Forside

Ráđđehusa doaibmaplána sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa várás (2023–2026)

Ovdasátni

Riika ii leat albma láhkai friddja ja demokráhtalaš, jus eat sihkkarastte riikka ássiid vuođđoolmmošvuoigatvuođaid – nu ahte besset leat nu go guhtege lea – ja eallit friddja, iešráđálaš eallimiid.

Mii eat leat vel joksan mihtuid dan ektui ahte mis livččii friddja, fátmmasteaddji ja oadjebas servvodat buohkaide. Eat Norggas ge. Menddo ollu bonjuolbmot ellet buori eallinárvvu ja buriid eallineavttuid haga.

Ollu bonjuolbmuin lea gullevašvuohta oskku- ja eallinoaidnoservošiidda, ja muhtimat vásihit hástalusaid dan dáfus makkár oainnut oskkuservošis leat sohkabeali dahje seksualitehta birra. Bonjuolbmot geain lea etnalaš minoritehtaduogáš sáhttet vásihit vealaheami ja marginaliserema sihke minoritehtaduogáža geažil ja danne go spiehkastit sohkabeali ja seksualitehta norpmain. Transolbmot vásihit hástalusaid eallindiliineaset erenoamážit psyhkalaš dearvvašvuođa ja vealaheami dáfus. Maiddái valáštallamis lea homofobiija ja transfobiija. Mánáidvaláštallan galgá leat oadjebas arena buohkaide, muhto ii leat álo nu.

Olles máilmmis oaidnit ovdáneami, muhto maiddái duođalaš hedjonemiid nissoniid, etnalaš minoritehtaid ja bonjuolbmuid rivttiin. Sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa áŋgiruššamis lea riikkaidgaskasaš fokus. Norga dáhttu ovttas eará Davviriikkaiguin leat láidesteaddjin dasa, ahte olmmošvuoigatvuođat, friddjavuohta ja máŋggabealatvuohta livčče buot olbmuide buorrin seamma dásis.

Lávvordat čuovganeapmái geassemánu 25. beaivvi Oslo Pride oktavuođas 2022 lei falleheapmi, mas guokte olbmo gottáhalle ja 26 olbmo roasmmohuvve. Lea dehálaš ahte mii ovttas čájehat vuoimmi buotlágan ekstremismma vuostá.

Ođđa doaibmaplána sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa várás 2023 -2026 galgá leat mielde bajideame bonjuolbmuid eallinárvvu, sihkkarastit sin rivttiid ja váikkuhit dasa ahte sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuohta oažžu eanet dohkkeheami. Plánas leat vuoruhan doaibmabijuid bonjuolbmuide dakkár surggiin Norggas, main leat stuorra hástalusat.

Doaibmaplána doaibmabijut čađahuvvojit gustovaš bušeahttarámmaid siskkobealde. Doaibmaplána lea dynámalaš, mii mearkkaša ahte lea liiba ođasmahttit plána doaimmaid ja ahte ođđa doaimmaid sáhttá váldit mielde dárbbu mielde. Doaimmaid birra čállet dasto stáhtusraporttaid plánaáigodagas.

Mii illudit ráđđehusa bealis viidáset bargui,

Anette Trettebergstuen

Kultur- ja dásseárvoministtar

Marte Mjøs Persen

bargo- ja searvadahttinministtar

Kjersti Toppe

mánáid- ja bearašministtar

Bjørn Arild Gram

suodjalusministtar

Ingvild Kjerkol

dearvvašvuođa- ja fuolahanministtar

Emilie Enger Mehl

justis- ja gearggusvuođaministtar

Sigbjørn Gjelsvik

gielda- ja guovloministtar

Tonje Brenna

máhttoministtar

Ola Borten Moe

dutkan- ja alit oahpu ministtar

Anniken Huitfeldt

olgoriikaministtar

Anne Beathe Tvinnereim

ovddidanministtar

Oslo, ođđajaegemánu 27. b. 2023

Hástalusat

Norga lea badjin dásseárvosaš riikkaid statistihkas. 2002 Norga bođii njealjádin The International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association (ILGA) Europe[1] arvedávgekárttas. Dutkamat čájehit ahte ollu bonjuolbmot Norggas ellet buori dilis, ja ollu ovdánanlávkkit leat dahkkojuvvon bonjuolbmuid dili ektui sihke Norggas ja máŋgga Eurohpá riikkas. Seammás vásihit ain stuora hástalusaid.

Ollu bonjuolbmot deaividit ovdagáttuiguin, vealahemiin ja vašširihkolašvuođain. «Homo» adno cielossátnin Norggas,[2] ja erenoamážit transolbmot vásihit garra cielaheami. Mis lea ain ollu barganláhkai ovdalgo lea dievas dohkkeheapmi sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa ektui Norggas, ja ovdalgo bonjuolbmuin leat seamma buorit eallinárvvut go álbmogis muđui.

Bonjuolbmuid eallinárvovariábelat leat viehka ollu heajubut go álbmogis muđui, čájehit Statistihkalaš guovddášdoaimmahaga (SSB) logut. SSB 2022 eallinárvoiskosis dovddahit 48 % sis, guđet eai leat heterofiillat, ahte sii leat unnán duhtavaččat iežaset psyhkalaš dearvvašvuođain, ja heterofiillaid gaskkas ges vástidit 25 % dan seamma.[3] Eallindilleguorahallan bonjuolbmuid gaskkas čájeha mearkkašahtti hástalusaid eallindiliin, erenoamážit bifiila ja transolbmuid gaskkas.[4] Nationála oadjebasvuođaguorahallamis jagi 2020 dovddahedje birrasiid 15 % bonjuolbmuin ahte sii maŋemus jagi ledje vásihan vašširihkolašvuođa.[5]

