Prop. 132 L

(2019–2020)
Proposišuvdna Stuorradiggái (láhkamearrádusevttohus)

Sámelága rievdadeapmi (gielda- ja guovloođastusa čuovvumuššan)

Gielda- ja ođasmahttindepartemeantta ávžžuhus geassemánu 12. b. 2020, dohkkehuvvon stáhtaráđis seammá beaivve. (Solberga ráđđehus)

Dokumentet på regjeringen.no

1 Proposišuvnna váldosisdoallu

Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta evttoha dán proposišuvnnas rievdadit sámelága § 2-4. Mearrádus mudde sámediggeválgga válgabiirriid ja áirrasjuogu.

Stuorradikki mearrádusaid geažil, mat dahkkojedje geassemánu 8. b. 2017, juovlamánu 7. b. 2017 ja juovlamánu 13. b. 2018 guovloođastusa ja gieldaođastusa birra, de lea fylka- ja gieldastruktuvra rievdaduvvon.

Gielda- ja fylkastruktuvrra rievdadusaid geažil ferte rievdadit sámelága § 2-4 teavstta, mas meroštallojit sámediggeválgga válgabiirret ja áirrasjuohku.

Departemeanta lea gávnnahan ulbmillažžan ovddidit proposišuvnna gulaskuddama haga. Bargovuohki spiehkasta čielggadanbagadusa váldonjuolggadusa čuoggás 3-3, man mielde evttohuvvon láhkarievdadusaid dábálaččat galgá bidjat gulaskuddamii. Čuoggá 3-3 nuppi lađđasa vuođul sáhttá dattetge spiehkastit váldonjuolggadusas, jos dat adnojuvvo čielgasit dárbbašmeahttumin. Vuođuštus dasa, ahte gulaskuddan ii čađahuvvo, lea ahte rievdadusat adnojuvvojit buhtes teknihkalaš rievdadussan, mainna sihkkarastet ahte sámelágas geavahuvvojit gielddaid ja fylkkaid ođđa namahusat.

2 Proposišuvnna duogáš

2.1 Guovloođastus

Ođđajagemánu 1. b. 2020 rájes Norggas leat oktanuppelohkái fylkka; logi fylkkagieldda ja vel Oslo gielda, mas leat fylkkagieldda doaimmat. Ovdal ledje ovcci fylkkas unnit go 200 000 ássi. Ovdal lei ássiidlogu dáfus unnimus fylkkas 76 000 ássi, dál leat 240 000 ássi.

Go fylkkagielddat leat dál stuorábut, de dat ožžot maid eanet gaskaomiid, maiguin ovddidit fylkkaid guovlluide mihtilmas dárbbuid ja vejolašvuođaid vuođul. Daidda sirdet doaimmaid ja gaskaomiid dakkár surggiin, main fylkkagielddain lea jo ovddasvástádus ja gelbbolašvuohta.

Fylkkagielddat ožžot maid ođđa doaimmaid, earret eará dakkár surggiin go gelbbolašvuohta ja ovttaidahttin, álbmotdearvvašvuohta, dálkkádat ja biras, ealáhusovddideapmi ja eanandoallu, dutkan, johtolat, plánen ja kultuvra. Dat leat mávssolaš suorggit, maid olis ovddidit servodaga fylkka siskkobealde, ja fylkkagielddain lea buorre vuođđu čađahit doaimmaid.

2.2 Gieldaođastus

Ođđajagemánu 1. b. 2020 rájes Norggas leat 356 gieldda. Vaikko leat ovttastahttán ollu gielddaid, de eai leat rievdadan gieldastruktuvrra váldosárgosiid. Sullii bealis gielddain leat ain unnit go 5 000 ássi, ja eanet go 120 gielddas leat unnit go 3 000 ássi. Ođđajagemánu 1. b. 2020 maŋŋá leat stuorát erohusat stuorámus ja unnimus gielddaid gaskka. Mii leat ožžon ođđa, stuorra gielddaid, main leat nannosut organisašuvnnat ja stuorát fágabirrasat, ja mat sáhttet sihke lágidit buriid bálvalusaid ja aktiivvalaččat ovddidit ođđa gieldda servodaga ja ealáhusaid. Ollu unna gielddažiin leat unna organisašuvnnat, mat eai leat nu nannosat birgehallat dálá ja boahtteáiggi hástalusaiguin iežaset ássiid ja báikkálaš servodaga buorrin. Erenoamážit fuolastuhttá, go ollu smávva gielddain leat hástalusat bálkáhit ja doallat doarvái gelbbolašvuođa ja bargonávccaid organisašuvnnain, vai dat nagodit buvttadit buriid ja ovttaárvosaš bálvalusaid ássiidasaset.

2.3 Ráđđádallamat

Go jo dás lea sáhka sámelága rievdadeames, de gáibiduvvo ráđđádallan Sámedikkiin, vrd. 2005 mearriduvvon ráđđádallanbargovugiid stáhta eiseválddiid ja Sámedikki gaskka. Sámediggái lea fállojuvvon vejolašvuohta ráđđádallat. Sámedikkis eai dattetge oaidnán dan dárbbašlažžan, go jo láhkii eai dahkkojuvvo materiála rievdadusat.

3 Sámelága rievdadeapmi

Dán proposišuvnna rievdadusat leat evttohuvvon dan geažil, go gielda- ja fylkastruktuvra lea rievdaduvvon. Rievdadusaid geažil ferte heivehit lága § 2-4, mas mearriduvvojit sámediggeválgga válgabiirret ja áirrasjuohku.

