Del 1
Innleiande del

1 Mål for arbeids-, inkluderings- og velferdspolitikken

Arbeids- og inkluderingspolitikken skal legge til rette for høg sysselsetting, eit trygt og seriøst arbeidsliv og gode velferdsordningar som gir økonomisk tryggleik og små forskjellar. Arbeid er grunnlaget for verdiskaping, finansiering av velferdssamfunnet og for deltaking, sjølvstende og tilhøyrsle for den enkelte.

Noreg står framfor store utfordringar i åra som kjem. Ei aldrande befolkning, knappare tilgang på arbeidskraft, omstilling i økonomien og høg etterspørsel etter velferdstenester gjer det avgjerande å få og behalde fleire i arbeid. Samtidig skal dei som av ulike grunnar ikkje kan delta i arbeid, vere sikra trygge og føreseielege inntektsordningar. Arbeids- og velferdsforvaltninga speler ei viktig rolle for å bidra til å nå måla i arbeids- og inkluderingspolitikken.

Departementet sine ni mål viser retning for ein samla politikk for arbeid, inkludering og velferd, og er i samsvar med fleire av prioriteringane i regjeringa sin plan for Noreg. Måla er nærmare omtalte under programkategoriane.

1.1 Ein velfungerande arbeidsmarknad med god utnytting av arbeidskrafta

Høg yrkesdeltaking er ein føresetnad for høg verdiskaping og finansiering av velferdsordningane. For at vi skal løyse oppgåvene som ligg framfor oss og trygge velferda, er det avgjerande at flest mogleg deltar i arbeidslivet. I regjeringa sin plan for Noreg er det sett eit mål om 150 000 fleire i arbeid frå 2024 til 2030 og det er sett i gang eit ungdomsløft. Sysselsettingsandelen skal vere på 82 pst. av befolkninga i aldersgruppa 20–64 år innan 2030, og auke til 83 pst. innan 2035. For å nå desse måla vil regjeringa føre ein aktiv politikk for å få fleire i arbeid og færre på trygd. I tillegg til ein arbeidslivspolitikk som gjer at folk ikkje blir sjuke av jobben og ein arbeidsmarknadspolitikk som aktiverer dei som står utanfor arbeidslivet, må fleire politikkområde bidra. Skattepolitikken må stimulere til arbeid, skole- og utdanningspolitikken må sørge for at fleire fullfører utdanning og blir omskolerte, og helsevesenet må gi nødvendig behandling og oppfølging til dei som treng det.

Arbeidsmarknadspolitikken skal bidra til at fleire av dei som i dag står utanfor, kan delta i arbeidslivet, og samtidig legge til rette for at verksemder får den arbeidskrafta dei treng. Politikken skal motverke uønskt avgang frå arbeidslivet og støtte opp om at folk blir verande i jobb. Regjeringa vil mobilisere, motivere og kvalifisere fleire av dei som står utan arbeid og styrke moglegheitene deira til å komme i jobb. Det er også viktig å redusere barrierar for arbeidsgivarar og støtte opp om inkludering og bruk av den arbeidsevna den enkelte har.

Ein velfungerande arbeidsmarknad krev at arbeidsgivarar som har behov for arbeidskraft og arbeidssøkarar som har relevant kompetanse, finn kvarandre raskt. Det føreset tilgjengeleg informasjon om ledige stillingar og aktuelle jobbsøkarar. Arbeids- og velferdsetaten har ei viktig rolle i å gi mest mogleg fullstendig informasjon om stillingsmarknaden. Etaten tilbyr rekrutteringsbistand til arbeidsgivarar som treng arbeidskraft, og formidlingsbistand til dei som ikkje kjem i arbeid på eiga hand. Innsatsen er spesielt retta mot å inkludere fleire frå utsette grupper i arbeidsmarknaden.

Arbeidsmarknadstiltaka er sentrale for å få fleire i arbeid. Tiltaka skal betre arbeidsevna og styrke moglegheitene i arbeidsmarknaden for personar som står utanfor. Tiltaka skal også senke terskelen for å komme inn i arbeidslivet og legge til rette for at arbeidsgivarane kan inkludere fleire i verksemda. Målet er også å forhindre at personar fell ut av arbeidslivet og blir ståande varig utanfor.

Dagpenge- og permitteringsordninga skal støtte opp om arbeidslinja og sikre delvis kompensasjon for bortfall av arbeidsinntekt ved arbeidsløyse i ein avgrensa periode. Ordningane er utforma med sikte på å motivere til aktiv jobbsøking, bidra til rask overgang til arbeid og sikre god tilgang på arbeidskraft til verksemder som treng det.

