Bušeahtta mii oadjuda Norgga dorvvuhis áiggis

– Norgga ekonomiija stuorru, bargguhisvuohta lea vuollin, ja dállodoaluin lea buoret oastinnákca. Dát lea buorre vuolggasadji máilmmis gos lea eambbo ráfehisvuohta go guhkes áigái. Seammás vásihit olu norgalaččat eahpesihkarvuođa. Danne lea oadjebas ekonomalaš stivrejupmi ain dehálaš, dadjá ruhtadanministtar Jens Stoltenberg.

Buoridan dihte olbmuid ruhtadili evttoha ráđđehus unnidit sisaboahtovearu 6,4 miljárdda ruvnnuin boahtte jagi bušeahtas.

– Dát lea stuorámus sisaboahtovearrovuoládus maŋemus 20 jagis. Dáinna mii čuovvulit Vearrokommišuvnna evttohusa ja lávket ođđa, dehálaš lávkki vearroreforpma guvlui. Mii jorahit bargovearuheami geavahusvearuheapmin, dadjá ruhtadanministtar.

Oadjuda riikka

Ráđđehus vuoruha suodjalusa, sihkarvuođa ja gearggusvuođa. Suodjalusa nannen guhkesáiggeplána olis jotkojuvvo, lassi 6,5 miljárdda ruvnnuin boahtte jagi. Oktiibuot meroštallojuvvojit suodjalusgolut dahkat 3,4 proseantta brutto nationálabuktagis (BNB) 2027:s.

Ráđđehus evttoha joatkit Ukraina-doarjaga Nansen-prográmma olis 85 miljárdda ruvnnuin. Dát lea dehálaš doarjja Ukraina suodjalanrahčamuššii.

– Mii nannet suodjalusa. Dasa lassin mii veahkehit Ukraina, mii maiddái lea dehálaš Norgga sihkarvuhtii, dadjá ruhtadanministtar.

Evttohuvvojit maiddái lassi juolludeamit politiijaide ja sihkarvuođaeiseválddiide.

Oadjuda buresbirgema

– Buot riikka suohkaniid ássiin galget leat buorit buresbirgenbálvalusat. Mii evttohit nannet suohkaniid friddja sisaboađuid 3,2 miljárdda ruvnnuin boahtte jagi, dadjá ruhtadanministtar.

Doarjjalasiheamit suohkaniidda dahket dasa lassin vejolažžan ásahit eambbo buhcciidruovttuid ja fuolahusásodagaid.

Buorre skuvla buohkaide lea dehálaš prošeakta Ráđđehusa plánas Norgii. Ráđđehus váldá ohppiid bohtosiid PISA-iskkadeamis duođas. Boahtte jagi bušeahtas evttohuvvo ođđa doarjja suohkaniidda vai besset lasihit oahpahusa smávva joavkkuin. Ráđđehus evttoha maiddái lassi ruhtadoarjaga mánáidsuodjalussii ja eambbo áŋgiruššama mánáid- ja nuoraidkriminalitehta vuostá suddjen dihte hearkkimus mánáid.

Ráđđehus evttoha 3,1 miljárdda ruvnno lassidoarjaga buohcciviesuide vai eanet pasieanttat besset dikšui. Ráđđehus evttoha maiddái ođđa ruhtadanmodealla oanidan dihte vuordináiggiid. Psyhkalaš dearvvašvuođa ceahkkálastinplána čuovvuluvvo.

Oadjuda beaivválaš ekonomiija

Vurdojuvvo ahte 2027 šaddá njealját jahki maŋŋálaga go olbmuin buorrána oastinnákca. Čorgadis ekonomiija, vuollegis bargguhisvuohta ja vásttolaš bušeahtat leat mielde váikkuheame dasa. Dan rájes go dát ráđđehus doaibmagođii, lea dat juohke jagi vuoruhan unnidit sisaboahtovearu.

– Unnit sisaboahtovearru mielddisbuktá ahte olbmuin lea buoret beaivválaš ekonomiija. Dat dahká maiddái ahte lea eambbo gánnáhahtti bargat, ja sáhttá mielddisbuktit ahte eanebut barget guhkit, dadjá ruhtadanministtar.

