Gïehtjh dam vuesiehtimmine

Gieries gaajhkesh dovnesh,

uvtemes sïjhtem moenehtseåvtehkem Kjetilem gijhtedh dan joekoen hijven barkoen åvteste, jïh sïjhtem aaj abpe moenehtsem jïh tjaelemesijjiem gijhtedh, jïh gaajhkesidie mah leah viehkiehtamme vihkeles raeriejgujmie daejnie prosessine.

Daate vihkeles reektehtse. Manne leam aavoedamme dam åadtjodh. Manne aavodem reektehtsem lohkedh, jïh aavodem vijriebasse laavenjostedh juktie hijven jïh seammavyörtegs healsoedïenesjh buektiehtidh aaj mijjen saemien årroejidie.

Goh mijjieh gaajhkh daejrebe dle saemien årrojh aktem sjïere sijjiem utnieh goh aalkoealmetjh Nöörjesne, jïh mijjieh goh åejvieladtjh aktem sjïere dïedtem utnebe.

Mijjieh libie åeliedamme sjïehteladtedh ihke saemieh edtjieh nuepiem utnedh dovne sijjen kultuvrem jïh sijjen sïebredahkem gorredidh jïh evtiedidh jïjtsh premissine. Gaatesjen mijjieh ibie iktegisth dam dorjeme Nöörjesne.

Men mænngan mijjieh ILO-konvensjovnem 169 ratifiseereme jaepien 1990, dle mijjieh daam åeliedimmiem jååhkesjamme saemien almetjidie.

Saemiedigkie lea gellien aejkien tjïertestamme saemien jïjtjenænnoestimmie jïh meatannænnoestimmie gosse lea soejkesjimmien, hammoen jïh öörnedimmien bïjre healsoedïenesjijstie mijjen saemien skïemtjijidie, ij leah nuekies gorresovveme. Dam libie aarebi digkiedamme. Manne vïenhtem dijjieh buektiehtidie dam hijvenlaakan buerkiestidh, jïh byöroeh daejredh daate lea akte dåeriesmoere man vööste mijjieh tjarke barkebe.

Dannasinie libie daam faageles moenehtsem jaepien 2025 nammoehtamme, mij edtji aktem veele reektehtsem vedtedh staaten dïedti bïjre saemien årroji vööste. Jis dam eensi hoksem sjïerehealsoedïenesjistie åådtje jïh, guktie jeahtasovveme, daerpiesvoetem vuarjesje råajvarimmiej bïjre. Daate lij aaj akte bielie dehtie vijriesåbpoe barkoste Nasjonaale healsoe- jïh ektiebarkoesoejkesjen mietie.

Dellie sïjhtem jiehtedh, buerie voelph jïh buerie barkoeguejmieh, daate salkehtimmie dan hijven tïjjen båata, dan åvteste mijjieh daelie jïjnjh raeriestimmieh dijjeste åådtjeme mejtie maehtebe vuejnedh ektiedimmesne dej jeatjah reformeinitiatijvigujmie mah healsoedïenesjisnie juhtieh.

Mijjieh reektehtsem dåastobe Healsoereformemoenehtsistie dej båetiji biejjiej. Daelie prosjektem X tjïrrebe, mij lea innovatijve laavenjostoeprosjekth tjïelti jïh skïemtjegåetiej gaskem, gusnie mijjieh barkebe guktie healsoedïenesjh eevre orre vuekine deelledh. Jïh daelie mijjieh aaj salkehtimmiem dijjeste åådtjeme.

Tjåanghkan daate sæjhta jiehtedh mijjieh daelie hijven daajroevåaromem utnebe. Mijjen vihties raeriestimmieh guktie mijjieh edtjebe jåerhkedh. Mijjen leah buerebe goerkesh, jïh manne vïenhtem mijjieh hijven sjæjsjalimmievåaromem utnebe dan vihkeles barkose maam edtjebe darjodh åvtese, guktie mijjieh edtjebe mïrrestallemem, kvaliteetem jïh faamose båetedh, juktie dam neebnedh.

Jïh dan åvteste sïjhtem dijjem vihth gijhtedh dam barkoen åvteste maam dorjeme. Gæjhtoe dijjen ïedtjen åvteste. Manne vïenhtem gieltegs barkoe orreme. Men aaj akte krïevije barkoe, dan åvteste såemies geerve dåeriesmoerh jïh aerviedimmieh.

Gosse mijjieh daelie vijries reektehtsem utnebe faagemoenehtsistie tjïelke raeriestimmiejgujmie, jïh reektehtse aaj lea akteraeresne, manne vïenhtem daate vuesehte maam akt hijven Nöörjen bieleste, gidtjh mijjieh buektiehtibie tjåenghkies årrodh gosse vihkielommes, jïh hijven vuekieh gaavnedh mejgujmie jeenjesh maehtieh madtjeles årrodh.

Minngemosth, buerie voelph jïh barkoeguejmieh, daelie departemente edtja daam moenehtsen  barkoem govlehtæmman seedtedh, guktie mijjieh hævvi sïjhtebe govlehtimmievaestiedasside vuarjasjidh mah bååstede båetieh, jïh gaskem jeatjah dan mietie vuarjasjidh guktie edtja reektehtsem bæjjese fulkedh jïh guktie edtja råajvarimmiejgujmie nïerhkedh.

Gæjhtoe vihth dijjese, Kjetil, jïh vaajtelibie sinsitnide læhkoehtibie dejnie vihkeles barkojne maam daelie edtjebe darjodh. Gæjhtoe mov åvteste.