–  Ráfehis áiggis leat min searvevuođat mearihis dehálaččat. Kultuvra, dáidda, valáštallan ja eaktodáhtolašvuohta čohkke min ja nanne min siviila vuostálastinnávcca. Dán bušeahtas mii nannet earret eará doaimmaheaddjestivrejuvvon mediaid, mii vuoruhit Norgga filmma, doallat lohpádusa addit dievaslaš lassiárvodivatkompensašuvnna eaktodáhtolaš organisašuvnnaide miehtá riikka – ja sihkkarastit ođđa njunušvaláštallanguovddáža valáštallan-Norgii, dadjá kultur- ja dásseárvoministtar Lubna Jaffrey (Bb).

Mediapolitihkka

Ráđđehus evttoha lasihit juolludeami doaimmaheaddjestivrejuvvon mediaide oktiibuot 40 miljovnna ruvnnuin. Dás lea 30 miljovnna ruvdno lassi buvttadandoarjja earret eará báikkálaš aviissaid nannemii, ja 10 miljovnna ruvdno doaimmaheaddjestivrejuvvon mediaid geavaheami nannemii nuoraid gaskkas.

–  Boasttodieđuid viiddis juohkin áitá demokratiija. Sihkkarastin dihte rabas ja almmolaš digaštallama dárbbašit mii iešguđetlágan doaimmaheaddjestivrejuvvon mediaid maid olbmot miehtá riikka geavahit ja maidda sii luhttet. Dát lea erenoamáš mávssolaš min nuoraid dáfus geat dán áigge lohket olu ođđasiid ođasrávdnjemiid bokte maid algoritmat ja big tech stivrejit, dadjá kultur- ja dásseárvoministtar Jaffrey.

Ráđđehus áigu maiddái nammadit sierra lávdegotti mii árvvoštallá mediaekonomalaš váikkuhangaskaomiid ja geahčada leat go dat doarvái deaivilat nannet Norgga mediavalljodaga boahtteáiggis. Ráđđehus máhccá lávdegotti čoahkkádussii maŋŋel.

Filbma

Ráđđehus árvala maiddái nannet filbmasuorggi 75 miljovnnain ruvnnuin. 47 miljovnna ruvdno manná Filbmafondii, 15 miljovdna maná filbma- ja ráidobuvttadeami insentiivaortnega nannemii ja 5 miljovdna ges digitála kinorusttegiid ođasmahttima ođđa doarjjaortnegii. Ráđđehus áigu maiddái ovddidit ođđa stuoradiggedieđáhusa filmma birra mas earret eará galgá árvvoštallot movt stáhta váikkuhangaskaoamit doibmet dan ektui movt bargosuorgi rievdá.

– Norgga filmmat ja ráiddut čohkkejit min, huksejit bargosajiid ja árvvuid, ja nannejit giela, kultuvrra ja cealkingirjáivuođa. Dán bušeahtas árvala Bargiidbellodatráđđehus vuoruhit filmma áiggis mii lea gáibideaddji dán suorgái – ja seammás mii sihkkarastit eambbo buriid kinovásáhusaid miehtá riikka, dadjá Jaffrey.

Juolludeamit filbma- ja dihtorspealloulbmiliidda, oktan haddemuddemiiguin, lassánit oktiibuot birrasiid 75 miljovnna ruvnnuin.

Dáidda ja kultuvra

Ráđđehus evttoha doarjut dánsunsuorggi nuppi jagi maŋŋálaga 10 miljovnna ruvdnosaš juolludemiin. Nannen boahtá máŋgga aktevrii buorrin, gos earret eará 6 miljovnna ruvdno manná Kilden teáhterii ja konseartavissui Kristiansánddas ja ođđa dánsunkompaniija ásaheapmái olles Sørlánddas.

2027:s evttoha ráđđehus juolludit doarjaga viđa ođđa kulturvissui. Prošektii gullet maiddái Kunstnernes Hus- ja Det Norske Teatret- dáluid dárbbašlaš divodeamit Oslos, ođđa seailluhanguovddáš Lulli-Trøndelága Museaide, Hamsunguovddáža ođasmahttin Hápmiris ja ođđa lávdedáiddalatnja Fjaler suohkanis. Badjel 374 miljovnna ruvdno juolluduvvo Nationála kulturviesuid ortnegii.

