Meld. St. 23

(2016–2017)
Melding til Stortinget

Årsmelding 2016 for pensjonsordninga for stortingsrepresentantar og regjeringsmedlemer

Tilråding frå Arbeids- og sosialdepartementet 31. mars 2017, godkjend i statsråd same dagen. (Regjeringa Solberg)

Dokumentet på regjeringen.no

1 Innleiing

Lov 16. desember 2011 nr. 60 om pensjonsordning for stortingsrepresentanter og regjeringsmedlemmer (stortings- og regjeringspensjonsloven) blei sett i kraft 1. januar 2012. Frå same tidspunkt blei desse lovene oppheva: lov 14. desember 1951 nr. 11 om pensjonsordning for statsråder og lov 12. juni 1981 nr. 61 om pensjonsordning for stortingsrepresentanter.

Stortings- og regjeringspensjonsloven § 8-1 lyder slik:

«Pensjonsordningen administreres av Statens pensjonskasse. Pensjonskassen skal senest seks måneder etter at regnskapsåret er avsluttet, utarbeide en beretning om virksomheten i siste regnskapsår. Beretningen utarbeides for departementet og forelegges Stortinget.»

I samsvar med denne føresegna legg Arbeids- og sosialdepartementet fram ei melding om utviklinga i pensjonsordninga for stortingsrepresentantar og regjeringsmedlemer i 2016. Meldinga inneheld ei oversikt over dei viktigaste ytingane i pensjonsordninga etter nye og gamle oppteningsreglar og ei oversikt over utviklinga i ordninga i 2016.

2 Om pensjonsordninga for stortingsrepresentantar og regjeringsmedlemer

Dei tidlegare pensjonsordningane for stortingsrepresentantar og statsrådar blei 1. januar 2012 erstatta av éi pensjonsordning. Alderspensjonen i den noverande pensjonsordninga er basert på dei same prinsippa som ny alderspensjon i folketrygda, og pensjonen blir gitt som eit direkte tillegg til alderspensjonen frå folketrygda.

Dette inneber mellom anna at alderspensjonen er endra frå ei bruttoordning basert på sluttlønn til ei nettoordning basert på opptening i alle år som stortingsrepresentant og regjeringsmedlem. Hovudtrekka i den noverande pensjonsordninga er forklart i punkt 2.1. Rett som er tent opp i dei to tidlegare pensjonsordningane er vidareført i den nye lova. Hovudtrekka i desse ordningane er forklart i punkt 2.2 og punkt 2.3.

2.1 Hovudtrekk i pensjonsordninga for stortingsrepresentantar og regjeringsmedlemer

Alderspensjonen blir opptent ved at medlemene kvart år byggjer seg opp pensjonsrett i form av ei pensjonsbehaldning. Oppteninga utgjer ein fastsett prosentdel av vederlaget til stortingsrepresentanten eller regjeringsmedlemen. Oppteninga utgjer 6,03 prosent av vederlaget opp til 7,1 gonger grunnbeløpet i folketrygda (G) og 24,13 prosent av vederlaget mellom 7,1 G og 12 G (G per 1. mai 2016 = kr 92 576). Pensjonsbehaldninga blir regulert med lønnsvekst fram til alderspensjonen blir teken ut.

Den årlege alderspensjonen blir rekna ut ved å dele den opparbeidde pensjonsbehaldninga på eit delingstal. Delingstalet reflekterer forventa attståande levetid på det tidspunktet ein tek ut pensjonen. Delingstala er utforma slik at pensjonen blir levealdersjustert på same måte som i folketrygda.

Alderspensjonen kan takast ut fleksibelt, tidlegast frå 62 år, i hovudsak etter dei same prinsippa som i folketrygda. Dersom pensjonen ikkje er teken ut innan vedkomande fyller 75 år, skal pensjonen uansett betalast ut frå og med månaden etter fylte 75 år. Arbeid og pensjon kan kombinerast utan at pensjonen blir avkorta.

Før utbetaling blir opptent rett regulert årleg i samsvar med lønnsveksten. Alderspensjon under utbetaling blir regulert i samsvar med lønnsveksten, og deretter trekt frå 0,75 prosent. Det vil seie at ein følgjer dei same prinsippa for regulering som i folketrygda.