Bolesat dahket buori ja dehálaš barggu min oktasaš dorvvolašvuođa ovddas, ja 80 % álbmogis árvvoštallet Bolesiid álbmotguorahallamis ahte sis lea hui buorre dahje oalle buorre luohttevašvuohta bolesiidda.[6] Bolesat čađahedje jagi 2022 sierra guorahallama oažžun dihte máhtu bonjuolbmuid luohttevašvuođas bolesiidda.[7] Das boahtá ovdan ahte 37 proseantta navdet sis lea hui alla dahje oalle alla luohttámuš ahte bolesat vuhtiiváldet sin dárbbuid bonjuolmmožin. 30 proseantta dovddahit ahte sis lea hui unnán dahje oalle unnán luohttevašvuohta. Guorahallan čájeha viidáset ahte hui ollu bonjuolbmot vásihit vašširihkolašvuođa dahje cielaheami. Olles 40 proseantta muitalit ahte leat vásihan vašširihkolašvuođa guokte maŋemus jagi. Dušše gávcci proseantta 40 proseanttas leat dieđihan ášši bolesiidda. Dasa leat máŋga siva, muhto dehálaš sivva lea jáhkkimis ahte ii oro leame áhpu. Dat lea hástalussan sihke bonjuolbmuide, bolesiidda ja servvodahkii ollislaččat. Norgga bolesat galget leat bolesat buohkaide ja sis galgá leat olles álbmoga luohttevašvuohta.

Lea positiivvalaš oaidnit ovdáneami manname rievttes guvlui máŋgga riikkas bonjuolbmuid rivttiid suddjema ja ovttadássásaš meannudeami ektui.[8] Goitge vásihit bonjuolbmot stigmatiserema, vealaheami, veahkaválddálašvuođa ja sahte dohko giddagassii bidjamiid. Lagabui 70 riikkas lea homofiliija ain rihkolaš, ja ollu riikkain leat lágat mat gildet organisašuvnnaid bargamis bonjuolbmuid olmmošvuoigatvuođaid ovddidemiin dahje ráddjejit sátnefriddjavuođa seammá sohkabeali gaskasaš relašuvnnaid ja sohkabealmáŋggabealatvuođa birra. Humaniteara heahtediliin vásihit joavkkut mat ovdal juo leat rašes dilis, ovdamearkka dihte bonjuolbmot, erenoamáš garra diliid. Bonjuolbmuid vealaheapmi lea máŋgga sajis oktavuođas obbalaš demokratiija ja olmmošvuoigatvuođaid hedjonemiin, mii fuolastahtuhttá min sakka.

Bonjuolbmot geain lea minoritehtaduogáš ja bonjuolbmot oskkuservošiin

Dutkan čájeha ahte gullevašvuohta máŋgga unnitlohkui sáhttá buktit erenoamáš hástalusaid ja veadjá mielddisbuktit máŋggadáfot dahje guovttegeardán vealaheami. 2020 eallindilleguorahallan čájeha ahte erenoamážit transolbmot, muhto maiddái bifiila dievddut ja nissonat, vásihit vealaheami máŋga ášši geažil.[9] Ovdamearkka dihte vásihit ollu bonjuolbmot geain lea etnalaš minoritehtaduogáš, vealaheami sihke etnalaš minoritehtaduogáža vuođul ja maid danne go spiehkastit sohkabeali ja seksualitehta norpmain.

Guorahallamat čájehit viidáset ahte bonjuolbmot, geain lea etnalaš minoritehtaduogáš, vásihit rasismma, homofobiija ja ovdagáttuid.[10] Dutkkus «Levekår blant skeive med innvandringsbakgrunn i Norge» (Dakkár bonjuolbmuid eallindilleguorahallan, geain lea sisafárrenduogáš Norggas) čájeha ahte 22 proseantta vástideddjiin leat geahččalan heakkaset váldit, ja ahte 30 proseantta dávjá dovdet iežaset oktonassan.[11] Muhtin raporttas jagi 2022 ovdanbuktojuvvo, ahte dilálašvuođat dorvoohcciid vuostáiváldinbáikkis, oahpistanprográmmas ja rávisolbmuidoahpus leat erenoamáš hástaleaddjit bonju dorvoohcciide.[12] Dulkkaid geavaheapmi máinnašuvvo maid eahpedorvvolažžan.

Raporttain maid muitaluvvo ahte Sámi nuorra bonjuolbmot, geain lea sámi duogáš, vásihit jávohisvuođa seksuála soju, sohkabealledovdomearkkaid, sohkabealledovddaheami ja sohkabealledovdomearkkaid hárrái, juoga mii čatnasa earret eará árbevirolaš sohkabeallerollaide, heteronormatiiva vuordámušaide ja lestadiánismma sajádahkii. Dutkamušat čájehit ahte sáhttá leat váttis eallit bonjuolmmožin sámi birrasiin, muhto ahte dilli dattege lea buorránan, earret eará máŋgga sámi bonju ovdagova geažil. Dasa lassin lágiduvvo Sámi Pride jahkásaččat, mii lea mielddisbuktán eanet oinnolašvuođa ja dohkkeheami.[13]

Dutkamušat čujuhit ahte bonjuolbmot, geain leat doaimmashehttejumit, leat vásihan negatiivvalaš fuomášumi, givssideami ja vealaheami, ja ahte oallugat vásihit iežaset oaidnemeahttumin ja oktonassan. Olbmot, geain leat bistevaš doaimmashehttejumit vásihit dávjjit vaššicealkámušaid go olbmot, geain eai leat bistevaš doaimmashehttejumit, geahčakeahttá dasa lea go hehttejupmi oidnosis vai ii.[14]

Bonjuolmmoš, gii leat mielde oskkuservošis, sáhttá vásihit hástaleaddji dili, earret eará danin go ollu oskkuservošat – dahje ovttaskas olbmot dahje joavkkut oskkuservošis – eai dohkket sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa. Mánáid-, nuoraid- ja bearašdirektoráhtta lea čađahan smávit kártema mii čujuha dan guvlui ahte Norggas barget konverterenterapiijain, maiddái vuolleahkásaččaide. Dat dáhpáhuvvá váldoáššálaččat oskkuservošiin ja -organisašuvnnain ja oskkolaš bearrašiin.

