 2014

EU

336 285

-

-

-

313 640

22 645

Færøyane

125 852

32 743

13 000

145 595

143 001

2594

Island

123 182

7460

1300

131 942

139 532

-7590

Noreg

153 597

-5894

-242

147 462

164 728

-17 267

Totalt for kyststatane

738 916

-

-

-

760 901

382

Russland

68 358

13 500

81 858

80 819

1039

Grønland

71 400

-1400

70 000

52 796

17 204

1 Fangsttala er innrapportert frå deltakande land under kyststatsforhandlingane om makrell i oktober 2014.

Tabell 5.25 Kvotar og fangstar av makrell i 2014

STAT

Kvote

Balanse 2013

Overføring

Kvote etter overføring og fleksibilitet

Fangstar (tonn)¹

EU

611 205

546 421

Færøyane

156 240

2594

14 000

144 834

150 415

Island

167 826

-7590

1300

161 536

154 825

Noreg

279 110

-17 267

-247

261 596

277 789

Totalt for kyststatane

1 214 381

-

-

-

1 129 450

Russland

102 211

-

14 500

116 711

116 461

Grønland

100 000

-

-

100 000

78 671

1 Fangsttala er førebels og innrapportert til NEAFC per november 2014.

5.2.5 Norsk fiske i Irmingerhavet

Deltakinga i dette fisket har variert frå år til år. I 2014 deltok seks norske fartøy, mot berre to fartøy i 2013. Sjølv om deltakinga i 2014 var relativt høg og kvoten var låg, stod det likevel att 355 tonn av den norske kvoten.

Tabell 5.26 Norske kvotar og fangstar i Irmingerhavet

Art

Kvotar¹ (tonn)

Fangstar² (tonn)

2013

2014

2013

2014

Snabeluer

3601

2320

2979

1965

1 Den norske kvoten av uer i Irmingerhavet er samansett av tre komponentar: Eit kvantum frå forvaltningssavtalen om snabeluer i Irmingerhavet, og kvantum som Noreg byter til seg frå Grønland og EU.

2 Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 11. februar 2015.

5.2.6 Norsk fiske i det nordvestlege Atlanterhavet

Dei siste åra har det vore auka interesse for fiske etter torsk i det nordvestlege Atlanterhavet. I 2013 deltok eitt norsk fartøy i dette fisket, medan to norske fartøy deltok i 2014. I begge åra er kvoten fullt utnytta. Rekekvoten har vore låg dei siste åra og norske fartøy har ikkje fiska reker i det nordvestlege Atlanterhavet sidan 2010.

Tabell 5.27 Norske kvotar og fangstar i det nordvestlege Atlanterhavet

Art

Kvotar (tonn)

Fangstar¹ (tonn)

2013

2014

2013

2014

Torsk

1305

1343

1268

1348

Reker

96

48

-

-

1 Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 10. februar 2015.

5.2.7 Rekefisket ved Svalbard

I 1996 vart rekefisket ved Svalbard regulert ved å setje grenser for innsatsen i fisket. Etter forskriftene kan berre nasjonar som har drive eit tradisjonelt fiske etter reker ved Svalbard delta i dette fisket med eit avgrensa tal på fartøy (Canada, Færøyane, Grønland, Island, EU, Noreg og Russland). For å motverke at rekefisket ekspanderer, vart rekefisket frå 1997 for dei aktuelle landa òg regulert med fiskedøgn. Av same grunn vart maksimalt tal tilletne fiskedøgn redusert med 30 prosent frå 1. januar 2006.

Tabell 5.28 Fangst av reker ved Svalbard

Land

Fangstar¹ (tonn)

Maksimalt tillatne fiskedøgn

2013

2014

2013

2014

EU

1270

2212

1080

1080

Færøyane

818

2177

922

922

Grønland

127

121

450

450

Noreg²

4335

5581

5795

5795

Island

93

84

70

70

Russland

194

21

3256

3256

Canada

-

-

108

108

1 Kvotekontrollen i Fiskeridirektoratet per 10. februar 2015 og Fiskeridirektoratets register for elektroniske fangst- og aktivitetsdata per 10. februar 2015.

2 For norske fartøy er fangsten basert på Landings- og sluttsetelregisteret i Fiskeridirektoratet per 10. februar 2015.

Tilråing

Nærings- og fiskeridepartementet

tilrår:

Tilråding frå Nærings- og fiskeridepartementet 20. mars 2015 om Noregs fiskeriavtalar for 2015 og fisket etter avtalane i 2013 og 2014 blir send Stortinget.

Fotnoter

1)

Rekna med norske prisar for førstehandsomsetning.

2)

Agnew et al.: Estimating the Worldwide Extent of Illegal Fishing. PLOSOne, 2009: http://www.plosone.org/article/info%3Adoi%2F10.1371%2Fjournal.pone.0004570