Pensjon som er opptent etter dei nye reglane, skal ikkje samordnast med andre pensjonsytingar.

Det er gitt overgangsreglar som sikrar rett opptent etter den tidlegare pensjonsordninga for stortingsrepresentantar og den tidlegare pensjonsordninga for statsrådar. For dei som har opptening etter både gamal og noverande pensjonsordning, er det reglar om at samla pensjon ikkje skal overstige ein utrekna maksimal pensjon. Stortingsrepresentantar som ikkje hadde opptent rett til pensjon før 1. oktober 2009, og regjeringsmedlemer som ikkje hadde opptent rett til pensjon før 1. januar 2012, får opptening etter den noverande ordninga frå 1. oktober 2009. Dei noverande reglane fekk verknad for andre medlemer frå 1. januar 2012.

I lov om ny uførepensjon frå 7. mars 2014 nr. 5 blei reglane om uførepensjon for stortingsrepresentantar og regjeringsmedlemer endra med verknad frå 1. januar 2015 og tilpassa nye reglar som samstundes blei vedtekne for Statens pensjonskasse. Endringane inneber mellom anna at også uførepensjon er lagt om til ei nettoyting. Pensjonen blir gitt som eit tillegg til uføretrygda frå folketrygda og skal ikkje samordnast med andre pensjonar og trygder. Det er òg gitt nye reglar om avkorting av uførepensjon mot arbeidsinntekt. Når skatteoppgjeret er klart, kontrollerer Statens pensjonskasse om det er utbetalt korrekt uførepensjon. Er det utbetalt for mykje eller for lite pensjon, skal det gjennomførast eit etteroppgjer. Det blei vedteke at dei som hadde uførepensjonar under utbetaling skulle overførast til nytt regelverk frå 1. januar 2015.

Etterlatnepensjon blir i hovudsak gitt etter reglane i lov 28. juli 1949 nr. 26 om Statens pensjonskasse .

2.2 Hovudtrekk i den tidlegare pensjonsordninga for stortingsrepresentantar

Personar med rett i den tidlegare ordninga for stortingsrepresentantar, får dette vidareført i eit kapittel i den nye lova.

Alderspensjonen er ein bruttopensjon som blir samordna med andre pensjonsytingar etter samordningslova.

Full alderspensjon blir gitt etter 12 års oppteningstid og utgjer 66 prosent av pensjonsgrunnlaget. Dersom oppteningstida er kortare, blir pensjonen redusert i samsvar med dette. Pensjonsgrunnlaget er basert på tidlegare årleg bruttogodtgjersle for stortingsrepresentantar.

Pensjonsalderen er 65 år. Ein kan få alderspensjon tidlegare når summen av alder og oppteningstid i den tidlegare ordninga fram til 1. januar 2012 er minst 75 år (75-årsregelen). Dette gjeld likevel ikkje dersom vedkomande har eller får inntekt som overstig ei inntektsgrense.

Alderspensjon kan ikkje ytast så lenge vedkomande er medlem av regjeringa eller Stortinget. Det same gjeld den som er tilsett i statleg eller kommunal teneste i minst 80 prosent stilling eller har minst 80 prosent stilling som kommunalt ombod.

Alderspensjonen som stortingsrepresentantar har rett til mellom 65 og 67 år, kan tidlegast takast ut frå 62 år. Summen av alderspensjon for perioden 65–67 år blir fordelt på perioden frå pensjonen blir teken ut til 67 år. Alderspensjon som blir teken ut etter denne føresegna, kan ikkje takast ut samtidig med alderspensjon etter 75-årsregelen.

Alderspensjonen blir levealdersjustert frå fylte 67 år for personar som er fødde i 1943 eller seinare.

Alderspensjon under utbetaling blir regulert i samsvar med lønnsveksten, og deretter trekt frå 0,75 prosent. Fram til pensjonen blir teken ut, blir pensjonsgrunnlaget regulert årleg i samsvar med lønnsveksten.

2.3 Hovudtrekk i den tidlegare pensjonsordninga for statsrådar

Også rett i den tidlegare pensjonsordninga for statsrådar er vidareført i den nye lova.

Alderspensjonen er ein bruttopensjon som blir samordna med andre pensjonsytingar etter samordningslova.