Transolbmot ja olbmot, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Guorahallamat guottuid birra čájehit ahte Norgga álbmogis leat eanet positiivva guottut bonjuolbmuide dál go 15 jagi áigi.[15] Dattetge álbmogis leat ain negatiiva guottut olbmuid hárrái geat spiehkastit sohkabeali ja seksualitehta norpmain. Earret eará jagi 2022 dahkkon guorahallan guottuid birra čájeha, ahte 12 proseantta álbmogis dovddahit alddiset negatiiva guottuid transolbmuide.[16] Seammás bonjuolbmuid eallindilleguorahallan 2020 čájeha ahte transolbmot gullet dan jovkui bonjuolbmuid gaskkas, guđet vásihit eanemusat vealaheami, veahkaválddálašvuođa ja psyhkalaš váttuid.[17]

Seamma guorahallan čájeha ahte okta njealji transolbmos leat vásihan njuolggo veahkaválddiáitagiid, man sáhttá buohtastahttit dainna ahte 14 proseantta cisolbmuin, geat serve guorahallamii, leat vásihan dan seamma.[18] Transolbmuid gaskkas ledje 40 proseantta vásihan negatiiva kommentáraid bargosajis maŋemus viđa jagis.

Eallindilleguorahallamis dovddahedje transolbmot eanet go eará bonjuolbmot duhtatmeahttunvuođa eallimiin, ja okta golmma transolbmos logai iežas geahččalan heakkas váldit. Dearvvašvuođaveahki viidodagas ja kvalitehtas lei stuora váikkuhus eallindillái ja eallinkvalitehtii. Dearvvašvuođafálaldagat olbmuide, geain sohkabealli ii kongruere identitehtain, lea guhká leamaš váilevaš.

Bonjuolbmot valáštallamis

Valáštallan lea okta maŋemus sosiála arenain, main juogadit olbmuid sohkabeali vuođul. Dutkan čájeha ahte birrasiin, main sohkabealit sirrejuvvojit, sáhttá leat váddásit spiehkastit sohkabeali ja seksualitehta norpmain, go eará arenain.[19] Dušše njeallje proseantta homofiila dievdduin lohket iežaset leat mielde muhtin valáštallansearvvis vahkkosaččat dahje dávjjibut, vástideaddji logut lesba nissoniid gaskkas leat 16 proseantta ja sullii 10 proseantta bifiila nissoniid ja dievdduid gaskkas.

Dutkan ja guorahallamat čájehit ahte valáštallamis lea árbevirolaččat leamaš čavga oaidnu maskulinitehtii, ja dat lea nanosmahttán stereotyhpalaš oaiviliid ja hehtten olbmuid muitaleames ahte sii eai leat heterofiillat.[20] Okta golmma bifiila dievddus eai leat rahpasat seksuála sojuset birra valáštallanservviin. Goasii okta viđa transnissonis dieđiha seamma.

Mihttu 1: Bajidit bonjuolbmuid eallinkvalitehta

Oassemihtut:

Buoridit bonjuolbmuid psyhkalaš dearvvašvuođa

Nannet eaktodáhtolaš organisašuvnnaid, mat ovddidit sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa

Guhkesáiggi ja vuogádatlaš barggu bokte ovddidit buori gelbbolašvuođa sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas almmolaš sektoris sihkkarastin dihte ovttaárvosaš almmolaš bálvalusaid

Doaibmabidju 1: Lasihit juolludemiid eaktodáhtolaš organisašuvnnaide

Mánáid-, nuoraid- ja bearašdirektoráhtta (Bufdir) hálddaša doarjjaortnega, mainna galget nannet sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa Norggas ja maid váikkuhit dasa ahte bonjuolbmuid eallindilli ja eallinkvalitehta buorrána. 2023:s nanne ráđđehus juolludanortnega, mainna dorjot organisašuvnnaid barggu sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa ovddas.

Doaibmabidju 2: Ásahit doarjjaortnega psyhkalaš dearvvašvuođa várás

Sierra doarjjaortnet ásahuvvo nannen dihte áŋgiruššama bonjuolbmuid psyhkalaš dearvvašvuođa ovdii. Doarjjaortnet oaivvilduvvo earret eará psyhkalaš dearvvašvuođa ja gárrensuorggi geavaheaddji- ja oapmahašorganisašuvnnaide.

Doaibmabidju 3: Joatkit barggu buohkaid fátmmasteaddji sátnegeavaheami ovdii dearvvašvuođa- ja fuolahusbálvalusas ja bátnedearvvašvuođabálvalusas

Dearvvašvuođahálddahus ođasmahttá ain viidáseappot diehtojuohkima, njuolggadusaid ja eará norpmaid biddji buktagiid, mat láhččojuvvojit iešguđet bálvalusaid várás ja álbmogii Helsenorge.no ja Helfo bokte, nu ahte dain lea buot sohkabeliid ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa fátmmasteaddji sátnegeavaheapmi.

Doaibmabidju 4: Sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuohta galgá vuhtiiváldot go ovddidit ovttaárvosaš almmolaš bálvalusaid

Ráđđehus galgá ovttaárvosaš almmolaš bálvalusaid ovddideames fuolahit ahte sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuohta vuhtiiváldojuvvo.

Doaibmabidju 5: Doalahit jeavddalaš gulahallama KS:in bonjuolbmuid dásseárvobarggus

Kultur- ja dásseárvoministtar áigu bilaterála ráđđádallančoahkkimis Suohkansektora organisašuvnnain (KS) ságaškuššat mo stáhta ja suohkansektor sáhttet ovttasráđiid ovddidit dásseárvvu servvodagas, ja dan oktavuođas maiddái bonjuolbmuid dásseárvvu.

Doaibmabidju 6: Nannet suohkaniid dásseárvobarggu bargoaddin

Kultur- ja dásseárvoministara bilaterála ráđđádallančoahkkimis Suohkansektora organisašuvnnain (KS) galgá suohkaniid bargu dásseárvvu ovdii ja ii-vealaheaddji bargoaddin leat erenoamáš fáddán.

Doaibmabidju 7: Árvvoštallat man muddui skuvllain dárbbašit eanet gelbbolašvuođa sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas

Ráđđehus áigu árvvoštallat man muddui oahpaheaddjit dárbbašit lasi gelbbolašvuođa lhbt+ fáttáin ja vejolaččat maid nannet gelbbolašvuođafálaldaga dán suorggis.