Arbeidsinnvandring er eit supplement til den innanlandske arbeidsstyrken. Ein balansert og behovstilpassa arbeidsinnvandringspolitikk skal bidra til å dekke mangel på arbeidskraft i næringar og regionar som treng det, og støtte opp under ein velfungerande arbeidsmarknad med god utnytting av arbeidskrafta. For å vidareutvikle arbeidsinnvandringspolitikken har regjeringa oppnemnt eit offentleg utval for å gå gjennom erfaringane med arbeidsinnvandring til Noreg og vurdere behovet for endringar. Utvalet skal analysere og vurdere kva betydning og effektar arbeidsinnvandringa har for arbeidsmarknad, arbeidsliv og samfunn.

Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 09.30 Arbeidsmarknad, programkategori 33.30 Arbeidsliv og programkategori 09.10 Administrasjon av arbeids- og velferdspolitikken.

1.2 Eit sikkert og seriøst arbeidsliv

Eit sikkert og seriøst arbeidsliv er ein berebjelke i den norske samfunnsmodellen. Høg organisasjonsgrad, trepartssamarbeid og brei tariffdekning bidrar til små forskjellar i lønn, høg produktivitet og stor omstillingsevne.

Heile og faste stillingar direkte i den verksemda der arbeidet blir utført, skal vere hovudregelen i norsk arbeidsliv. Regjeringa har gjort fleire regelverkstiltak for å styrke denne utviklinga, og innsatsen for å auke bruken av faste tilsettingar held fram. I samsvar med regjeringa sin plan for Noreg vil det bli lagt fram forslag om å styrke rettane til dei som utfører arbeid formidla gjennom digitale plattformer.

Verksemdene har ansvar for eit fullt forsvarleg arbeidsmiljø gjennom systematisk arbeidsmiljøarbeid og arbeidstakarmedverknad. Som eit ledd i å styrke det førebyggande arbeidsmiljøarbeidet vil regjeringa legge fram ein nasjonal arbeidsmiljøstrategi, som blir utforma etter dialog med partane i arbeidslivet. Førebyggande arbeidsmiljøarbeid er også sentralt i Avtale om redusert sjukefråvær og fråfall frå arbeidslivet (IA-avtalen) 2025–2028. Frå 1. januar 2026 blei det innført endringar i arbeidsmiljølova som tydeleggjer og styrker krava til det psykososiale arbeidsmiljøet. Ei viktig oppfølging er å auke innsatsen mot vald og truslar i arbeidslivet.

Delar av arbeidslivet er utfordra av useriøse aktørar, sosial dumping og arbeidslivskriminalitet. Regjeringa held fram arbeidet med å sikre norske lønns- og arbeidsvilkår og verne arbeidstakarar mot utnytting og helseskade.

Som eit sentralt ledd i regjeringa sin plan for Noreg blir det gjennomført ei rekke tiltak mot sosial dumping og arbeidslivskriminalitet. Regjeringa har også styrkt Arbeidstilsynet både gjennom auka løyvingar og strengare handhevingsheimlar. Det tverretatlege samarbeidet mellom aktuelle etatar i Noreg, og eit godt etablert internasjonalt samarbeid er sentrale element i kampen for eit seriøst arbeidsliv.

Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 09.40 Arbeidsmiljø og sikkerheit.

I tråd med regjeringa sin plan for Noreg arbeider regjeringa med å gjere yrkesskaderegelverket meir rettferdig og moderne. Sjå nærmare omtale under programkategori 29.90 Diverse inntekter, og dessutan omtale i del I kapittel 4 Oppmodingsvedtak.

1.3 Redusere sjukefråvær og fråfall frå arbeidslivet

Sjukepengar sikrar tryggleik for den enkelte ved inntektstap som følge av sjukdom. Samtidig har høgt sjukefråvær og fråfall frå arbeidslivet store konsekvensar både for dei det gjeld, for verksemdene og for samfunnet. Særleg langtidssjukefråvær aukar risikoen for varig fråfall og uføretrygd, og kan gi lågare inntekt for den sjuke og betydelege samfunnsøkonomiske tap. Dei som fell frå eit arbeidsforhold, er ei sårbar gruppe. Sjukdom og helseproblem er den største årsaka til varig fråfall frå arbeidslivet, og tidleg innsats som bidrar til at folk blir i jobb, er derfor viktig. Redusert sjukefråvær og fråfall frå arbeidslivet er ei av regjeringa sine sentrale prioriteringar gjennom prosjektet Ei friskare befolkning i regjeringa sin plan for Noreg.