Ei tenestetid på tre år gir årleg ein alderspensjon på 42 prosent av pensjonsgrunnlaget. For kvart tenesteår frå tre til og med seks år blir satsen auka med fem prosentpoeng. Full pensjon etter seks tenesteår utgjer då 57 prosent av pensjonsgrunnlaget. Pensjonsgrunnlaget er basert på tidlegare årleg bruttogodtgjersle fastsett for statsrådar.

Pensjonsalderen er 65 år. Alderspensjonen eit regjeringsmedlem har rett til mellom 65 og 67 år, kan tidlegast takast ut frå 62 år. Summen av alderspensjon for perioden 65–67 år blir fordelt på perioden frå pensjonen blir teken ut til 67 år. Alderspensjon som blir teken ut etter denne føresegna, kan ikkje takast ut samtidig med alderspensjon etter 75-årsregelen for stortingsrepresentantar.

Alderspensjon kan ikkje ytast så lenge vedkomande er medlem av regjeringa eller Stortinget. Det same gjeld den som er tilsett i statleg eller kommunal teneste i minst 80 prosent stilling eller har minst 80 prosent stilling som kommunalt ombod.

Alderspensjonen blir levealdersjustert frå fylte 67 år for personar som er fødde i 1943 eller seinare.

Alderspensjon under utbetaling blir regulert i samsvar med lønnsveksten, og deretter trekt frå 0,75 prosent. Fram til pensjonen blir teken ut blir pensjonsgrunnlaget regulert årleg i samsvar med lønnsveksten.

3 Utvikling i 2016 for pensjonar opptent som stortings- representant

Totalt 393 personar fekk ved utgangen av 2016 pensjon på bakgrunn av tidlegare oppteningstid som stortingsrepresentant (alderspensjon, uførepensjon eller etterlatnepensjon).

3.1 Alderspensjon

Ved inngangen til 2016 var det 272 alderspensjonistar i ordninga. I løpet av året har det vore ein avgang på 17 personar og ein tilgang på 15 personar. Per 31. desember 2016 var talet på alderspensjonistar derfor 270 personar.

Gjennomsnittleg utbetalt alderspensjon var 16 162 kroner per månad. Kvinner fekk 18 502 kroner, medan menn fekk 14 905 kroner.

I 2016 tok 15 personar ut alderspensjon i ordninga for første gong. Av desse var fem kvinner og ti menn. Gjennomsnittleg uttaksalder var 69,2 år for kvinner og 64,2 år for menn. Samla sett var den gjennomsnittlege uttaksalderen 65,9 år.

Gjennomsnittleg uttaksalder for stortingsrepresentantar varierer frå år til år, sidan talet på uttak er svært lågt.

Gjennomsnittsalderen for alle alderspensjonistar i ordninga var 74,2 år for kvinner og 74,8 år for menn. Samla sett var gjennomsnittsalderen 74,6 år.

3.2 Uførepensjon

Ved inngangen til 2016 var det éin uførepensjonist i ordninga. I løpet av året har det ikkje vore avgang eller tilgang på uførepensjonistar.

Uførepensjon blir ofte innvilga med verknad tilbake i tid. Det kan derfor framleis bli innvilga uførepensjon som gjeld for 2016.

3.3 Etterlatnepensjon (ektefelle- og barnepensjon)

Ved inngangen til 2016 var det 115 ektefellepensjonistar i ordninga. I løpet av året var det sju avgangar og 11 tilgangar. Per 31. desember 2016 var talet på ektefellepensjonistar derfor 119 personar.

Gjennomsnittleg utbetalt ektefellepensjon var 8 579 kroner per månad. Kvinner fekk 8 445 kroner, medan menn fekk 10 061 kroner.

I 2016 blei 11 personar innvilga ektefellepensjon. Alle var kvinner. Gjennomsnittsalderen deira var 81,1 år. Gjennomsnittsalderen for alle ektefellepensjonistar i ordninga var 82,5 år for kvinner og 81,4 år for menn. Samla sett var gjennomsnittsalderen 82,5 år.

Ved inngangen til 2016 tok tre personar imot barnepensjon. Det har verken vore tilgang eller avgang av personar med barnepensjon i 2016. Gjennomsnittleg utbetalt barnepensjon utgjorde 10 977 kroner per månad.