Doaibmabidju 8: Geavahit eksplisihtta sohkabealleperspektiivva stuoradiggedieđáhusas universitehta- ja allaskuvlasektora profešuvdnaoahpuid hárrái

Ráđđehus áigu ovttas universitehta- ja allaskuvlasektoriin árvvoštallat doaibmabijuid, maiguin sáhttet váikkuhit ahte studeanttat olahit suorggi oahppanjoksosiid, nu mo dat bohtet ovdan oahpuid rámmaplánain ja nationála njuolggadusain. Dieđáhusas Stuoradiggái universitehta- ja allaskuvlasektora profešuvdnaoahpuid birra galgá leat eksplisihtta sohkabealle- ja máŋggabealatvuođaperspektiiva oahpuide rekrutteremis.

Doaibmabidju 9: Fuolahit buriid diehtogaskkustemiid ung.no neahttasiiddus

Mánáid-, nuoraid- ja bearašdirektoráhtta (Bufdir) ja Dearvvašvuođadirektoráhtta (Hdir) galget ung.no-neahttaresurssa bokte juohkit dieđuid seksuála soju, sohkabealleidentitehta, sohkabealledovddaheami ja sohkabealledovdomearkkaid birra Norgga mánáide ja nuoraide, nu ahte dat sisdoallá maid dieđuid bonjuolbmuid seksuála ja psyhkalaš dearvvašvuođa birra.

Doaibmabidju 10: Ásahit digitála “arvedávgeportála”

Ráđđehus áigu ásahit neahttasiiddu, mii čohkke resurssaid, mat leat olámuttus ja mat bajidit gelbbolašvuođa sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa hárrái. Neahttasiidu ráhkaduvvo suohkaniidda ja fylkasuohkaniidda bargoaddin ja almmolaš eiseváldin ja maid earáide, geat fállet almmolaš bálvalusaid báikkálaš ja regiovnnalaš dásis.

Doaibmabidju 11: Nannet bolesiid gelbbolašvuođa

Lea dárbu bajidit gelbbolašvuođa ja máhtu sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas sihke bolesiid siskkáldas barggus ja maid olgguldas barggus, man olis bolesat doaimmahit bargguid ja deaividit álbmogiin iešguđet arenain. Bolesat galget gulahallat ja dasto ovttasbarggus lhbt+-organisašuvnnaiguin vuolggahit johtui gelbbolašvuođadoaimmaid (ovdamearkka dihte webináraid, kurssaid, e-oahpahusa), maid dat fállet bolesbargiide.

Mihttu 2: Sihkkarastit bonjuolbmuid rivttiid

Oassemihtut:

Vuostálastit vašširihkolašvuođa bonjuolbmuid vuostá

Fátmmasteaddji bargoeallin bonjuolbmuide

Gieldit konverterenterapiija

Dohkkehit olbmuid iežaset vásáhusa sohkabealleidentitehtas

Doaibmabidju 12: Ovddidit láhkaevttohusa konverterenterapiija gieldimii

Ráđđehus ovddida 2023 giđa láhkaevttohusa konverterenterapiija gieldima birra.

Doaibmabidju 13: Nannet bolesiid easttadandoaimmaid oahpahusa ja bagadusa bokte

Nationála gelbbolašvuođabiras vašširihkolašvuođas galgá leat mielde bajideamen bolesguovlluid máhtolašvuođa ja gelbbolašvuođa vašširihkolašvuođas. Gelbbolašvuođabiras čađaha oahpahusa bolesguovlluide nannen dihtii bolesiid nationála vašširihkolašvuođa eastadan- ja hehttenbarggu, mii sisdoallá maiddái vašširihkolašvuođa bonjuolbmuid vuostá.

Doaibmabidju 14: Viidásit ovdánahttit váidojuvvon vašširihkolašvuođa statistihka ja analysaid

Bolesdirektoráhtta lea guhkit áiggi ráhkadan jahkásaš analysa vašširihkolašvuođas ja nu čuvvon man ollu leat váidagat ja áššit, mat meannuduvvojit rievttis. Nationála statistihka galgá ovddidit viidáset addin dihte eanet máhtolašvuođa das mo iešguđet joavkkuide čuohcá vašširihkolašvuohta, mas vealaheapmi seksuála soju, sohkabealleidentitehta ja sohkabealledovddaheami geažil lea oassin.

Doaibmabidju 15: Ásahit bolesiid ja bonjuolbmuid gulahallama ja deaivvadanbáikkiid

Bolesat galget addit álbmogii buoret vejolašvuođaid beassat muitalit makkár vuordámušat sis leat bolesiidda. Bolesat galget sihke nationála ja báikkálaš dásis álggahit gulahallama ja ásahit heivvolaš deaivvadanbáikkiid iešguđet álbmotjoavkkuiguin. Dat lea dehálaš sihke sihkkarastin dihtii guovttebealat dieđuidlonuheami ja oktavuođaid ja luohttevašvuođa huksemii.

Doaibmabidju 16: Váldit mielde sohkabealledovddaheami vealahanvuođđun dásseárvo- ja vealahanláhkii

Ráđđehus áigu ovddidit evttohusa, man mielde fátmmastit “sohkabealledovddaheami” sierra vealahanvuođđun dásseárvo- ja vealahanláhkii ja vejolaččat eará lágaide.

Doaibmabidju 17: Čielggadit goalmmát juridihkalaš sohkabeallekategoriija ásaheami

Mánáid-, nuoraid- ja bearašdirektoráhtta (Bufdir) lea ožžon bargun čielggadit goalmmát juridihkalaš sohkabeallekategoriija. Čielggadeapmi galgá geigejuvvot ráđđehussii 2023 mielde.

Doaibmabidju 18: Bajidit NAV bargiid gelbbolašvuođa

Bargo- ja čálgoetáhtta galgá láhčit diliid dasa, ahte váldet mielde máhtolašvuođa sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas iežaset gelbbolašvuođabarggus, nannen dihte etáhta cuokka váikkuhit buori ja fátmmasteaddji bargoeallimii. Bargo- ja čálgoetáhtta galgá hábmet obbalaš njuolggadusaid dasa, ahte bargogaskkusteami oktavuođas ii dáhpáhuva vealaheapmi. Dasa fátmmastit mielde máŋga geavaheaddjijoavkku, maiddái bonjuolbmuid.