Utviklinga i sjukefråværet dei seinare åra, og i mottaket av dei andre helserelaterte ytingane, viser at det trengst ein forsterka innsats frå alle aktørar i sjukefråværsarbeidet. Dette ligg som eit bakteppe for IA-avtalen (2025–2028), der regjeringa saman med partane i arbeidslivet er einige om ei rekke tiltak for å forsterke den førebyggande arbeidsmiljøinnsatsen, betre sjukefråværsoppfølginga, forsterke innsatsen på den enkelte arbeidsplassen og auke kunnskapen om sjukefråvær, fråfall og verksame tiltak.

Ei viktig prioritering i regjeringa sin plan for Noreg er å redusere sjukefråværet og hindre at folk fell ut av arbeidslivet. Arbeidslivet og helse- og omsorgstenestene skal fremme meistring, støtte deltaking og fremme folkehelsa. Befolkninga skal få betre føresetnader for å leve friskare liv og arbeide med den helsa dei har. Arbeid kan fremme helse, og sjukmelding er ikkje alltid riktig behandling. Prosjektet Ei friskare befolkning er eit samarbeid mellom Arbeids- og inkluderingsdepartementet og Helse- og omsorgsdepartementet, og skal bidra til å utjamne sosiale helseforskjellar, redusere sjukefråværet, sørge for at færre fell ut av arbeidslivet og redusere behovet for bruken av helse- og omsorgstenester. Som ein del av prosjektet gjennomfører regjeringa tiltak retta mot alle aktørane i sjukefråværsarbeidet. Vi vil bl.a. foreslå endringar i medverknads- og aktivitetspliktene til den sjukmelde og tilretteleggingsplikta til arbeidsgivaren, forbetre informasjonsutvekslinga mellom Arbeids- og velferdsetaten og helsetenesta og samarbeide om fleire tiltak retta mot sjukmeldarane. Sjå nærmare omtale av prosjektet i Prop. 1 S (2026–2027) for Helse- og omsorgsdepartementet.

For å auke kunnskapen om årsaker til sjukefråvær og verksame tiltak for å få ned fråværet, gjennomfører regjeringa og partane i arbeidslivet ei brei kunnskapsinnhenting, som skal ligge til grunn for drøftingar mellom partane i 2027 og 2028.

Det er fleire faktorar som påverkar om folk blir ståande i arbeid over tid. Det er òg avgjerande at ein jobbar godt med førebyggande arbeidsmiljøarbeid, med å skape eit arbeidsliv der alle kan delta, med innrettinga av pensjonssystemet, og med tiltak retta mot arbeidsledige. For å lykkast med å redusere fråfall er det heller ikkje nok å berre førebygge og følge opp sjukefråvær. For dei som går ut sjukepengeperioden, er risikoen for fråfall høg. Oppfølginga må vere god og målretta òg mens ein mottar arbeidsavklaringspengar, for at flest mogleg skal kunne komme tilbake til arbeid. Sjå omtale under dei andre måla i dette kapittelet.

Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.50 Inntektssikring ved sjukdom, arbeidsavklaring og uførleik, og programkategori 09.10 Administrasjon av arbeids- og velferdspolitikken.

1.4 God inkludering av utsette grupper i arbeidsmarknaden

Regjeringa vil arbeide for eit likestilt og inkluderande arbeidsliv der alle som kan og vil jobbe, skal få moglegheit til det. Målet er at fleire personar som står utanfor arbeid og utdanning, og fleire personar med nedsett funksjonsevne eller samansette utfordringar, skal komme inn og bli verande i arbeid. Regjeringa vil legge til rette for dette gjennom kvalifisering, oppfølging og tilrettelegging.

Det er for mange i yrkesaktiv alder som ikkje deltar i arbeid. Talet på personar med nedsett arbeidsevne har auka sidan 2019. Det må sjåast i samanheng med utviklinga for antal mottakarar av arbeidsavklaringspengar, der færre har gått ut av ordninga enn tidlegare. Fleire har vore utan arbeid lenge, har omfattande bistandsbehov og treng arbeidsretta oppfølging for å komme i jobb. Personar med låg formell kompetanse, personar med helseproblem og nokre innvandrargrupper er særleg utsette i arbeidsmarknaden. I tillegg strever fleire unge med å få innpass i arbeidslivet, sjå mål 5.