Bearaš mas leat guokte 750 000 ruvdnosaš bálkádietnasa máksá 15 000 ruvnno unnit vearu boahtte jagi, go buohtastahttá jagiin 2021. 3 500 ruvnno dás leat geahpádusat bušeahtas mii dál ovddiduvvo.

Ráđđehus oaivvilda ahte olbmot galget leat dorvvolaččat alla ja rievddadeaddji elrávdnjehattiid deaividettiin.

Elrávdnjedoarjjaortnet jotkojuvvo, ja gokčá boahtte jagi 90 proseantta dállodoaluid goluin mat leat badjel 79 evrre guđege kilowatt-diimmus, ovdal divadiid.

Norgespris jotkojuvvo maiddái, ja mearriduvvo lágaid olis jahkásaččat historjjálaš elrávdnjehattiid vuođul ja boahttevaš elrávdnjehattiid vuođul. 2027 stáhtabušeahtas mearriduvvo Norgespris 45 evrii/kwh earret divadiid. Dat mearkkaša ahte vaikko energiijamárkanat rievddadit ge ja elrávdnjehattit leat alladat, de sáhttet olbmot ain válljet oadjebas ja einnostahtti elrávdnjehatti. Lea dehálaš ahte elrávdnjehaddi ii rievddat beare olu jagis jahkái, ja danne lea 5 evrre/kwh sturrosaš rievdadus riekta.

Dábálaš dállodoallu Lullioarje-Norggas mas lea Norgespris sáhttá seastit birrasiid 8 700 ruvnno boahtte jagi. Dalle lea biddjon vuođđun 16 000 kWh sturrosaš geavahus, ja lea buohtastahttojuvvon meroštallojuvvon spot-haddedásiin.

– Maŋemus jagiid leat gaskkohagaid leamaš hui alla elrávdnjehattit. Norgespris ja elrávdnjedoarjja addá álbmogii eambbo einnostahtti rehkega, dadjá ruhtadanministtar Stoltenberg.

Dállodoaluid elrávdnjedoarjjaortnet meroštallojuvvo oktiibuot máksit váile 16,4 miljárdda ruvnno 2027:s.

Dan rájes go dát ráđđehus doaibmagođii, lea ásahuvvon nuvttá skuvlaastoáiggeortnet, mánáidgárdesajiid hattit leat unniduvvon, ja mánáidoadju lea lassánan. Boahtte jagi bušeahttaevttohusas jotkojuvvo 1 200 ruvdnosaš alimusmáksu mánáidgárdesajiid ovddas ja mánáidoadju lea badjel  2 000 ruvnno.

Dat mearkkaša ahte 2021:s dagai mánáidgárdesaji haddi measta beali eambbo go mánáidoadju, dál lea mánáidoadju measta beali eambbo go mánáidgárdesaji haddi. Dát lea stuora lasáhus mánnábearrašiidda.

Eará doaibmabijut bušeahtas

Ráđđehus doallá vearrolohpádusa boahtte jagi. Dát mielddisbuktá ahte oppalaš vearro- ja divatdássi ii galgga lassánit.

– Diibmá vuođđudii ráđđehus vearrokommišuvnna mas lei viiddis čoahkkádus, ja kommišuvnna raporta lea dál leamaš gulaskuddamis. Boahtte jagi álggogeahčen ovddida ráđđehus stuoradiggedieđáhusa, ja dán bušeahtas lávket mii ođđa, dehálaš lávkkiid vearroreforpma guvlui, dadjá Stoltenberg.

Nu go vearrokommišuvdna lea ávžžuhan, de evttoha ráđđehus unnidit elbiillaid lassiárvodivatráji 300 000 ruvnnos 150 000 ruvdnui. Measta 98 proseantta visot ođđa personbiillain leat dál elektralaččat, ja mihttomearri ahte visot ođđa personbiillat galget leat nullaluoitobiillat lea geavatlaččat olahuvvon.