Doaibmabidju 19: Buoridit bonjuolbmuid bargobiras- ja bargodearvvašvuođastatistihka

Ráđđehus áigu buoridit bonjuolbmuid bargobiras- ja bargodearvvašvuođastatistihka dan bokte ahte árvalit sohkabealleidentitehta Bargoeallima eallindilleguorahallama variábelin. Boahtte eallindilleguorahallama gažaldagaid ođasmahttet 2024:s.

Mihttu 3: Oččodit stuorát dohkkeheami sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuhtii

Oassemihtut:

Sihkkarastit vuogádatlaš ja guhkesáiggi gelbbolašvuođaovddideami sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas eallinagiperspektiivvas

Láhčit máhtu bonjuolbmuid vásihusain almmolaš sektora olámuddui

Čalmmustahttit bonjuolbmuid dáidaga, kultuvrra ja historjjá olles álbmogii

Ovddidit álbmogii eanet positiiva guottuid bonjuolbmuid ektui

Doaibmabidju 20: Ovddidit DjO-doaimmaid, maiguin buoridit máhttovuođu

Doaibmabijuin ovddidit áigeguovdilis, dutkanvuđot máhttovuođu sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas sektoreiseválddiide ja bálvalussurggiid áŋgiruššamii dásseárvvu beales ja vealaheami vuostá. Dutkan, man fáddán leat bonjuolbmot geain lea minoritehtaduogáš, bonjuolbmot oskkuservošiin, transolbmot, olbmot geain sohkabealli ii kongruere identitehtain ja buohkaid fátmmasteaddji valáštallan galgá vuoruhuvvot.

Doaibmabidju 21: Čohkket máhtolašvuođa vuorrasit bonjuolbmuin

Go Norga jođihii Davviriikkaid dásseárvoministariid ráđi, mii bargá dásseárvvu ja LGBTI ovddas 2022:s, de álggahuvvui prošeakta man olis čohkkejit máhtu vuorrasit bonjuolbmuid eallinkvalitehtas ja eallindilis Davviriikkain. Prošeakta čađahuvvo Nordisk information för kunskap om kön (NIKK, Davviriikkalaš diehtojuohkin sohkabeali birra) bokte ja galgá loahpahuvvot konferánssain skábmamánu 2023.

Doaibmabidju 22: Ovdánahttit indikáhtoriid maiguin mihtidit ovdáneami

Indikáhtorat maiguin mihtidit bonjuolbmuid dili ovdáneami Norggas galget ovdánahttot.

Doaibmabidju 23: Nannet seksualitehtaoahpahusa mii fátmmasta lhbt+

Ráđđehus áigu joatkit barggu, man olis dorjot seksualitehtaoahpahusa skuvllas. Ráđđehusa vuođđodoarjaga ožžot jagi 2023 FRI, Rosa kompetanse skole, Rosa kompetanse barnehage, Skeiv ungdom, Sex og Politikk ja Blikk.

Doaibmabidju 24: Sihkkarastit vuogádatlaš ja guhkesáiggi máhttoovddideami suodjalussektoris

Ráđđehus galgá bargat dan ala ahte bajidit sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa máhtolašvuođa suodjalussektoris. Okta vuohki sáhttá leat lasihit sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa Suodjalusa skuvllaid oahppoplánaide, ja ásahit e-oahpahusa sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa birra suodjalussuorggis.

Doaibmabidju 25: Guorahallat medisiinnalaš divššu praksisa mánáid ektui, geain lea riegádeami rájes eahpesihkkaris gorutlaš sohkabealleovdáneapmi

Eahpesihkkaris gorutlaš sohkabealleovdánahttimii riegádeami rájes (dárogillii medfødt usikker kroppslig kjønnsutvikling, DSD) gullet máŋga hárvenaš dili, mat čatnasit eahpečielga sohkabealleovdáneapmái. Ráđđehus áigu geahčadit otná praksisa mo guorahallet ja dikšot mánáid, geain lea riegádeami rájes eahpesihkkaris somáhtalaš sohkabealleovdáneapmi, ja árvvoštallat dárbbašuvvogo nationála fágalaš normeren. Árvvoštallojuvvo maiddái dárbbašago nannet praksisa fágalaš rámma ja lea go dárbu lágain nannet vel eanet go mii dálá njuolggadusvuođus lea.

Áŋgiruššansuorgi 1: Bonjuolbmot geain lea minoritehtaduogáš ja bonjuolbmot oskkuservošiin

Mihtut:

Bajidit daid bonjuolbmuid eallinkvalitehta, geain lea minoritehtaduogáš ja geat leat mielde oskkuservošiin

Nannet sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa dohkkeheami minoritehtabirrasiin ja oskkuservošiin

Bajidit áššáiguoskevaš aktevrraid ja olles álbmoga máhtolašvuođa bonjuolbmuid dili birra, geain lea minoritehtaduogáš ja geat leat mielde oskkuservošiin

Oadjebas deaivvadanbáikkit, main gulahallat sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas

Doaibmabidju 26: Doarjut oskku- ja eallinoaidnoservošiid lhbt+prošeavttaid

Ráđđehus addá doarjaga Oskku- ja eallinoaidnoservošiid ovttasbargoráđđái (OEO, dárogillii Samarbeidsrådet for tros- og livssynssamfunn, STL) prošektii lhbt+ birra oskku- ja eallinoaidnoservošiin. Prošeakta galgá bidjat vuođu gulahallamii lhbt+ áššiin oskku- ja eallinoaidnoservošiid ja lhbt+- organisašuvnnaid gaskka. Doaibmabidju čatnasa maiddái OEO jotkkolaš bargui negatiiva sosiála kontrolla vuostá.

Doaibmabidju 27: Máhtolašvuođabajideapmi oskku- ja eallinoaidnoservošiin

Oassin lhbt+ prošeavttas oskku- ja eallinoaidnoservošiin áigu Oskku- ja eallinoaidnoservošiid ovttasbargoráđđi ráhkadit ságastallan-/kursafálaldaga lhbt+ hárrái servošiid atnui.

Doaibmabidju 28: Oskku- ja eallinoaidnoservošiin čohkket dieđuid guottuin bonjuolbmuid vuostá

Prošeavttas lhbt+ birra oskku- ja eallinoaidnoservošiin áigu Oskku- ja eallinoaidnoservošiid ovttasbargoráđđi čohkket dieđuid oskku- ja eallinoaidnoservošiid guottuid birra bonjuolbmuid ektui.