Mange av dei som står utanfor har samansette utfordringar og treng hjelp frå fleire sektorar samtidig. For å møte desse utfordringane samarbeider arbeids- og velferdsforvaltninga med helse- og omsorgstenestene og utdanningssektoren om å gi eit betre og meir heilskapleg tilbod. Gjennom samarbeid på tvers av sektorar blir verkemiddel og tenester sette i samanheng for å støtte den enkelte sin veg mot arbeid.

Regjeringa vil legge til rette for at personar med nedsett funksjonsevne skal kunne delta i arbeid på linje med andre. Ei effektiv hjelpemiddelforvaltning og god tilrettelegging er sentrale verkemiddel for å støtte denne gruppa inn i arbeidslivet og til å bli verande i jobb.

Sjå nærmare omtale under del II programkategori 09.30 Arbeidsmarknad og programkategori 29.60 Kompensasjon for meirutgifter ved nedsett funksjonsevne m.m.

1.5 Fleire unge skal få moglegheiter til å delta i arbeidslivet

Sysselsettinga blant unge er høg, men det er også arbeidsløysa. For mange unge står utanfor arbeid og utdanning. Å få fleire unge i arbeid er eit sentralt mål for regjeringa. Tidleg deltaking i arbeid er viktig for vidare tilknyting til arbeidslivet og for moglegheita til å forsørge seg sjølv. Mange av dei unge som står utanfor arbeid og utdanning, har samansette utfordringar, og fleire har aldri vore i arbeid.

For å styrke innsatsen lanserte regjeringa ungdomsløftet i 2025. Satsinga skal bidra til at fleire unge kjem i arbeid og til å betre tilgangen på arbeidskraft. Ungdomsløftet er ei av prioriteringane i regjeringa sin plan for Noreg. Regjeringa har, saman med arbeids- og næringslivet, som mål å få 30 000 fleire unge under 30 år i jobb innan 2030. Regjeringa har gjennom ungdomsløftet garantert at unge under 30 år som står utanfor arbeidslivet, skal få tilbod om jobberfaring, oppfølging eller opplæring.

Ungdomsløftet samlar eksisterande og planlagde arbeidsretta innsatsar for unge. Som ein del av ungdomsløftet har regjeringa inngått ein intensjonsavtale med partane i arbeidslivet, store verksemder og brukarorganisasjonar for personar med funksjonsnedsetting. Intensjonsavtalen forpliktar partane til å arbeide saman om å skape jobbmoglegheiter og meistringsarenaer for unge.

I tillegg til arbeidsmarknadstiltak er ungdomsgarantien i Arbeids- og velferdsetaten det mest sentrale verkemiddelet for å få fleire unge i arbeid. Ungdomsgarantien skal sikre at unge som treng arbeidsretta bistand frå Arbeids- og velferdsetaten, får ein fast kontaktperson og tidleg, tett og tilpassa oppfølging så lenge det er nødvendig. Det er også sett i gang fleire forsøk og utviklingsprosjekt for å vidareutvikle og styrke tilbodet til unge, bl.a. eit rekrutteringsprogram til helse- og omsorgssektoren og eit prosjekt for å utvikle betre lågterskeltilbod og meir tilpassa tenester for unge med samansette utfordringar. Vidare er det sett i gang to forsøk – eitt med arbeidsretta ungdomsprogram og eitt med aktivitetspengar for unge. Forsøka skal på ulike måtar undersøke om ytingar utan medisinske inngangsvilkår kan bidra til at fleire unge kjem i arbeid eller utdanning. Regjeringa vil også prøve ut eit fireårig lønnstilskot for unge som står langt frå arbeidslivet, med planlagt oppstart i løpet av hausten 2026.

Sjå nærmare omtale under del II programkategori 09.30 Arbeidsmarknad, programkategori 09.10 Administrasjon av arbeids- og velferdspolitikken, og 29.50 Inntektssikring ved sjukdom, arbeidsavklaring og uførleik.

1.6 God integrering av innvandrarar i arbeid og samfunn

Regjeringa sin plan for Noreg slår fast at personar som kjem til landet skal bli møtte med tydelege krav og forventningar, både om å lære seg norsk, komme i arbeid og delta i fellesskapet. Dei som kjem til Noreg, skal lykkast i Noreg. Arbeid er nøkkelen til integrering. For å komme i arbeid, er gode norskkunnskapar og kvalifisering viktig. Introduksjonsprogrammet og norskopplæringa er sentrale verkemiddel i dette arbeidet. Regjeringa vil styrke arbeidsinsentiva for nykomne flyktningar, og trappe opp innsatsen mot negativ sosial kontroll.