4 Evttohusa ekonomalaš ja hálddahuslaš čuovvumušat

Departemeantta árvvoštallama vuođul dán proposišuvnna rievdadusevttohusain eai leat ekonomalaš eaige hálddahuslaš čuovvumušat, main livččii mearkkašupmi.

5 Fuopmášuhttimat mearrádusa hárrái

§ 2-4 hárrái

Mearrádusas ovdanbuktojit Sámediggeválgga válgabiirret. Go jo gielda- ja fylkastruktuvra lea rievdan, de ferte ođasmahttit dán mearrádusa. Romssa fylkka ja Finnmárkku fylkka sajis lea dál Romssa ja Finnmárkku fylka. Mátta-Trøndelága fylkka ja Davvi-Trøndelága fylkka sajis lea dál Trööndelage fylka. Sogn og Fjordane fylkka ja Hordaland fylkka sajis lea dál Vestland fylka. Oarje-Agder ja Nuorta-Agder fylkkat rievdaduvvojit Agder fylkan. Telemark ja Vestfold fylkkaid sajis lea dál Vestfold ja Telemark fylka. Akershus, Buskerud ja Østfold fylkkat rievdaduvvojit Viken fylkan. Fálesnuori suohkan gullá dál Hámmerfeastta suohkanii. Leaŋgáviikka, Birggi, Doaskku ja Ránáidsullo suohkanat gullet Sáččá suohkanii. Skániid suohkan gullá Dielddanuori suohkanii. Bjarkøy suohkan gullá Hársttáid suohkanii. Rindal suohkan gullá Trööndelage fylkii.

Mearrádussii eai dahkkojuvvo materiála rievdadusat, dušše gielddaid ja fylkkaid namat ođasmahttojit.

Ráva

Gielda- ja ođasmahttindepartemeanta

ávžžuha:

Ahte Gonagaslaš Majestehta dohkkeha ja vuolláičállá Stuorradiggái ovddiduvvon proposišuvdnaevttohusa sámelága rievdadeami birra (gielda- ja guovloođastusa čuovvumuššan).

Mii HARALD, Norgga Gonagas,

nanne:

Stuorradiggi bivdojuvvo dahkat láhkamearrádusa sámelága rievdadeami birra (gielda- ja guovloođastusa čuovvumuššan) nu mo mielddusin biddjojuvvon evttohusas celkojuvvo.

Láhkaevttohus
sámelága rievdadeami birra (gielda- ja guovloođastusa čuovvumuššan)

I

Láhka juovlamánu 6. b. 1987 nr. 56 Sámedikki ja eará sámi vuoigatvuođaid birra, § 2-4 galgá leat ná:

§2-4. Válgabiirret ja áirrasjuohku.

Sámediggái válljejuvvojit lahtut ja várrelahtut čuovvovaš válgabiirriin:

1. Nuortaguovllu válgabiire/Østre valgkrets: Mátta-Várjjaga, Unjárgga, Čáhcesullo, Várggáid, Báhcavuona, Deanu, Bearalvági, Davvesiidda ja Gáŋgaviikka gielddat Romssa ja Finnmárkku fylkkas

2. Ávjovári válgabiire/Ávjovári valgkrets: Kárášjoga ja Porsáŋggu gielddat ja Guovdageainnu suohkan Romssa ja Finnmárkku fylkkas

3. Davveguovllu válgabiire/Nordre valgkrets: Davvisiidda ja Muosáid gielddat, Hámmerfeastta, Álttá, Ákŋoluovtta, Láhpi, Skiervvá, Návuona ja Ráissa suohkanat Romssa jaFinnmárkku fylkkas

4. Gáiseguovllu válgabiire/Gáisi valgkrets: Gáivuona, Omasvuona, Ivgu, Gálssa, Romssa, Báhccavuona, Málatvuomi, Beardu, Sáččá ja Ráisavuona suohkanat Romssa ja Finnmárkku fylkkas

5. Viestarmera válggabijrra/Viesttarmeara válgabiire/Vesthavet valgkrets: Divrráid, Siellaga, Loabága, Rivttága, Dielddanuori, Ivvárstádiid, Hársttáid ja Giehtavuona suohkanat Romssa ja Finnmárkku fylkkas ja suohkanat Sáláda, Bájddára ja Meløy rájes ja davás Nordlándda fylkkas

6. Åarjel-Saepmie veeljemegievlie/Sørsamisk valgkrets: Nordlándda fylkka suohkanat Ruovada ja Raavta rájes máttás, Trööndelage fylka, Surnadal ja Sunndal suohkanat Møre ja Romsdal fylkkas ja Eengerdaelie, Rendalen, Os, Tolga, Tynset ja Folldal suohkanat Innlandet fylkkas

7. Lulli-Norgga válgabiire: dat suohkanat Møre ja Romsdal ja Innlandet fylkkain, mat eai gula válgabiirii 6, ja fylkkat Vestland, Rogaland, Agder, Vestfold ja Telemark, Viken ja Oslo.

Sámediggái galget válljejuvvot 39 áirasa. Guhtege válgabiirii juhkkojuvvojit vuos guokte áirasa. Dasto juhkkojuvvojit loahpat 25 áirasa gorálaččat válgabiirriid gaskkas jienastuslogu vuođul dan juohkinvuogi mielde, mii lea mearriduvvon válgalága § 11-3 goalmmát lađđasis. Lulli-Norgga válgabiirii ii galgga dattetge juohkit eanet áirasiid, go maid válgabiire livččii ožžon, jos buot 39 áirasa livčče juhkkojuvvon gorálaččat válgabiirriid gaskka.

Gonagas mearrida láhkaásahusain dárkilut njuolggadusaid áirrasjuogu ja evttohasaid válljema birra.

II

Láhka boahtá fápmui dan rájes go Gonagas mearrida.