Dasa lassin lasiha Ráđđehus juolludeami Nidaros duopmogirku divondanbargguide 6,5 miljovnna ruvnnuin lonuhit dáhki Nidarosdomenis vai ii golgga čáhci geađgekonstrukšuvnna sisa.

Ráđđehus evttoha maiddái nannet Stáhta dáiddárstipeandda vuollásaš ortnegiid. Evttohuvvojit vihtta ođđa bargostipeandda seammás go nuorra dáiddáriid álggahanstipeanda viiddiduvvo ja lasihuvvo 22 miljovnna ruvnnos 2026:s measta 26 miljovnna ruvdnui 2027:s.

Ráđđehus bargá dál rávisolbmuid lohkanmoktastrategiijain ja 2027 bušeahttaevttohusas árvaluvvo 6 miljovnna ruvdno nannet dárogiel girjjálašvuođa sisaoastinortnega nannemii Norgga kulturfoandda olis. Dat mearkkaša ahte girjerádjosiidda, mii lea dehálaš lohkanmoktaarena, bohtet eambbo girjjit.

– Bargiidbellodatráđđehus atná dehálažžan nannet sihke mánáid ja rávisolbmuid lohkanmovtta ja lohkandáidduid. Lohkan lea mearrideaddji mávssolaš oahppamii, kritihkalaš jurddašeapmái ja nákcii gieđahallat boasttodieđuid. Danne mii joatkit nannet sisaoastinortnega, vel lassi guđain miljovnnain, vai girjerádjosat miehtá riikka ožžot eambbo girjjiid, dadjá Jaffrey.

Ráđđehus árvala maiddái addit lávlui, teakstačállái ja musihkkárii Mari Boine gudnebálkká 2027 rájes. Stáhta gudnebálká addojuvvo dušše ovtta dáiddárii hávális. Ortnet ásahuvvui 1963:s ja lea 200 000 ruvdno jahkái. Bálká lea vearrofriddja ja bistá eallinagi.

Valáštallan ja eaktodáhtolaš suorgi

Ráđđehus doallá lohpádusa addit dievaslaš lassiárvodivatkompensašuvnna eaktodáhtolaš organisašuvnnaide maiddái 2027:s. Lassiárvodivatkompensašuvnna lohpádusat leat evttohuvvon lasihuvvot 171 miljovnna ruvnnuin 2026 ektui.

– Dát lea dehálaš investeren dan stuora áŋgiruššamii maid eaktodáhtolaš olbmot miehtá riikka doaimmahit juohke áidna beaivvi. Eaktodáhtolašvuohta hukse deaivvadanbáikkiid, nanu báikegottiid ja searvevuođa. Danne lea Bargiidbellodatráđđehus vuoruhan dievaslaš lassiárvodivatkompensašuvnna juohke áidna jagi mii oktiibuot lassána 1,4 miljárdda ruvnnuin, dadjá Lubna Jaffrey.

Maiddái njunušvaláštallan vuoruhuvvo bušeahtas. Ráđđehus evttoha ođđa doarjaga ođđa njunušvaláštallanguovddážii Sognsvannii. Prošeaktarámma lea lahka 1,3 miljárdda ruvdno. Ráđđehus evttoha ahte stáhta máksá 90 proseantta goluin, mas 40 proseanta boahtá stáhtabušeahta bokte ja 50 proseantta speallanruđaid bokte.

– Loahpageahčen jagi, mii lea leamaš historjjálaš valáštallanjahki Norgii, sihkkarastá Bargiidbellodatráđđehus ođđa njunušvaláštallanguovddáža, ja láhčá dili dasa ahte mii maiddái boahtteáiggis olahivččiimet valáštallanolahusaid mat lokteše Norgga máilmminjunnošii, dadjá Jaffrey.

Dásseárvu

Ráđđehus lasiha doarjaga dásseárvoprošektii «Bártnit ja dearvvašvuođafága» (dárogillii «Gutar og helsefag»), man UiT Norgga árktalaš universitehta čađaha. Skuvlagalledemiid, lágidemiid ja oahpahusdoaimmaid bokte deaivvadit bártnit dievdo rollamodeallaiguin geain leat dearvvašvuođafágalaš oahput ja virggit. Doarjagii lasihuvvo guokte miljovnna ruvdno. Ulbmil lea buoridit sohkabealdássedeattu dearvvašvuođa- ja fuolahussuorggis ja addit eambbo nuoraide vejolašvuođa válljet oahpu ja virggi beroškeahttá sohkabealis.