Sidan 2022 har norske kommunar busett over 100 000 flyktningar. Dei fleste er fordrivne frå Ukraina. Busettinga har gått rekordraskt og nesten alle kommunar i landet har tatt imot flyktningar og lagt ned ein imponerande innsats for å få dei ut i jobb og integrerte i lokalsamfunnet. Det er eit mål i busettingspolitikken at flyktningar blir busette raskt og spreidd, i kommunar med eit relevant tilbod om kvalifisering, arbeid, utdanning og andre tenester. Samtidig er det for mange flyktningar som flyttar frå busettingskommunen til ein ny kommune utan å ha ein jobb å gå til, med stort behov for offentlege tenester. Særleg nokre kommunar opplever utfordringar med mykje tilflytting og press på tenestene. Derfor greier regjeringa ut regelverksendringar for å redusere uønskt sekundærflytting.

Regjeringa vil at fleire innvandrarar skal delta i arbeid. Sysselsettinga blant innvandrarar er lågare enn i resten av befolkninga, særleg blant flyktningar og familiane deira. Regjeringa sitt utgangspunkt er at dei som kan arbeide, skal arbeide.

For å styrke overgangen til arbeid, vil regjeringa auke arbeidsinsentiva for nykomne flyktningar. Regjeringa har hatt på høyring eit forslag om ein ny integreringsstønad som skal erstatte introduksjonsstønad, sosialhjelp og bustøtte dei fem første åra etter busetting. Tak på stønaden og gunstigare avkortingsreglar skal gjere at det lønner seg å jobbe. Målet er at fleire skal komme raskare i arbeid og bli økonomisk sjølvstendige.

Gjennom integreringserklæringa har regjeringa tydeleggjort rettar, plikter og forventningar for nykomne flyktningar og familiane deira. Arbeid, norskopplæring og deltaking i samfunnslivet blir framheva som grunnleggande føresetnader for integrering.

Introduksjonsprogrammet og norskopplæringa er sentrale verkemiddel i integreringspolitikken. Gode norskferdigheiter og relevant kompetanse er avgjerande for å komme i arbeid. Samtidig har mange innvandrarar utfordringar med å oppnå eit norsknivå som gir varig tilknyting til arbeid. Norskopplæringsfeltet er prega av eit fragmentert aktørbilde og variasjonar i kvalitet og organisering. Regjeringa har derfor sett ned eit ekspertutval som skal gå gjennom norskopplæringa til vaksne innvandrarar og vurdere korleis tilbodet best kan organiserast og innrettast slik at fleire innvandrarar lærer norsk og kjem i arbeid.

Integreringspolitikken er viktig for å redusere barrierar mot deltaking i både arbeids- og samfunnsliv. Ei ny Lov om særskild innsats mot negativ sosial kontroll og æresmotivert vald tok til å gjelde 1. juli 2026 og arbeidet med å følge opp Handlingsplanen mot rasisme og diskriminering – ny innsats 2024–2027 held fram. Rasisme og diskriminering er eit utbreidd og vedvarande problem i Noreg. Mange med innvandrarbakgrunn er godt integrerte og har høge ambisjonar, men opplever likevel mindre sosial tilhøyrsle og aksept i storsamfunnet.

Segregerte byområde kan medverke til å forsterke sosial ulikskap og utanforskap. For å følge tettare med på utviklinga og sette i verk tiltak tidleg, har regjeringa gitt Integrerings- og mangfaldsdirektoratet (IMDi) i oppdrag å lage ein monitor som måler segregering og levekår i utsette område. Frivillige organisasjonar speler ei viktig rolle i integreringsprosessar og i arbeidet med å skape felles møteplassar og samfunnsdeltaking for alle. IMDi forvaltar ei rekke tilskotsordningar for frivillige organisasjonar som støttar opp om arbeidet deira.

I 2027 legg regjeringa fram ein integreringsstrategi som tar tak i nokre av dei største utfordringane på integreringsfeltet. Målet er auka arbeidsdeltaking, betre levekår og mindre segregering. I tillegg vil regjeringa sjå på kva slags kulturelle barrierar som står i vegen for deltaking på ulike samfunnsarenaer. Strategien skal synleggjere kva regjeringa gjer, og vil gjere, for å få fleire i arbeid, betre levekåra for innvandrarar, motverke segregering og bryte ned dei kulturelle barrierane.

