Almmolaš orgánat galget čuovvut arkiivalága. Dat mearkkaša ahte arkiivvat leat geatnegahtton registreret ja vurket buot dokumentašuvnnaid maid buvttadit doaimmaset olis.  Vurkengeatnegasvuohta gusto buot lágan almmolaš dokumentašuvnnaide, ja dat guoská maid dokumentašuvnnaide mat gávdnojit ovdamearkka dihte fágavuogádagain, diehtovuođuin ja oktasaščovdosiin. Stáhtalaš Nationálaarkiiva áimmahuššá, hálddaša ja gaskkusta stáhtalaš ásahusaid historjjálaš arkiivvaid. Gielddain ja fylkkagielddain leat iežaset arkiivaásahusat mat hálddašit historjjálaš arkiivvaid. 

Priváhta fitnodagat, organisašuvnnat ja dábálaš olbmot eai leat geatnegahtton vurket dieđuid gustovaš arkiivalága vuođul, eaige leat geatnegahtton vurkkodit arkiivvaset guhkit áiggi.  Dávjá sii ásahit arkiivva dokumentašuvdnaárvvu dihte dahje jos leat geatnegahtton čuvvot eará lágaid go arkiivalága. Priváhta arkiivvain lea stuora árvu servodatdokumentašuvdnii ja kulturhistorjjálaš diehtogáldun.  Almmolaš ja priváhta arkiivaásahusat nu go fága- ja dutkangirjerádjosat, museat ja máhtto- ja dokumentašuvdnaguovddážat sihkkarastet árvvolaš ja mávssolaš priváhta arkiivvaid.

Kultur- ja dásseárvodepartemeanttas lea bajimuš nationála ovddasvástádus fuolahit arkiivasuorggi. Vuosttamužžan guoská dat Nationálaarkiivva ruhtadeapmái. Departemeanta juolluda maid ruhtadoarjaga priváhta ásahussii Bargiidlihkadusa arkiivii ja girjerádjui ja Asta-arkiivadiehtovuogádaga ja Arkiivaportála bajásdoallamii ja ovdánahttimii.  

Nationálaarkiiva

Nationálaarkiiva lea stáhta direktoráhta ja fágaorgána arkiivva várás. Doaibma lea vuođđuduvvon arkiivaláhkii.

Nationálaarkiiva galgá buvttihit beaktilis dokumentašuvdnahálddašeami almmolaš doaimmas. Ásahus bagadallá ja bearráigeahččá stáhta ja suohkaniid almmolaš arkiivabargguid, ja das lea ovddasvástádus ovddidit fágalaš standárddaid ja njuolggadusaid. Nationálaarkiiva lea stáhta seailluhaninstitušuvdna, mii sihkkarastá, guhkkit áigái seailluha ja dahká stáhtalaš arkiivvaid olahahttin. Dasa lassin das lea ovddasvástádus dihto vuoruhuvvon priváhtaarkiivvain.

Nationálaarkiiva galgá maiddái bidjat johtui bajimus nationála politihka arkiivasuorggis ja veahkkin nannet arkiivasuorggi ásahusaid ja fágabirrasiid. Nationálaarkiiva hálddaša doarjagiid ovdánahttindoaimmaide arkiivasuorggis.

Sámi arkiiva Guovdageainnus ja Norsk helsearkiv (Norgga dearvvašvuođarkiiva) Tynsetas leat maiddái oassin etáhtas. Sámi arkiivvas lea nationála ovddasvástádus áimmahuššat sámi duođaštusaid. Doppe gávdnojit arkiivvat politihkkáriid, dutkiid, sámi ásahusaid ja servviid, boazodoalloorohagaid ja eará fitnodagaid maŋis. Almmolaš ásahusat nugo Beaivváš, Gáldu (Álgoálbmotvuoigatvuođaid gelbbolašvuođaguovddáš) ja Sámediggi leat vurken iežaset arkiivvaid Sámi arkiivii. Norgga dearvvašvuođaarkiivva ulbmil lea sihkkarastit ahte spesialistadearvvašvuođabálvalusa jápmán pasieanttaid pasieanttaarkiivvat vurkejuvvojit ja ahte dat leat olámuttus digitálalaččat Norgga dearvvašvuođaarkiivvas. Sin bargu lea maid vurket heaittihuvvon ásahusaid pasieantaarkiivvaid.

Nationálaarkiiva hálddaša maid Digitála arkiivva. Dát lea oktasaščoavddus almmolaš doaimmaide sihkkarastin dihte ahte historjjálaš dieđut guhkkit áigái deponerejuvvojit beaktilit ja sihkkarit ja ahte dat leat olámuttus. Suohkanat, suohkangaskasaš arkiivaásahusat, stáhta doaimmat ja priváhta vurkkodanásahusat, dego museat, sáhttet atnit ávkki čovdosis. Dainna lágiin šaddá vejolaš gávdnat ja atnit digitála arkiivvaid ja dieđuid - sihke ásahusaide ja ássiide.

Arkiivaláhka ja láhkaásahusat

Kultur- ja dásseárvodepartemeanta hálddaša arkiivalága. Ođđa arkiivaláhka, Lov 20. juni 2025 nr. 96 om dokumentasjon og arkiv (arkivlova) (lovdata.no), lea doaimmas ođđajagimánu 1. beaivvi 2026 rájes ja dat buhtte 1992 arkiivalága. Lágas leat guokte láhkaásahusa, Forskrift om dokumentasjon og arkiv (arkivforskrifta) ja Forskrift om kva dokumentasjon som skal takast vare på for ettertida (bevaringsforskrifta).