Ráđđehus joatká dálkkádatdivadiid lasiheami cehkiid mielde nu go lea sohppojuvvon Stuoradikkis. Dálkkádatdivadat mielddisbuktet beaktilis luoitounnidemiid hálbái, ja sihkkarastet ahte nuoskkideaddji dat máksá.

– Go eambbo ruhta sirdojuvvo suodjalussii, dearvvašvuhtii ja suohkaniidda, de báhcá unnit várri áŋgiruššat eará surggiin. Mii fertet geavahit resurssaid beaktileappot ja oažžut eambbo dan ovddas maid máksit. Nu sáhttit mii luvvet ruđaid ođđa áŋgiruššamiidda, dadjá ruhtadanministtar.

Bušeahttaevttohusas várrejuvvo ruhta geainnuid ja ruovdemáđijaid doaimmaheapmái ja máŧasdoallamii, ja johtolatprošeavttat mat juo leat álggahuvvon, jotkojuvvojit. Go dálá prošeavttat gárvvistuvvojit, de luovvanit ruđat maid ráđđehus sirdá eará ulbmiliidda.

Máŋggaid jagiid lea geavahuvvon olu ruhta dálkkádat- ja energiijafondii maid Enova hálddaša. Ráđđehus evttoha unnidit ođđa ruđaid juolludeami fondii 3,8 miljárdda ruvnnuin boahtte jagi. Enovas boahtá ain leat stuora ekonomalaš doaibmanvejolašvuohta doarjut dálkkádat- ja energiijaprošeavttaid. 2027 álggus vurdojuvvo foanda leat 36 miljárdda ruvnno.

Juolludeamit ealáhusaid váikkuhangaskaoapmevuogádahkii evttohuvvojit unniduvvot. Evttohuvvojit maiddái máŋga doaibmabiju mat galget eastadit Skattefunn-ortnega boasttugeavaheami, mii lea dehálaš gáldu ealáhusdoaimma dutkama ja ovdáneami ruhtadeapmái.

Iešguđetge departemeanttaid áššesurggiid siskkobealde leat leamaš moanat ođđasisvuoruheamit. Unniduvvon juolludeamit ovtta suorgái ruhtadit lassijuolludemiid nuppi suorgái.

Dasa lassin álggaha ráđđehus máŋga doaibmabiju buoridan dihte bargofámu dábuheami ja produktivitehta almmolaš ja priváhta sektoris. Dát leat ovdamearkka dihte doaibmabijut mat galget unnidit buozalmasvuođajávkama, gulaskuddan aitto joavdan báhtareddjiid doarjjanuppástuhttima birra, poastagaskkusteami stáhtalaš doarjaga nuppástuhttin ja beavttálmahttingáibádus suodjalussektoris.

Ráđđehus evttoha máŋga mearrediđolaš doaibmabiju movt buorebut sáhttá geavahišgoahtit goanstajierpmi. Dát fátmmasta juolludemiid buoret sihkarvuhtii ja lassi gelbbolašvuhtii.

Oadjebas ekonomalaš stivren

Ráđđehus evttoha 608,4 miljárdda ruvdnosaš foandaruhtageavaheami boahtte jagi stáhtabušeahtas. Dát lea 4,9 miljárdda ruvdnosaš lassáneapmi dán jagi ektui, go mihtida fásta hattiiguin (2027-ruvnnuid mielde).

Foandaruđaid geavaheapmi meroštallojuvvo dahkat 2,7 proseantta Stáhta penšunfoandda olgoriikka (SPO) árvvus. Mihtiduvvon BNB oassin, lea foandaruđaid geavaheapmi goasii rievddakeahttá dán jagi ektui. Bušeahtas meroštallojuvvo leat sullii neutrála váikkuhus ekonomiija aktivitehtii boahtte jagi.

Ráđđehusa stáhtabušeahttaevttohus mielddisbuktá 0,2 proseantta sturrosaš duohta, vuollásaš gollolassáneami 2026 rájes 2027 rádjái.

