Høyringssvar frå Klagenemnda for stedsnavnsaker

Dato: 16.02.2021

Svartype: Med merknad

Endringer i forskriften til stedsnavnloven – uttalelse fra Klagenemnda for stedsnavnsaker

De enkelte paragrafene er kommentert i kronologisk rekkefølge nedenfor. Dersom en paragraf ikke er tatt med, betyr det at klagenemnda ikke har noen merknader til den.

§ 1. Generelle reglar om norske, samiske og kvenske stadnamn

Her er det to ganger i fjerde og femte ledd brukt formuleringen «at meiningsinnhaldet i namnet ikkje kjem tydeleg fram». Nemnda mener at det hadde vært bedre å bruke formuleringen fra § 1 i lovteksten, «som ikkje skyggjer for meiningsinnhaldet i namnet», slik at lovteksten og forskriftsteksten er i samsvar med hverandre.

Siste setning i femte ledd er foreslått slik: «Eldre, fornorska skrivemåtar av samiske og kvenske namn skal ikkje godtakast». Gjelder dette også dersom en slik skrivemåte er i bruk, og det er et entydig ønske fra den kvenske eller samiske befolkningen på stedet om å bruke en slik skrivemåte? Vi foreslår å endre formuleringen til «Eldre, fornorska skrivemåtar av samiske og kvenske namn kan godtakast dersom dei er i aktiv bruk på staden».

Siste del av paragrafen er foreslått slik:

«I saker der ein vurderer å velje ei lokal dialektform som skrivemåte, skal det takast med i vurderinga

a) om dialektforma representerer den nedervde uttalen betre enn ei form som følgjer gjeldande rettskriving eller ei regional samleform

b) om den lokale dialektforma skal nyttast for eitt eller fleire namneobjekt med det same språklege elementet

c) kor stor semje det er om skrivemåten lokalt

Nemnda mener punkt a) er unødvendig, eller i det minste upresist. En dialektform vil vel alltid gjengi nedarvet uttale bedre enn en rettskrivningsform eller en regional samleform, i hvert fall hvis man forstår begrepene «dialektform» og «nedervd uttale» som det samme. Nemnda mener også at punkt b) er uklart. Om dialektformen skal brukes om bare ett navneobjekt, er det et argument for eller imot å velge en lokal dialektform som skrivemåte? Eller motsatt, om dialektformen skal brukes om flere navneobjekter, er det et argument for eller imot å velge en lokal dialektform som skrivemåte? Det kommer ikke tydelig frem slik punktet er formulert nå.

§ 3. Særleg om norske stadnamn

Andre ledd i denne paragrafen lyder «For namn på bruk skal det leggjast særleg vekt på kva slags skrivemåte eigaren ønskjer. Dette gjeld òg i saker der vilkåra for at eigaren kan fastsetje skrivemåten, ikkje er oppfylte». Skal dette forstås som en åpning for å gi forskjellig tilråding / gjøre forskjellig vedtak for skrivemåten av et gårdsnavn og det avledede bruksnavnet, dersom eier av et bruk ønsker en annen skrivemåte for bruksnavnet enn det som er tilrådd/vedtatt for gårdsnavnet?

§ 4. Særleg om samiske stadnamn og

§ 5. Særleg om kvenske stadnamn

I disse paragrafene finner vi setningene «Dersom ein eigedom i eit samisk busetjingsområde har eit norsk namn, kan eigaren eller festaren gi eigedomen eit samisk namn i tillegg til eller i staden for det norske namnet» og «Dersom ein eigedom i eit kvensk busetjingsområde har eit norsk namn, kan eigaren eller festaren gi eigedomen eit kvensk namn i tillegg til eller i staden for det norske namnet» (vår understreking). Slik nemnda ser det, vil det å bytte ut et nedarvet, norsk navn med et (nytt) samisk eller kvensk navn være et brudd med § 3 andre ledd i loven: «Eit nedervd stadnamn kan berre bytast ut med eit anna namn som er på same språk, og som har tradisjon som namn på det same namneobjektet. Unntak kan gjerast dersom særlege grunnar talar for det». Eller legger departementet til grunn at hensynet til samisk og kvensk er å regne som «særlege grunnar»?

§ 7 mangler i forskriftsteksten

§ 8. Saksbehandling

I første og andre ledd finner vi formuleringen «ei førebels vurdering frå stadnamntenesta» og «ei vurdering frå stadnamntenesta». Nemnda mener at ordet «vurdering» bør byttes ut med «tilråding», slik at begrepsbruken i forskriften stemmer med begrepsbruken i §§ 9, 12 og 13 i lovteksten.

Andre ledd, andre punktum lyder: «Dei som etter stadnamnlova § 8 tredje og fjerde ledd har rett til å uttale seg, skal ha minst to månader til å uttale seg frå dei får saka». Nemnda ber departementet presisere om denne tomånedersfristen gjelder kommunen som helhet i saker der Kartverket er vedtaksmyndighet, eller om den også gjelder de enkelte høringsinstansene innad i kommunen. Nemnda er kjent med at mange kommuner setter en kortere høringsfrist for eiere og lokale organisasjoner når de sender saken på høring, slik at kommunen skal rekke å kunngjøre saken, samle og samordne høringsuttalelsene og sende dem til Språkrådet innen to måneder fra mottak av oppstartsbrev fra Kartverket.

I tredje ledd står det at stedsnavntjenesten skal «vurdere om namneobjektet òg har eit samisk eller kvensk namn». Nemnda foreslår å bytte ut «vurdere» med «finne ut» eller «undersøke», ettersom det her ikke er snakk om et skjønnsspørsmål.

Femte ledd, første og andre punktum lyder «I saker der det same namnet blir brukt om ulike namneobjekt på den same staden, skal ein først fastsetje skrivemåten for det objektet namnet opphavleg vart brukt på. Vedtaksorganet skal sjå til at alle funksjonane av namnet blir tekne opp i namnesaka». Dette er ikke praksis i dag i adressenavnsaker. Etter innføringen av den nye ordningen med at kommunene selv legger inn nye adressenavn i matrikkelen, blir disse i en del tilfeller stående med status Vedtatt i SSR selv om det ikke er gjort vedtak om primærnavnet. Kommunene sørger heller ikke for at alle funksjoner av navnet tas opp når de reiser navnesaker på adressenavn. Dette er for så vidt i tråd med Kartverkets forenklede prosedyre for adressenavn, men denne prosedyren er jo nå i strid med forskriftsteksten gitt den nye innmeldingsmåten for adressenavn. Nemnda ber departementet avklare dette i samarbeid med Kartverket.

§ 10. Klage

I punkt b) står ordet «drettsanlegg». Er dette en trykkfeil for «idrettsanlegg» eller «oppdrettsanlegg»?

§ 11 Bruk av stadnamn i tenesta

Første setning lyder «Statsorgan, fylkeskommunar og kommunar skal bruke den fastsette skrivemåten av stadnamnet, jf. stadnamnlova § 11, i tekstproduksjon, skilting og på kart». Nemnda foreslår følgende presisering: «Statsorgan, fylkeskommunar og kommunar skal bruke den fastsette eller tilrådde skrivemåten av stadnamnet, jf. stadnamnlova § 11, i tekstproduksjon, skilting og på kart». Dette fremgår av siste ledd i § 11 i loven og siste ledd i § 14 i forskriften, men nemnda mener at det også bør presiseres denne paragrafen. Alternativt kan det settes inn en henvisning til forskriftens § 14.