Forsiden

Høringssvar fra Suldal kommune

Endring i odelslova, konsesjonslova og jordlova m m

Dato: 01.09.2016

Svartype: Med merknad

Saksopplysningar:

Samandrag Kommunen har fått til uttale landbruksdepartementet sitt forslag til endring av konsesjonslova, jordlova og odelslova. Det er føreslege endringar som vil føra til at fleire eigedomar enn i dag kan omsetjast utan vurdering av konsesjon, pris og buplikt. Eit av måla er å gi grunneigarane større råderett over eigen eigedom. Det er og eit mål å redusera byråkratiet når det gjeld omsetting av fast eigedom. Rådmanne meiner det er viktig for samfunnet å ha verkemiddel for å styra omsetting av landbrukseigedomar. Tilrådinga vert difor å gå mot forslaget til lovendringa som vil gi samfunnet mindre styring når det gjeld bruk og omsetting av fast eigedom.

Fakta Landbruksdepartementet har sendt på høyring forslag til endring av konsesjonslova, jordlova og odelslova.

Grunngjevinga for endringsforslaga er ynskje om å forenkla regelverket, redusera byråkratiet og gi den einskilde bonde større råderett over eigen eigedom.

Dei viktigaste endringsforslaga er:

  • Heva arealgrensa for konsesjonsplikt (dermed og buplikt) frå 25 da fulldyrka/overflatedyrka jord til 35 da fulldyrka/overflatedyrka jord.
  • Fjerne arealgrensa på 500 da skog for eigedomar som har både jord og skog.
  • Arealgrensa for odlingsjord vert heva tilsvarande.
  • Ikkje priskontroll på reine skogeigedomar
  • Unnatak for å søkja om deling etter jordlova og søkja om konsesjon dersom saka gjeld sal av tilleggsjord til nabobruk eller til forpaktar. Det skal kunna haldast att tun med tomt inntil fem da til bustad eller fritidsføremål.
  • Ikkje krav om delingssamtykke etter jordlova til frådeling av tomter til bustadføremål, fritidsføremål eller naust når tomtearealet ikkje er landbruksjord. (Fulldyrka, overflatedyrka, innmarksbeite).
  • Sanksjonsmulighetene når jord ikkje vert driven skal knytast til tvangsmulkt, ikkje tvungen bortleige.
  • Ikkje lengre krav om at leigetida for leigejord skal vera minst ti år.

Endringsforslaget omfattar ikkje plan- og bygningslova. Det betyr at alle delingssøknader framleis skal vurderast etter plan- og bygningslova.

Vurdering og konklusjon

Etter rådmannen si vurdering er det naudsynt med offentleg regulering både når det gjeld omsetting og deling av landbrukseigedomar. Utan delingsforbodet etter jordlova ville kulturlandakapet sett annleis ut og driftstilhøva ville vore annleis. Det ville vore gjennomført fleire delingar med vegar og anna infrastruktur både i samband med generasjonsskifte og i samband med den einskilde bonde sin trong for kapital. Konsesjonslova har vore eit verkemiddel for å dempa kjøpesummen for landbrukseigedomar og for å få til landbruksmessig gode løysingar når det gjeld eigedomsstruktur.

Jordlova og konsesjonslova er reiskapar for å byggja opp om samfunnspolitiske mål. Mål som er nemnde er omsynet til framtidige generasjonar, landbruksnæringa, trongen for utbyggingsgrunn, omsyn til miljøet, allmenne naturverninteresser og friluftsinteresser og omsynet til busetnaden. Dert er og eit ynskje å ha juridiske verkemiddel som sikrar at det i hovudsak er næringsutøvarane i landbruket som eig areala.

Hovudføremålert med dei føreslegne endringane er å redusera den offentlege styringa over arealbruken og reguleringa av prisen på landbrukseigedomar. Meir skal overlatast til marknaden og den einskilde grunneigar.