Doaibmabidju 29: Lágidit regiovnnalaš ja báikkálaš kurssaid oskku- ja eallinoaidnoservošiidda

Riikka oskku- ja eallinoaidnoservošiin veadjá leat iešguđetlágan gelbbolašvuohta. Ráđđehus áigu addit vejolašvuođaid regiovnnalaš kurssaid ja fágabeivviid čađaheapmái lhbt+ birra oskku- ja eallinoaidnoservošiin, vai gelbbolašvuohta lassána.

Doaibmabidju 30: Jahkásaš gulahallančoahkkimat Sámedikkiin sámi bonjuolbmuid dili birra

Ráđđehus galgá jahkásaččat čoahkkimastit Sámedikkiin dainna ulbmiliin ahte buoridit sámi bonjuolbmuid dili.

Doaibmabidju 31: Doarjut dutkama, mainna ovdánahttit sámegielaid sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa ektui

Ráđđehus áigu almmuhit ohcanláhkai dutkanbarggu bonjuolbmuid historjjálaš praksisiid, giela ja terminologiija birra Sámis, ovdánahttin dihte sániid sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas iešguđet sámi gielaide.

Doaibmabidju 32: Minoritehtaráđđeaddit galget čalmmustahttit áigeguovdilis veahkkefálaldagaid ja -bálvalusaid

Joatkkaskuvllaid, nuoraidskuvllaid ja rávisolbmuidoahpu minoritehtaráđđeaddiin lea erenoamáš gelbbolašvuohta negatiiva sosiála kontrolla, bággonáitaleami ja gudnái čadnon veahkaválddi ektui. Barggusteaset sii deaividit maiddái ohppiiguin, geat ohcet ráđiid ja bagadallama lhbt+ gažaldagain. Minoritehtaráđđeaddit galget čalmmustahttit áigeguovdilis veahkkefálaldagaid ja -bálvalusaid dán ulbmiljovkui.

Doaibmabidju 33: Ovdánahttit máhtolašvuođačoahki lhbt+ birra dárogieloahpahussii, oahpistanprográmmii ja rávisolbmuid ohppui

IMDi ja HK-dir galget ovttasbarggus eaktodáhtolaš organisašuvnnaiguin ovdánahttit doarjjaresurssaid, maiguin dárogieloahpahusa ja oahpistanprográmma oahpaheaddjit ja bagadallit sáhttet bajidit gelbbolašvuođaset sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođas. Doarjjaresurssaid bokte galget maid juohkit dieđuid skuvlaeaiggádiidda ja jođiheddjiide, geat barget rávisolb-muidoahpuin, dan birra mo atnit njuolggadusaid mat gusket diehtojuohkimii ja dieđiheapmái etáhtaid gaskka, go badjánit áššit negatiiva sosiála kontrolla ektui.

Doaibmabidju 34: Bargat sisafárrejeaddji álbmoga miellaguottuid ovdii

Ráđđehus áigu doarjut lhbt+-organisašuvnnaid ja eará organisašuvnnaid ovttasbarggu, man olis barget sisafárrejeddjiid miellaguottuid ovdii sohkabealle- ja seksualitehtamáŋggabealatvuođa ektui.

Doaibmabidju 35: Ovdánahttit dulkkaid bagadallanmateriála

Leat mearridan ovdánahttit dulkkaide digitála lhbt+ áššiide guoskevaš bagadallanmateriála dulkoma birra ja terminologalaš bagadusa lhbt+ áššiid birra, nu ahte sihkkarastet minoritehtagielagiid rivttiid vuostáiváldojuvvot oadjebas, rabas ja profešuvnnalaš vugiin.

Doaibmabidju 36: Diŋgot dutkama dakkár bonjuolbmuid máŋggadáfot vealaheamis, geain lea minoritehtaduogáš

Ráđđehus áigu diŋgot dutkama máŋggabealat vealaheamis maid bonjuolbmot vásihit, geain lea minoritehtaduogáš, dutkama eaktodáhtolaš organisašuvnnaid vásáhusaid birra ja dutkama bonju dorvoohcciin vásáhusaid birra vuostáiváldin-, ássan- ja oahpásmuvvanáigodagas.

Áŋgiruššansuorgi 2: Transolbmot ja olbmot, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Mihtut:

Ovttaárvosaš almmolaš bálvalusat transolbmuide ja olbmuide, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Ollislaš regiovnnalaš dikšofálaldagat

Lasihit máhtu mo transolbmot ja olbmot, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain, vásihit bargoeallima, vai sihkkarastet eanet fátmmasteaddji bargoeallima

Eanet dohkkeheami transolbmuide ja olbmuide, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Doaibmabidju 37: Čohkket máhtu transolbmuid bargoeallinvásihusain

Ráđđehus áigu almmuhit ohcan láhkai prošeavtta, mas čohkkejit máhtu transolbmuid bargoeallinvásihusain stáhta tariffaguovllus.

Doaibmabidju 38: Gárvet ollislaš, regiovnnalaš dikšofálaldaga olbmuide, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Regiovnnalaš dearvvašvuođadoaimmahagat galget dievasmahttit dikšofálaldaga ásaheami olbmuide, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain, ovttasráđiid geavaheddjiiguin, suohkaniiguin, dearvvašvuođadoaimmahagaiguin ja Oslo universitehtabuohcciviesu DF nationála dikšofálaldagain. Lassin dasa ahte čielggadit ja dikšut pasieanttaid, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain, regiovnnalaš fálaldagat galget searvat máhtolašvuođaovddideapmái spesialisttadearvvašvuođabálvalusas ja suohkaniid dearvvašvuođa- ja fuollabálvalusas. Regiovnnalaš ovttadagat galget deattuhit diehtojuohkima báikkálaš dearvvašvuođadoaimmahagaide ja suohkaniid dearvvašvuođa- ja fuolahanbálvalusaide ja bagadallat daid diagnosaid, divššu ja pasieantamannolaga ektui, go pasienttaid sohkabealli ii kongruere identitehtain.