Sjå nærmare omtale under del II programkategori 09.70 Integrering og mangfald.

1.7 Inntektssikringsordningar som gir økonomisk tryggleik og samtidig stimulerer til arbeid

Regjeringa vil ha eit velferdssamfunn med gode ordningar for inntektssikring ved inntektstap og eit godt offentleg tilbod av tenester. Samtidig skal arbeidslinja stå sentralt i velferdspolitikken. Det er eit overordna mål for regjeringa at inntektssikringsordningane skal gi økonomisk tryggleik til personar som midlertidig eller varig ikkje kan delta i arbeidslivet, og gjennom det bidra til utjamning av inntekt og levekår og støtte sosial inkludering.

Ordningane skal sikre inntekt og kompensere for særlege utgifter i samanheng med sjukdom, arbeidsløyse, sjukdom hos barn, midlertidig svikt i arbeids- og inntektsevna, uførleik og alderdom. Det er samtidig eit mål for regjeringa at ordningane er utforma slik at dei i tilstrekkeleg grad tar omsyn til målet om høg sysselsetting og eit omstillingsdyktig arbeidsliv. Det skal vere lønnsamt for kvar og ein å utnytte arbeidsevna si, og samtidig skal ordningane gi ein økonomisk tryggleik som støttar viljen og evna til å ta risiko. Utover omsyna til insentiv og fordeling bidrar inntektssikringsordningane, og særleg dagpengeordninga, til å stabilisere den økonomiske utviklinga.

Nivået på ytingane frå folketrygda er oftast knytt til tidlegare inntekt, og for fleire ytingar er tidlegare arbeidsinntekt òg ein føresetnad for å komme inn under ordninga. Dei fleste vil få høgare inntekt frå arbeid enn frå trygd, noko som stimulerer til å delta i arbeidslivet. Samtidig gir moglegheit for minsteytingar i enkelte ordningar eit sikkerheitsnett for alle.

Omsyna til at inntektssikringsordningane både skal støtte opp om arbeidslinja ved at det skal lønne seg å jobbe, og samtidig gi gode nok ytingar til at dei gir økonomisk tryggleik for dei som ikkje kan jobbe, kan stå i motstrid og må balanserast i utforminga av ordningane. For å sikre føreseielege vilkår og berekraft må hovudprinsippa i ordningane ligge fast over tid. Samtidig må dei tilpassast behova dei skal møte. Regjeringa arbeider kontinuerleg for å hente inn ny kunnskap for å vidareutvikle inntektssikringsordningane, og samtidig balansere dei ulike omsyna.

Sjå òg omtale under del II programkategori 29.50 Inntektssikring ved sjukdom, arbeidsavklaring og uførleik.

1.8 Gode og føreseielege pensjonar for dagens og framtidige generasjonar

Regjeringa arbeider for eit pensjonssystem som kviler på kollektive ordningar som gir god minstesikring for alle, samtidig som folk får utteljing for arbeidet dei har utført gjennom yrkeslivet. Hovudprinsippa i pensjonsreforma – levealdersjustering, fleksibelt uttak av pensjon, opptening for alle år og frå første krone og høvet til å kombinere pensjon og inntekt frå arbeid – ligg fast og er sentrale for den langsiktige berekrafta i systemet.

Med fleire eldre i befolkninga blir yrkesaktiviteten blant eldre stadig viktigare, og pensjonspolitikken må balansere omsynet til økonomisk berekraft og sosial tryggleik.

Pensjonspolitikken har som mål at pensjonssystemet skal vere økonomisk og sosialt berekraftig, og at det skal sikre føreseielege og gode pensjonar for både dagens og kommande generasjonar. Pensjonssystemet må derfor gi gode insentiv til arbeid, samtidig som det er fleksibelt, slik at alle kan velje sjølv når dei vil ta ut pensjon, og kor stor del dei skal ta ut. Det må vidare ha ein god likestillings- og fordelingsprofil, opplevast som rettferdig, vere mest mogleg oversiktleg og føreseieleg og ha god oppslutning i befolkninga. Det er frå 2011 gjennomført ei omfattande reform av pensjonssystemet som trygger pensjonane i framtida og bidrar til å styrke den økonomiske berekrafta. Reforma stimulerer til auka yrkesdeltaking, noko som igjen aukar dei offentlege inntektene.