– Dáinna bušeahtain mii joatkit vásttolaš ekonomalaš stivrejumiin. Foandaruđaid geavaheapmi čuovvu doaibmanjuolggadusa ja lea čielgasit vurdojuvvon golbma proseantta sturrosaš reálavuoittu vuolábealde, dadjá ruhtadanministtar Jens Stoltenberg.

Tabealla 1 Norgga ekonomiija váldologut. Proseanttaid mielde rievdan ovddit jagi ektui, go eará ii leat namuhuvvon.
	Mrd. ruvnno1
	2025	2025	2026	2027	2028
Reálaekonomiija
Nannán-Norgga BNB2	4398	1,7	1,1	1,7	1,3
Barggaheapmi		0,7	0,6	0,4	0,4
Bargguhisvuođamuddu, registrerejuvvon (dássi)		2,1	2,1	2,1	2,1
Bargguhisvuođamuddu, AKU (dássi)		4,5	4,5	4,5	4,5
Jearrokomponeanttat ja BNB2
Nannán-Norgga jearru3	4596	1,9	1,2	1,8	2,1
Priváhta golahus	2341	2,6	1,4	1,8	2,0
Fitnodagaid investeremat	505	2,7	1,2	1,3	3,0
Orrunvisteinvesteremat	209	-3,6	-0,4	3,2	3,8
Almmolaš jearru	1539	1,4	1,1	1,7	1,7
Petroleuminvesteremat	281	7,2	-2,0	-4,0	-7,7
Eksporta	2504	2,7	2,9	-0,3	-0,3
Luondduviđá olju ja luonddugássa	1100	0,8	4,5	-2,9	-3,0
Nannán-Norga	1216	5,9	1,2	2,1	1,9
Importa	1858	2,6	1,4	1,2	2,2
Bruttonationálabuvtta (BNB)	5511	1,1	1,3	0,7	0,4
Hattit
Jahkebálká		4,9	4,6	4,0	3,5
KPI		3,1	3,3	2,7	2,4
KPI-JAE		3,1	3,1	2,8	2,4
Luondduviđá oljju haddi, USD guđege fáhtas (jotkkolaš hattit)		68	83	75	72
Golmma mánu ruhtamárkanreantu (dássi)4		4,4	4,5	4,6	4,0
Importavihkkejuvvon ruvdnodássi (I-44, dássi)		119,6	113,4	112,9	112,9
Ruvdnodássi5		0,6	5,4	0,5	0,0
Riikkaidgaskasaš ekonomiija6
BNB gávpelihtolaččat		2,0	1,7	1,8	1,8
KPI gávpelihtolaččat		2,1	2,5	2,3	2,2

¹ Gaskaboddosaš nationálarehketdoallologut, jotkkolaš hattit.

² Stuorrunleaktu 2025 rájes, almmuhuvvon voluman.

³ Earret vuorkárievdadus.

⁴ Dat vástida Norgga Báŋkku Ruhtapolitihkalaš raportta 2/26 ruhtamárkanreanttu prognosii.

⁵ Valuhtakursaindeavssa I-44 invearssa rievdan proseanttaid mielde. Positiivvalaš lohku almmuha nannoset ruvdnoárvvu.

⁶ Norgga 10 deháleamos gávpelihtolačča vihkkedallojuvvon osiid mielde Norgga gálvoeksportta hárrái earret oljju ja gássa ja Norgga gálvoeksportta hárrái earret skiippaid, oljolávddiid ja luondduviđá oljju.

Gáldut: Statistihkalaš guovddášdoaimmahat, IMF, Eurostat, Norgga Báŋku, Nav, Reuters, Macrobond ja Ruhtadandepartemeanta.