Doaibmabidju 39: Árvvoštallat mo nannet davviriikkalaš ovttasbarggu divššu ektui, mii addo olbmuide geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Obbalaččat dárbbašuvvo eanet dutkan, máhtolašvuohta ja gelbbolašvuohta sohkabealleinkongruenssa birra ja mo iešguđetlágan dilálašvuođat berrejit čielggaduvvot ja dikšojuvvot dearvvašvuođabálvalusas. Seammás álbmogis eai leat ollu olbmot, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain ja fágabirrasat leat smávvát. Dat čájeha man mávssolaš buorre fágalaš ovttasbargu riikkarájáid badjel lea. Ráđđehus áigu árvvoštallat mo sáhtášii nannet davviriikkalaš ovttasbarggu sohkabealleinkongruenssa dikšuma ja dutkama olis.

Doaibmabidju 40: Nannet doaimmaid buohtalastima almmolaš sektoriid rájáid rastá vai buorebut čuovvolit olbmuid, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain

Ráđđehus galgá bargat dan ovdii ahte nannet iešguđet sektoriid ovttasbarggu ja bálvalusaid koordinerema olbmuide, geaid sohkabealli ii kongruere identitehtain.

Áŋgiruššansuorgi 3: Buohkaid fátmmasteaddji valáštallan

Mihtut:

Eai makkárge hehttehusat valáštallamii searvat

Lasihit máhtolašvuođa bonjuolbmuid searvamis valáštallamii

Ovddidit buori iešgova ja positiiva gorutidentitehta lášmmohallanfágas

Doaibmabidju 41: Ovdánahttit máhtu bonjuolbmuid searvamis valáštallamii

Ráđđehus áigu diŋgot máhtolašvuođačoaggima dan birra mo lhbt+ ja bonjuolbmot vásihit valáštallamis oasálastima, ja deattuhit dan mii váikkuha rabasvuhtii ja oasálastimii.

Doaibmabidju 42: Váikkuhit dasa ahte dihtomielalašvuohta lassána dan hárrái makkár oktavuohta lea valáštallama, sohkabeallerollaid ja -stereotyhpaid gaskkas

Ráđđehus áigu ovttasráđiid Norgga valáštallanlihtuin ja olympialaš ja paralympialaš lávdegottiin (NIF) bovdet áššedovdiid čoahkkimii gieđahallan dihte hástalusaid, mat čatnasit valáštallamii, sohkabeallerollaide ja sohkabeallestereotypiijaide, ja mo dat sáhttet hehttet bonjuolbmuid searvamis valáštallamii.

Doaibmabidju 43: Nannet Oahpahusdirektoráhta bagadusa doarjagiid ektui mat addojit sohkabeali ja seksualitehta oahpahussii

Ráđđehus áigu nannet Oahpahusdirektoráhta bagadusa, mainna dorjot praksisiid ja dilálašvuođaid, mat sáhttet ovddidit buori iešgova ja positiiva gorutidentitehta lášmmohallanfágas.

Áŋgiruššan Norgga olggobealde

Mihtut:

Suddjet bonjuolbmuid vealaheami, oaguheami ja veahkaválddálašvuođa vuostá

Vuhtiiváldit bonjuolbmuid eallindiliid ja olmmošvuoigatvuođaid ovdánahttinovttasbarggus

Suddjet bonjuolbmuid ja fállat sidjiide vuođđobálvalusaid humaniteara roasuin

Siviilaservvodatorganisašuvnnain lea cuogga ja vejolašvuohta ovddidit fátmmasteami ja olmmošvuoigatvuođaid bonjuolbmuide

Doaibmabidju 44: Ráhkadit davviriikkalaš geaidnokártta, mainna vuosttildit lassáneaddji vuostehágu dásseárvvu ja bonjuolbmuid vuoigatvuođaid vuostá

Davviriikkaid dásseárvoministarat galget ovttas vuosttaldit dásseárvvu hedjoneami ja vuostehágu dan vuostá. Ráhkaduvvo davviriikkalaš geaidnokárta, maid Davviriikkalaš ministtarráđđi galgá čuovvulit davviriikkalaš dásseárvoovttasbarggu olis.

Doaibmabidju 45: Vuoruhit seksuála ja eatnánandearvvašvuođa ja -rivttiid buohkaide

Norga áigu ovttas eará riikkaiguin bargat sohkabeliid dásseárvvu hedjoneami vuostá ja dan ovdii ahte seksuála ja eatnánandearvvašvuohta ja -rievttit (SEDR, dárogillii seksuell og reproduktiv helse og rettigheter, SRHR) livčče buohkaid olámuttus. Ollislaš seksualitehtaoahpahus skuvllas ja skuvlavuogádaga olggobealde lea dehálaš oassin dás. Áŋgiruššan bonjuolbmuid ovdii galgá loktejuvvot olgoriikkabálvalusa ođđa bagadusa bokte SRHR barggus. Bonjuolbmot ja sin organisašuvnnat galget váldojuvvot mielde ovddidit SEDR riikkadásis ja multilaterála forumiin. Norga galgá maid leat mielde nanneme fátmmasteami bonjuolbmuid dárbbuid SEDR ja hiv dutkamis vuođđodearvvašvuođabálvalusas ja dearvvašvuođavuogádagain.

Doaibmabidju 46: Leat láidesteaddjin dasa ahte bonjuolbmuid dásseárvu ja olmmošvuoigatvuođat vuhtiiváldojuvvojit multilaterála organisašuvnnain

Norga áigu lihttudit eará riikkaiguin ja searvat relevánta ON-organisašuvnnaide, Máilmmibáŋkui ja globála foanddaide ja dan bokte láidestit dasa mo eanet vuogádatlaččat fátmmastit bonjuolbmuid go ON olis bargat guoddevašvuođaagendain ja geafivuođa vuosttaldemiin. Ovddiduvvo ja váldojuvvo atnui máhtolašvuođamateriála bonjuolbmuid vuhtiiváldimis áššáiguoskevaš forumiin. Bonjuolbmuid rievttit galget vuhtiiváldojuvvot ráđđehusa ođđa doaibmaplánas nissoniid rivttiid ja dásseárvvu birra olgoriikka- ja ovdánahttinpolitihkas, ja Norga galgá bargat bonjuolbmuid fátmmasteami ovdii dakkár organisašuvnnain go UN Women ja ON álbmotfoanda.