På lang sikt er det særleg levealdersjusteringa som bidrar til innsparingar. Når levealderen aukar, må nye årskull utsette uttaket av pensjon for å få like høg pensjon som dei eldre årskulla. I forlika som leidde opp til pensjonsreforma, var det brei einigheit om at alderspensjon under utbetaling skal regulerast svakare enn lønnsveksten. Dette gjeld for alle alderspensjonistar og dempar utgiftsveksten på kortare sikt òg. Det er rimeleg at dagens eldre òg bidrar til å sikre eit berekraftig pensjonssystem, slik at ikkje neste generasjon får heile rekninga.

Regjeringa la fram Meld. St. 6 (2023–2024) Et forbedret pensjonssystem med en styrket sosial profil 15. desember 2023. I meldinga foreslo regjeringa ei rekke tiltak for å styrke den sosiale berekrafta til pensjonssystemet. I samanheng med stortingsbehandlinga av meldinga inngjekk eit breitt fleirtal ein avtale som bygger på forslaga frå regjeringa med enkelte tilføyingar, bl.a. ei slitarordning i folketrygda. Regjeringa vil følge opp pensjonsforliket, og departementet arbeider med eit høyringsnotat med forslag om auka aldersgrenser i pensjonssystemet og tilgrensande ordningar, inkludert ei slitarordning i folketrygda, og nye reglar for regulering av minsteytingane. Departementet tar sikte på å sende ut eit høyringsnotat med lovforslag i løpet av hausten 2026.

Sjå nærmare omtale under punkt 2.2.5 Pensjonsreforma, del II programkategori 29.70 Alderdom og programkategori 09.50 Pensjonar m.m. under Statens pensjonskasse.

1.9 Inkludering i samfunnet og gode levekår for dei mest vanskelegstilte

Regjeringa ønsker eit samfunn med små forskjellar og like moglegheiter. Regjeringa vil redusere sosiale og geografiske forskjellar og motverke fattigdom. Trass i høg sysselsetting og ein godt utbygd velferdsstat, blir enkeltpersonar og familiar ramma av fattigdom og andre levekårsutfordringar. Dei viktigaste grepa for å redusere forskjellar og fattigdom er å inkludere fleire i arbeid, gode og universelle velferdsordningar, og meir rettferdig og omfordelande skatt.

Det sosiale sikkerheitsnettet skal gi tryggleik, bidra til deltaking og hindre at barn og vaksne fell varig utanfor fellesskapet. Dei sosiale tenestene i arbeids- og velferdsforvaltninga er det nedre sikkerheitsnettet i velferdsordningane. Tenestene skal bidra til økonomisk og sosial tryggleik og fremme overgang til arbeid, sosial inkludering og aktiv deltaking i samfunnet.

Frivillige organisasjonar og sosiale entreprenørar bidrar på ulike måtar i arbeidet med å gi fleire ein sjanse til å komme i arbeid og aktivitet, og er eit viktig supplement til det offentlege velferdstilbodet.

Det er eit mål for regjeringa at personar med nedsett funksjonsevne skal kunne delta i arbeidslivet og samfunnet på lik linje med andre. Hjelpemiddel og tilrettelegging er viktige verkemiddel for å bidra til dette. Hjelpemiddel frå folketrygda er støttefunksjonar, og verkar saman med andre tilretteleggingsfunksjonar i skolen, arbeidslivet og dagleglivet for å tette gapet mellom isolasjon og deltaking.

Sjå òg omtale i del II programkategori 09.20 Tiltak for betra levekår m.m. og programkategori 29.60 Kompensasjon for meirutgifter ved nedsett funksjonsevne m.m.

2 Profil og satsingsområde

2.1 Samla budsjettforslag fordelt på programområde og programkategoriar

Det samla budsjettforslaget for 2027 frå Arbeids- og inkluderingsdepartementet er på 779,4 mrd. kroner. Budsjettforslaget inneber ein samla vekst i utgiftene på om lag 40,5 mrd. kroner, eller 5,5 pst., samanlikna med saldert budsjett for 2026.

Samanlikna med saldert budsjett for 2026 er dei største endringane særleg knytte til auka utgifter til ytingar under folketrygda, der den samla veksten er på om lag 44 mrd. kroner. Mykje av dette følger av lønnsvekst og effektar av trygdeoppgjeret. Budsjettforslaget for 2027 for dei G-regulerte ytingane inkluderer anslått effekt av reguleringa av grunnbeløpet i folketrygda per 1. mai 2027 og overhenget frå trygdeoppgjeret frå 2026. Som følge av dette aukar utgiftsanslaget for 2027 med om lag 21,2 mrd. kroner. Det er særleg utgiftene til alderspensjon som bidrar til at utgiftene til folketrygda aukar utover effekten av trygdeoppgjeret. Dette kjem som følge av sterk vekst i antal eldre.