Tabealla 2 Stáhtabušeahta ja Stáhta penšunfoandda váldologut. Miljárdda ruvnnuid mielde.
	2025	2026	2027
Sisaboađut oktiibuot	2 290,1	2 455,2	2 328,5
1          Sisaboađut petroleumdoaimmain	692,7	706,1	603,4
1.1 Vearut ja divadat	382,9	389,1	358,9
1.2 Eará petroleumsisaboađut	309,8	317,0	244,5
2           Sisaboađut earret petroleumsisaboađuid	1 597,4	1 749,1	1 725,1
2.1 Nannán-Norgga vearut ja divadat	1 416,4	1 591,6	1 560,4
2.2 Eará sisaboađut	181,0	157,5	164,6
Golut oktiibuot	2 101,8	2 239,4	2 321,8
1           Golut petroleumdoaimmaide	28,7	35,5	35,0
2          Golut earret petroleumdoaimmaide	2 073,1	2 203,9	2 286,8
Stáhtabušeahta badjelbáza ovdal sirdima Stáhta olgoriikka penšunfondii	188,3	215,8	6,7
-           Netto ruhtaboahtu petroleumdoaimmain	664,0	670,6	568,4
=          Oljomuddejuvvon badjelbáza	-475,7	-454,8	-561,7
+          Sirdin Stáhta olgoriikka penšunfoanddas	480,2	454,8	561,7
=          Stáhtabušeahta badjelbáza	4,5	0,0	0,0
+           Netto várrejuvvon Stáhta olgoriikka penšunfoanddas	183,8	215,8	6,7
+          Stáhta penšunfoandda reanto- ja vuoitoboađut jna1	462,5	460,2	515,0
-           Sirdin Stáhta Norgga penšunfoanddas	11,7	12,3	13,4
=          Stáhtabušeahta ja Stáhta penšunfoandda badjebáza oktiibuot 1	639,1	663,7	508,3
Memo:
Reanto- ja vuoitodietnasat jna. Stáhta olgoriika penšunfoanddas	444,4	440,1	493,7
Stáhta olgoriikka penšunfoandda márkanárvu2	19 735	21 258	22 400
Stáhta penšunfoandda márkanárvu2	20 116	21 675	22 847
Álbmotoaju geatnegasvuođat ahkepenšuvnnaide3	10 765	11 423	11 496
Struktuvrralaš oljomuddejuvvon bušeahttavuolláibáza, fásta 2027-ruvnnot	545,7	603,5	608,4
Struktuvrralaš oljomuddejuvvon bušeahttavuolláibáza (jotkkolaš hattit)	507,4	583,4	608,4
Proseanta stáhta olgoriikka penšunfoanddas proseantan	2,6	2,7	2,7
Proseanta Nannán-Norgga treanda-BNB:s	11,6	12,7	12,6
Nuppástus ovddit jagi ektui proseantaovttadahkan (bušeahttaindikáhtor)4	1,8	1,1	0,0
Meroštallojuvvon oassi bušeahttaevttohusas Nannán-Norgga BNB:i 2027:s, proseantan5			0,1-0,2
Duohta, vuollásaš gollolassáneapmi proseantan	4,1	2,7	0,2

 ¹ Ii sisttisdoala kursavuoittuid dahje -massimiid.

² Álggus jagi. Foandaárvu lea meroštallanteknihkalaččat árvvoštallojuvvon dahkat XX XXX mrd. ruvnno 2027 álggus. Dát lea sullii X XXX mrd. ruvnno eambbo go 2026 álggus.

³ Álbmotoaju boahttevaš ahkepenšunmávssuid čoggon vuoigatvuođaid dáláárvu.

⁴ Positiiva logut sáhttet mearkkašit ahte bušeahtta váikkuha ekspansiivvalaččat. Indikáhtor ii váldde vuhtii ahte iešguđet sisaboahto- ja gollopoasttain sáhttá leat iešguđetlágan mearkkašupmi ekonomiija aktivitehtii. 2027 bušeahttaindikáhtor lea -X,XX.

⁵ Vuođustuvvon KVARTS ja NORA makromodeallaid meroštallamiidda, mas earret eará váldojuvvo vuhtii ahte iešguđet golut ja sisaboađut váikkuhit ekonomiija aktivitehtii iešguđet ládje. Rehkenastimiid vuođđun lea olles almmolaš hálddahus, mii mearkkaša suohkanhálddahus ja stáhtahálddahus.

Gáldut: Ruhtadandepartemeanta ja Statistihkalaš guovddášdoaimmahat.