1 Álgu

Jagi 2018 sohpe Sámediggi ja ráđđehus konsultašuvnnain ođđa bušeahttaortnega birra Sámediggái ahte juolludeamit Sámediggái galge čohkkejuvvot ovtta bušeahttapostii stáhtabušeahtas. Seammás sohpe Sámediggi ja ráđđehus ahte jagi 2019 stáhtabušeahta rájes galggai ásahuvvot dakkár ortnet ahte ráđđehus juohke giđđasešuvnnas bidjá ovdan dieđáhusa Stuorradiggái mas sámi dilit válddahuvvojit oanehaččat ja boahtteáiggediđolaččat. Sámediggi ja ráđđehus sohpe ahte dieđáhus galgá gieđahallat sámi giela, kultuvrra ja servodateallima ovdánansojuid ja sámi ássiid bálvalusfálaldaga. Dasto sohpe Sámediggi ja ráđđehus ahte dieđáhus sáhttá čilget ráđđehusa ulbmila sámepolitihkain ja maid ráđđehus oaidná deháleamos hástalussan ovddasguvlui. Sámedikki árvvoštallamat galget boahtit ovdan dieđáhusas. Konsultašuvnnain sohppojuvvui maiddái ahte Sámedikki jahkedieđáhus/jahkeraporta galgá álo leat mielddusin stuorradiggedieđáhussii, ja ahte dalá ortnega jahkásaš dieđáhusaiguin Sámedikki ovddit jagi doaimma birra galgá loahpahuvvot.

Dát stuorradiggedieđáhus čoahkkáigeassá daid rievttálaš, bušehttii guoskevaš ja hálddahuslaš rámmaeavttuid mat leat vuođđun ráđđehusa sámepolitihkkii. Ulbmilin lea addit máhttovuođu mii veahkeha áddet mo stáhta láhčá dili sámi gillii, kultuvrii ja servodateallimii, ja muhtun diliid mat váikkuhit ulbmilolaheapmái.

Dieđáhus lea ráddjejuvvon dasa ahte máinnašit daid rámmaeavttuid mat leat vuođđun otná sámepolitihkkii, sektoriid rastásaččat. Dat čilge bajimus rámmaid mat dahket vejolažžan stáhtalaš ja gielddalaš eiseválddiide, ja Sámediggái fuolahit iežaset rollaid ja ovddasvástádusaid. Dieđáhus čilge maiddái oanehaččat ráđđehusa sámepolitihka ulbmila ja vuoruhemiid stuorradiggeáigodagas.

Sámedikki mearkkašupmi

Jagi 2019 ođđa bušeahttaortnet addá Sámediggái stuorát friijavuođa ieš vuoruhit sámepolitihkalaš áššiid. Seammáš go biddjo ovdan jahkásaš boahtteáiggediđolaš dieđáhus Stuorrádiggái giđđasešuvnnas sámepolitihka birra, mas sámi giela, kultuvrra ja servodateallima ovdánansojut, ovdánansojut bálvalusfálaldagas sámi ássiide ja sámi servodaga hástalusat bohtet ovdan. Sámediggái lea dehálaš ahte dát dieđáhusat gieđahallet sámepolitihkalaš ovdáneamiid ja ráđđehusa vuoruhemiid, vai dat sáhttet leat vuođđun bušeahttaproseasside ja ulbmillaš áŋgiruššamiidda sámi ulbmiliiguin.

Sámediggi registrere dattetge ahte dát stuorradiggedieđus uhccán lasiha ođđa dahje čiekŋudeaddji dieđuid. Go dieđáhus eanaš válddaha dálá rámmaid, orru leamen eahpečielggas mii dat galgá ollašuhttit dan áigumuša ahte doaibmat boahtteáiggediđolaš dokumeantan mii gieđahallá sámepolitihka deháleamos hástalusaid. Sámedikki árvvoštallama mielde berrešii dieđáhus buorebut čielggasmahttit ráđđehusa politihkalaš áigumuwaid ja čujuhit dárbbašlaš vuoruhemiid háltti.