Over tid har praksisen når det gjeld konsesjonslova gått i retning av at stadig høgare kjøpesummar er godkjende, fleire med minimal tilknyting til landbruk har fått konsesjon til å ta over landbruksjord og praktiseringa når det gjeld buplikt er blitt lempa på. Signala frå departementet har og vore at ein skal sjå bort frå delar av lovverket. Både byråkratiet og politikarane har opplevd og praktiseringa av landbrukslovane som «kaotisk» og lite føreseieleg. Det er såleis trong for presisering og gjennomgang av lovverket og praksis.

Landbruk er ei av dei viktigaste næringane i kommunen. Landbruk er og fundamentet for mykje av busetnaden. Lovverket bør ha ei klår prioritering av matproduksjon, landbruk og busetnad.

Heving av konsesjonsgrensa. I Suldal er det registrert 538 landbrukseigedomar. Av desse har 320 under 35 da dyrka/overflatedyrka jord og 218 har over 35 da. Etter eventuell lovendring vil dermed 320 eigedomar falla utanom regelverket for konsesjon og buplikt. Det er ein auke på om lag 100 eigedomar i høva dagens regelverk. (40 bruk mellom 25 og 35 da og 60 bruk under arealgrensa men over 500 da skog).

Etter ei eventuell lovendring vil ein kjøpar vil stå fritt til å nytte eigedomar med under 35 da fulldyrka/overflatedyrka jord til fritidsføremål. Etter rådmannen si vurdering er dette eigedommar med ressursar som tilseier at dei til vanleg bør drivast som sjølvstendige einingar dersom ikkje jorda vert leigd ut til eit nabobruk. Det er til vanleg stor interesse for å kjøpa slike bruk med tanke på landbruksdrift når dei vert lagde ut for sal. Men ein må gå ut frå at lovendringa vil føra til at landbruksinteressene ofte vil tapa for fritidsinteressene.

Skog. I Suldal er det få reine skogeigedommar. Skogen er ein del av landbrukseigedomen. For vårt område ser rådmannen ingen fordelar ved å vurdera skog og dyrka jord kvar for seg. I samband med konsesjon og deling bør landbrukseigedomen vurderast under eit som ei eining.

Det er argumentert med at konsesjonslova hindrar oppretting av store samanhangande skog- og utmarkseigedomar. Slike store eigedomar vert det sagt kan drivast samfunsmessig betre som eigne «bruk» enn slik det er i dag som knytt til gardsbruka. Rådmannen meiner at oppheving av konsesjonslova for å leggja til rette for slike eigedomar kan vera øydeleggjande for landbruket i vårt område.

Tilleggsjord og frådeling av tun på inntil fem da. Dette er kanskje det mest radikale endringsforslaget. Om det vert vedteke kan ein dela frå landbruksareala og selja dette som tilleggsareal utan at delinga skal godkjennast etter jordlova. Det vil heller ikkje vera konsesjon eller priskontroll. Det er eit vilkår at tilleggsjorda vert selt til aktivt drive nabobruk, men ikkje dersom kjøparen har forpakta jorda dei siste fem åra. Tunet kan, utan godkjenning, haldast att til bustad eller fritidsføremål. Rådmannen er noko usikker på konsekvensane av å utelata vurdering etter jordlova så lenge plan- og bygningslova framleis skal gjelda. Men ein ser ein viss fare ved at vurderingar knytt til driftsmessig gode løysingar kan bli prioritert ned når jordlova ikkje skal gjelda. Det kan og bli uforholdsmessig høg pris på tilleggsjord når det offentlege ikkje skal vurdere prisen. Forslaget tek etter rådmannen si vurdering større omsyn til dei som skal selja enn til dei som kjøper for å driva landbruk. Jordkjøparen kan koma til å bruka så store ressursar på å kjøpa jord at det går ut over andre investeringar på bruket. Slik kan det oppstå investeringsetterslep som gir dårlege løysingar for landbruket.