Doaibmabidju 47: Deattuhit gulahallama bonjuolbmuid ovddasteddjiiguin ja doarjut ruđalaččat sin organisašuvnnaid

Gulahallan ja ovttasbargu bonju aktivisttaiguin ja sin organisašuvnnaiguin iešguđet riikkain lea mávssolaš jos áigut lihkostuvvat bonjuolbmuid rivttiid ja fátmmasteami ovddidemiin. Norga dáhttu bonjuolbmuid jienaid gullot, ja koordinere áŋgiruššama riikkadásis ja riikkaidgaskasaš dásis ja gulahallá ja ovttasbargá áššis bonjuolbmuiguin. Norga galgá ruđalaččat doarjut Norgga, riikkaidgaskasaš ja báikkálaš lhbt+-organisašuvnnaid, ja nu nannet sin kapasitehta máhtolašvuođa ja vásihuslonohallama bokte.

Doaibmabidju 48: Vuoruhit ja joatkit áŋgiruššama bonjuolbmuid rivttiid ovddas Eurohpás EES-ruhtadeami bokte

Norga váikkuha EES-ruhtadeami bokte Eurohpá sosiála ja ekonomalaš dássemii. Siviila servvodaga doarjjafoanda lea bákkolaš buot vuostáiváldiriikkaide. Norga áigu vuoruhit ja joatkit áŋgiruššama bonjuolbmuid ovddas ođđa šiehtadallamiin EU ja vuostáiváldiriikkaiguin boahtte EES-ruhtadeami áigodaga várás 2024 maŋŋá.

Doaibmabidju 49: Váikkuhit dasa ahte bonjuolbmuid dárbu suddjemii ja vuođđobálvalusaide vuhtiiváldojuvvo humaniteara responssas

Norga addá norgalaš ja riikkaidgaskasaš humaniteara organisašuvnnaid bokte stuorra humaniteara doarjaga riikkaide, maidda roasut ja riiddut leat čuohcan. Gulahaladettiinis ja ovttasbarggadettiinis eará stáhtaiguin ja doarjjaaddiiguin, ON:in ja humaniteara organisašuvnnaiguin, áigu Norga bargat dan ovdii ahte bonjuolbmuid erenoamáš dárbbut suddjemii ja dearvvašvuođabálvalusaide vuhtiiváldojuvvošedje humaniteara barggus. Norga áigu bargat dan ala ahte bonjuolbmuid ja sin organisašuvnnaid buorebut fátmmastit humaniteara bargguid ovdánahttimis ja čađaheamis.

Fotnoter

1)
 ILGAs arvedávgekárta dieđiha jahkásaččat bonjuolbmuid rivttiid stáhtusa Eurohpás.

2)
 Slaatten, H. ja Gabrys, L. (2014). Gay-Related Name-Calling as a Response to the Violation of Gender Norms. The Journal of Men’s Studies, 22(1), 28–33.

3)
 Statistihka guovddášdoaimmahat (2022). Tabealla 13769: Olbmuid lohku seksuála soju vuođul, statistihkkavariábel, jahki ja duhtavašvuohta (Statistikkbanken). Oslo/Kongsvinger: Statistihka guovddášdoaimmahat.

4)
 Anderssen, N., Eggebø, H., Stubberud, E. ja Holmelid, Ø. (2021). Seksuell orientering, kjønnsmangfold og levekår. Resultater fra spørreundersøkelsen 2020. Bergen: Universitetet i Bergen.

5)
 Løvgren, M., Høgestøl, A. ja Kotsadam, A. (2022). Nasjonal trygghetsundersøkelse 2020. NOVA-rapport 2/22. Oslo: NOVA.

6)
 Kantar Public (2022). Bolesiid álbmotguorahallan 2021.

7)
 Guorahallan čađahuvvui Oslo Pride 2022 oktavuođas ja sullii 10 000 olbmo vástidedje dasa. Guorahallan vuođđuduvvui iešrekruteremii iige leat representatiiva oassi álbmogis.

8)
 Mendos, L.M., Botha, K., Lelis, R.C., de la Peña, E.L., Savelev, I. ja Tan, D. (2020). State-Sponsored Homophobia 2020: Global Legislation Overview Update. Genève: ILGA World.

9)
 Anderssen ja earát. (2021).

10)
 Geahča earret eará Eggebø, H., Karlstrøm, H. ja Stubberud, E. (2020). Diskriminering og sosial ekskludering av skeive med innvandrerbakgrunn. Tidsskrift for kjønnsforskning, 44(2), 132–152.

11)
 Eggebø, H. Stubberud, E. ja Karlstrøm, H. (2018). Levekår blant skeive med innvandrerbakgrunn i Norge. Bodø: Nordlandsforskning.

12)
 Akin, D., Wold, L.K., Stokke, M. ja Skarli, J.B. (2022). På leting etter trygghet: Integrering av LHBTIQ+-flyktninger i Norge. Lillehammer: Østlandsforskning.

13)
 Stubberud, E., Prøitz, L. ja Hamidiasl, H. (2018). Den eneste skeive i bygda? Unge lhbt-personers bruk av kommunale helsetjenester, ja Løvold, A. (2014). The silence in Sápmi – and the queer Sami breaking it. Masterdutkkus: UiT.

14)
 Eggebø, H., Stubberud, E. ja Anderssen, N. (2019). Skeive livsløp. En kvalitativ studie av levekår og sammensatte identiteter blant lhbtis-personer i Norge. Bodø: Nordlandsforskning.

15)
 Bufdir (2022). Holdninger til lhbtiq-personer (neahttasiidu). Oslo: Bufdir. Vižžojuvvon https://www2.bufdir.no/Statistikk_og_analyse/lhbtiq/Holdninger/

16)
 Opinion (2022). Befolkningens holdninger til LHBTIQ-personer. Raporta jearahallamis.

17)
 Anderssen ja earát. (2021).

18)
 Seammá sajis go ovddit.

19)
 Eggebø ja earát. (2019).

20)
 Eng, Heidi (2003). Sporting Sexuality. Om iscenesettelse av kjønn og seksualitet i idretten. Nákkusgirji: Norges idrettshøgskole, ja Norges fotballforbund (2012). Skeiv fotball. Homofile og lesbiskes erfaringer fra ungdomsfotballen: Norges fotballforbund.