Rasisma ja vealaheapmi čearddalašvuođa, oskku ja eallinoainnu geažil
Artihkal | Maŋimuš ođasmahttojuvvon: 09.03.2026 | Kultur- ja dásseárvodepartemeanta
Ráđđehus áigu eastadit ja vuosttaldit rasismma ja čearddalaš vealaheami Norgga servodagas. Rasisma ja vealaheapmi buktá dorvvuhisvuođa ja eastada buot jienaid gullomis ja buot beliid oidnomis.. Nana ja čielga lágat ja viiddis ja ulbmillaš áŋgiruššan leat dehálaččat go galgá eastadit vealaheami čearddalašvuođa, oskku ja eallinoainnu geažil.
Dásseárvvu ovddideapmi ja vealaheami eastadeapmi čearddalašvuođa, oskku ja eallinoainnu geažil galget leat mielde buot politihkkasurggiin ja hálddašandásiin. Kultur- ja dásseárvodepartemeanta galgá oktiiordnet dán barggu. Dattetge lea buot departemeanttain iehčanas ovddasvástádus dásseárvvu ovddideamis iežaset surggiin.
Mánáid-, nuoraid- ja bearašdirektoráhtas lea ovddasvástádus čuovvulit direktoráhtadoaimmaid dán suorggis.
ON nállevealahuskonvenšuvdna
ON konvenšuvdna buotlágan nállevealaheami heaittiheami birra gieldá vealaheami náli, liikeivnni, sohkaduogáža dahje nationála dahje čearddalaš duogáža geažil.
ON váldočoahkkin dohkkehii konvenšuvnna juovlamánu 21. b. 1965 ja dat bođii fápmui ođđajagimánus jagi 1969. Norga ratifiserii konvenšuvnna borgemánu 6. b. 1970, evttotkeahttá. Konvenšuvdna lea ovttastahtton Norgga lágaide dásseárvo- ja vealahuslága bokte. ON nállevealahuslávdegoddi, mas leat mielde sorjjaskeahtes áššedovdit, goziha mo stáhta ollašuhttá ON nállevealahuskonvenšuvnna.
Dásseárvo- ja vealahusláhka
Dásseárvo- ja vealahusláhka gieldá njuolgga ja gaskkalaš vealaheami earret eará čearddalašvuođa ( dás maiddái earet eará nationála duogáža, sohkaduogáža, liikeivnni, giela), oskku ja eallinoainnu geažil. Lága ulbmil lea ovddidit dásseárvvu ja eastadit vealaheami. Dásseárvvuin oaivvildit dásseárvvu, seamma vejolašvuođaid ja seamma vuoigatvuođaid. Láhka gusto buot servodatsurggiide, muhto ii geavahuvvo bearašeallimis ja eará persovnnalaš diliin.
Dásseárvo- ja vealahuslágas leat maid njuolggadusat geatnegasvuođa birra čađahit dásseárvobarggu. Bargoaddit, almmolaš eiseválddit ja bargoeallima organisašuvnnat galget árjjalaččat, mearrediđolaččat ja ulbmillaččat ovddidit dásseárvvu ja eastadit vealaheami.
Gozihandoaibma
Dásseárvo- ja vealahusáittardeaddji galgá vuojehit dásseárvvu ja eastadit vealaheami buot servodat surggiin. Buohkat sáhttet váldit oktavuođa Vealahusáittardeddjiin oažžun dihtii bagadusa dásseárvo- ja vealahuslága birra. Áittardeaddji sáhttá maiddái ovddidit áššiid Vealahuslávdegoddái.
Áittardeaddji goziha maiddái ahte almmolaš eiseválddit čuvvot ON-konvenšuvnnaid vuđolaš olmmošvuoigatvuođaid birra.
Vealahuslávdegoddi goziha, muhtun spiehkastagaiguin, váidagiid vealahusnjuolggadusaid rihkkumiid oktavuođas. Lávdegottis lea eanas áššiin, fápmu geaskuhit doaibmabijuid, gč. vealahusáittardeaddjilága § 7. Geskui sáhttet gullat bisseheapmi, njulgen dahje eará doaibmabijut mat leat dárbbašlaččat sihkkarastimii ahte vealaheaddji dahku, vuortnuheapmi, gohčus dahje mávssaheapmi bissehuvvo ja geardduheapmi eastaduvvo. Vealahuslávdegoddi sáhttá mearridit bággosáhku vai sihkkarastá geaskku čađaheami jus geasku ii doahttaluvvo.
Lávdegoddi sáhttá mearridit sáhku áššiin mat gullet bargoeallima suorgái. Lávdegoddi sáhttá maiddái mearridit buhtadusa ovttageardánis áššedilliin.