Fritak for vurdering etter jordlova for tomter til bustad, fritid eller naust Forslaget inneber at tomter som ikkje ligg på landbruksareal (dyrka, overflatedyrka eller innmarksbeite) kan delast frå utan delingsløyve etter jordlova. Det gjeld ubebygde tomter. Departementet legg til grunn at grunneigaren sjølv vil ta fornuftige val i høve til kva areal som vert frådelte. Eigaren er sjølv i stand til å vurdere potensielle drifts og miljømessige ulemper ei deling vil føra til. Slik vil ein unngå uheldige tomteplasseringar. Rådmannen er usamd med departementet i denne vurderinga. Erfaring syner at dert ikkje alltid er slik. I mange tilfelle er det familiemedlemmer eller vener som skal overta tomta. I slike situasjonar er grunneigaren sine vurderingar ofte andre enn dei langsiktige konsekvensane for landbruket. Det vert lagt vekt på tilknyting i dag. Grunneigaren tenkjer ofte mindre på kva som skjer dersom tomta i framtida vert selt til framande. Då kan det oppstå konfliktar knytt til miljø, vegar og liknande. Grunneigaren kan og leggja meir vekt på kortsiktig økonomisk vinst enn langsiktige konsekvensar for landbruket. Landbruksinteressene er utan tvil best tent med at andre enn grunneigaren gjer ei vurdering av om tomta bør delast frå. Det vil og alltid vera mange grunneigarar som ikkje er knytt til landbruket. Då jordlova vart innført i 1955 var det nettopp for å få ei offentleg styring av korleis areala skulle nyttast. Ein såg dei uheldige konsekvensane av frådeling og bygging meir eller mindre tilfeldig. Ei av dei viktigaste årsakene for Fylkesmannen til å gå mot både grunneigar og kommune i delingssaker etter jordlova er problem knytt til fragmentering av landbruksareala. Rådmannen stiller seg uforståande til at denne problemstillinga ikkje lengre ser ut til å vera ei utfordring.

Konklusjon. Etter ei samla vurdering kjem rådmannen til at dei langsiktige samfunnsinteressene knytt til landbruk og matproduksjon tilseier at regelverk og praktisering av jordlov og konsesjonslov ikkje bør lempast på i høve dagens bestemmelsar. Nokre mindre justeringar i praksisen som til dømes at leigeavtalar for areal ikkje treng vara på 10 år kan vera positivt. Kommunen vil heller ikkje ha merknader til at beløpsgrensa for kva som er unnateke for prisvurdering vert fastsett i forskrift og ikkje i rundskriv.

 

Utval for landbruk, miljø og teknikk (LMT-utvalet) - 075/16 LMT - handsaming:

Bygdeviklingssjefen orienterte. Samrøystes vedtak i samsvar med innstillinga.

 

LMT: vedtak

Suldal kommune går mot dei føreslegne endringane i jordlova, konsesjonslova og odelslova.

Ordninga med konsesjon og prisvurdering er svært viktig for eigedommar også med 25-35 da dyrka/overflatedyrka jord. Slike eigedomar er ein viktig del av landbruksstrukturen i kommunen.

Endring i regelverket for skog kan føra til store skadar for suldalslandbruket. Skog, jord og utmark utgjer ein samla og viktig del av landbruket i kommunen. Ressursane må sjåast i samanhang.

Kommunen er og sterkt mot endring når det gjeld delingsbestemmelsen i jordlova. Dersom vurderinga av landbruksinteressene skal overlatast til den einskilde grunneigar kan fragmenteringa og dei driftsmessige ulempene for landbruket bli mykje større enn i dag.

I samband med sal av tilleggsjord bør det og vera ei landbruksfagleg vurdering både når det gjeld frådeling av tun og dei driftsmessige konsekvensane ved fordeling av jorda. Å opna for at den som har leigd jorda dei siste fem åra kan overta utan å søkja konsesjon uavhengig av avstand og driftstilhøve vurderer me som ei stor svekking av dei føremåla jordlova og konsesjonslova skal ivareta.

Suldal kommune har ikkje merknader til at det vert høve til å inngå leigeavtalar for jord utan binding om minst ti års leigetid. Ein har heller ikkje merknader til at beløpsgrensa for når det skal føretakast prisvurdering vert fastsett i forskrift og ikkje i rundskriv.

For å redusera byråkratiet meiner kommunen at departementet kan gi klåre, konkrete og rettskraftige reglar for praktiseringa av landbrukslovene ut frå dei føremåla lovverket skal sikra.