1 Den breie distriktspolitikken

For å nå regjeringa sitt mål for distrikts- og regionalpolitikken, er det viktig å sjå dei ulike tiltaka under den breie distriktspolitikken i samanheng. Omtalen under har som mål å følgje statleg innsats og tiltak av betyding for å nå dei distriktspolitiske måla.

Mange landsdekkande ordningar er viktige for å nå dei regional- og distriktspolitiske måla. Det gjeld til dømes fleire ulike samferdselstiltak, høgare utdanning, forsking og utvikling, arbeidsmarknadstiltak og generelle overføringar til kommunane. Desse er likevel ikkje tatt med i oversikta, fordi det er problematisk å skilje ut regional- og distriktspolitiske delar frå heilskapen. Dei særskilde distrikts- og regionalpolitiske ordningane under departementet sin programkategori 13.50 er ikkje omtalt i vedlegget.

Tiltaka i vedlegget representerer ikkje ei heilskapleg innretning av dagens distriktspolitikk, men er ei budsjettmessig framsyning av statlege verkemiddel og politikkområde med betyding for distrikta. Figur 1.1 viser korleis den breie distriktspolitikken har utvikla seg nominelt sidan 2010.

Tiltaka er delte i to kategoriar:

• Kategori A: Tiltak og ordningar som har grunngiving i distriktspolitiske mål, eller som favoriserer distriktsområde, ut over å jamne ut, for å oppnå likeverdige tilbod.

• Kategori B: Tiltak og ordningar som skal jamne ut og kompensere mellom geografiske område, eller som er særleg viktige for verdiskaping, sysselsetting eller busetting i distriktsområde.

Spesielle tiltak for innsatssona i Nord-Troms og Finnmark fylke

Tabell 1.1 viser ei oversikt over viktige ordningar som berre gjeld for innsatssona i Nord-Troms og Finnmark fylke. Dei viktigaste ordningane er innanfor skatte- og avgiftspolitikken. Den mest omfattande ordninga er fritaket for arbeidsgivaravgift, som kjem inn under den samla summen for differensiert arbeidsgivaravgift i tabell 1.2.

Tabell 1.2 viser fordelen av fritak for meirverdiavgift på straum og rammetilskot i kommuneøkonomien. Postane under kap. 571 er nærare omtalt under programkategori 13.70. På fleire politikkområde er det etablert særordningar og prioritet i verkemiddelbruken for Nord-Noreg, i tillegg til ordninga for innsatssona. Sjå del 1 for oversikt over regjeringa sine tiltak og prioriteringar i Nord-Noreg.

Økonomisk politikk

Tabell 1.2 er dei berekna inntektstapa ved differensiert arbeidsgjevaravgift synleggjort, samt Nord-Noreg tilskotet og distriktstilskot til små kommunar. Økonomisk politikk utgjer om lag 41 pst. av innsatsen. Den differensierte arbeidsgivaravgifta er det største enkelttiltaket, med eit anslått provenytap på 23,7 mrd. kroner i 2027.

Landbruks- og fiskeripolitikk

Størstedelen av tabell 1.3 viser tilskotsordningar til landbruket. Viktige tiltak retta mot fiskerinæringa er òg tatt med. Tildeling frå havbruksfondet er òg med i oversikta, som sikrar at lokalsamfunn som stiller sjøareal til disposisjon for oppdrett får ta del i verdiskapinga.

Landbruk er tradisjonelt ei av dei viktigaste næringane i distrikta. I dei årlege jordbruksoppgjera blir det forhandla om storleiken på tilskota til landbruket. Ein del tilskot innanfor landbruket har distriktspolitisk grunngiving, til dømes pristilskota for mjølk og kjøt og distriktstilskot for frukt, bær, grønsaker og poteter. Desse tilskota går derfor inn under kategori A.

Infrastruktur

Samferdsel handlar mellom anna om å knyte landsdelar saman og å korte ned avstandar, kostnadar og reisetid mellom by og land. Satsinga i transportsektoren har over tid gitt kortare reisetider på veg og jernbane, og transporttilbodet i distrikta er blitt meir attraktivt mellom anna gjennom lågare prisar på ferjer og regionale flyruter.

Tabell 1.4 viser fleire tiltak som skal medverke til å redusere ekstrakostnadar som følgje av avstandsulemper. Tabellen viser òg tiltak til førebygging og krise- og hastetiltak i samband med flaum og skred.

Velferd, oppvekst, beredskap og miljø

Det er eit overordna mål at helsetenestetilbodet skal vere likeverdig, uavhengig av bustad, alder, kjønn og sosial status. Dette blir sikra gjennom midlar til spesialisthelsetenesta og gjennom rammeoverføringar til kommunesektoren. Viktige tiltak er tilskot som skal medverke til å styrkje stabiliteten og rekrutteringa til allmennlegetenesta og andre helsetenester i distrikta.

På kulturområdet viser tabell 1.5 ordningar som i hovudsak er knytt til tilbodet i distrikta og i landsdelar utanfor det sentrale Austlandet. Generelle landsdekkande velferdsordningar, som arbeidsmarknadstiltak, er ikkje tatt med i oversikta.