3.4 Rekneskap for 2016

Pensjonane blir dekte over kapittel 41 «Stortinget». I statsrekneskapen blei det utgiftsført 69 325 985 kroner til pensjonar og 1 603 647 kroner til administrasjonskostnader. Dette er om lag som i 2015.

4 Utvikling i 2016 for pensjonar opptent som regjeringsmedlem

Ved utgangen av 2016 fekk totalt 104 personar ein pensjon frå pensjonsordninga på bakgrunn av tidlegare oppteningstid som regjeringsmedlem (alderspensjon, uførepensjon eller etterlatnepensjon).

4.1 Alderspensjon

Ved inngangen til 2016 var det 72 alderspensjonistar i ordninga. I løpet av året har det vore ein avgang på ein person og ein tilgang på fire personar. Per 31. desember 2016 var talet på alderspensjonistar derfor 75 personar.

Gjennomsnittleg utbetalt alderspensjon var 11 564 kroner per månad. Kvinner fekk 11 842 kroner, medan menn fekk 11 402 kroner.

I 2016 tok fire personar ut alderspensjon i ordninga for første gong. Gjennomsnittleg uttaksalder var 65,5 år.

Gjennomsnittleg uttaksalder for statsrådane varierer frå år til år, sidan talet på uttak er svært lågt. Gjennomsnittsalderen for alle alderspensjonistar i ordninga var 73,6 år for kvinner og 77,0 år for menn. Samla sett var gjennomsnittsalderen 75,8 år.

4.2 Uførepensjon

Ved inngangen til 2016 var det to uførepensjonistar i ordninga. Det har ikkje vore tilgang eller avgang av uførepensjonistar i 2016.

Uførepensjon blir ofte innvilga med verknad tilbake i tid. Det kan derfor framleis bli innvilga uførepensjon som gjeld for 2016.

Gjennomsnittleg utbetalt uførepensjon var 26 193 kroner per månad, og gjennomsnittsalderen på uførepensjonistar var 56,0 år.

4.3 Etterlatnepensjon

Ved inngangen til 2016 var det 24 ektefellepensjonistar i ordninga. I løpet av året har det vore ein avgang på éin person. Per 31.12.2016 var talet på ektefellepensjonistar derfor 23 personar.

Gjennomsnittleg utbetalt ektefellepensjon var 7 419 kroner per månad.

Gjennomsnittsalderen for alle ektefellepensjonistar i ordninga var 81,1 år for kvinner og 64,0 år for menn. Samla sett var gjennomsnittsalderen 81,0 år.

Ved inngangen til 2016 tok fire personar imot barnepensjon. Det har verken vore tilgang eller avgang av barnepensjon i 2016. Gjennomsnittleg utbetalt barnepensjon var 5 440 kroner per månad.

4.4 Rekneskap for 2016

Pensjonsordninga for regjeringsmedlemer blir gitt tilskot til under kapittel 612 «Tilskudd til Statens pensjonskasse». I statsrekneskapen blei det utgiftsført 13 572 857 kroner til pensjonar og 327 841 kroner til administrasjonskostnader. Dette er om lag som i 2015.

5 Sentrale hendingar i 2016

Det blei utført inntektskontroll på alle som tok imot pensjon etter 75-årsregelen. Denne regelen gir stortingsrepresentantar som har oppteningstid i den tidlegare pensjonsordninga for stortingsrepresentantar moglegheit til å ta ut pensjon før 65 år. Det blei sendt ut brev om dette i byrjinga av 2016, men kontrollen gjaldt for inntektsåret 2014.

Hausten 2016 vart det gjennomført etteroppgjer for uførepensjonistar som ut frå skatteoppgjeret for 2015 hadde fått utbetalt for mykje eller for lite uførepensjon.

Våren 2016 stod SPK stand på stortingstorget, og medlemmer hadde då anledning til å spørje generelle spørsmål om ordninga. Det vart ikkje gitt informasjon om individuelle berekningar da desse stort sett blir berekna manuelt.

Tilråding

Arbeids- og sosialdepartementet

tilrår:

Tilråding frå Arbeids- og sosialdepartementet 31. mars 2017 om Årsmelding 2016 for pensjonsordninga for stortingsrepresentantar og regjeringsmedlemer blir send Stortinget.