På enkelte andre område går utgiftene ned frå saldert budsjett for 2026. Hovudårsaka til reduksjonen i utgifter er færre flyktningar i målgruppa for integreringstilskotet i 2027, som dermed går ned med om lag 3,7 mrd. kroner. Bl.a. er det store kullet av fordrivne frå Ukraina som kom inn i målgruppa for tilskot i 2022, ute av målgruppa i 2027. Situasjonen i Ukraina er uføreseieleg, og innreisetala i 2027 er svært usikre. Utgiftene til einslege forsørgarar går ned med knapt 30 pst. Frå 1. juli 2026 er det berre einslege foreldre med aleineomsorga for barn under 14 månader eller med aleineomsorga for særleg tilsynskrevjande barn som vil få innvilga stønaden. Talet på mottakarar av ytingar til etterlatne har gått ned dei siste åra, og det er venta ein særleg sterk nedgang i 2027 som kjem av at tidsavgrensinga (som hovudregel tre år) av omstillingsstønad til etterlatne som blei innført frå 2024 får verknad frå 2027. Også reduserte kompensasjonsutbetalingar til oljepionerane trekker ned utgiftene med om lag 0,4 mrd. kroner i 2027. Dette er i tråd med at det meste av utbetalingar er venta å skje i løpet av 2026.

Utgifter under folketrygda i mill. kroner¹

Ei oversikt over realveksten for sentrale ytingar i folketrygda under Arbeids- og inkluderingsdepartementet er gitt i tabellen Utviklinga i ytingane frå folketrygda etter stønadstype 2017–2027 under punkt 3.8 Utvikling i utgiftene frå folketrygda.

2.2 Satsingar og hovudprioriteringar

Departementet sine ni mål viser retning for ein samla politikk for arbeid, inkludering og velferd, og skal møte dei langsiktige utfordringane med å

• auke sysselsettinga

• skape eit sikkert, seriøst og meir inkluderande arbeidsliv

• utforme gode velferdsordningar

• bidra til god integrering og til at innvandrarar deltar i arbeids- og samfunnslivet

Regjeringa sine tiltak og verkemiddel er meint å møte disse utfordringane, som det kjem fram av budsjettforslaget frå Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Nedanfor følger ein overordna omtale av dei viktigaste satsingane og prioriteringane for 2027 på Arbeids- og inkluderingsdepartementet sine ansvarsområde.

2.2.1 Arbeidsmarknadspolitikken

Arbeidsmarknadspolitikken skal bidra til ein velfungerande arbeidsmarknad med god utnytting av arbeidskrafta. Arbeidsmarknadspolitikken legg til rette for at arbeidsledige og personar med nedsett arbeidsevne som kan og vil jobbe får moglegheit til det. Sjå programkategori 09.30 Arbeidsmarknad og programkategori 29.50 Inntektssikring ved sjukdom, arbeidsavklaring og uførleik.

Arbeidsmarknadstiltak

Det er mange som treng bistand for å komme i arbeid, og fleire kan betre jobbsjansane sine ved å delta i arbeidsmarknadstiltak. Regjeringa varsla i Meld. St. 33 (2023–2024) En forsterket arbeidslinje – flere i jobb og færre på trygd at ho ville legge meir vekt på den samla samfunnsøkonomiske effekten av arbeidsmarknadstiltak og trappe tiltaksløyvinga gradvis opp. Totalt foreslår regjeringa å løyve nesten 13 mrd. kroner til arbeidsmarknadstiltak i 2027, medrekna varig tilrettelagt arbeid (VTA) og forsøk med ungdomsprogramyting, jf. kap. 634 Arbeidsmarknadstiltak.

For 2027 foreslår regjeringa å auke løyvinga til arbeidsmarknadstiltak, inkludert personellressursar i etaten, med 50 mill. kroner. Auken gir grunnlag for å styrke innsatsen med individuell jobbstøtte (IPS) og andre arbeidsmarknadstiltak, medrekna forsøk med fireårig lønnstilskot for unge. Gjennom forsøket med fireårig lønnstilskot vil ein undersøke om eit langvarig lønnstilskot vil gjere det enklare og mindre risikofylt for arbeidsgivarar å tilsette unge med behov for ekstra oppfølging. Målet med forsøket er at fleire unge som står i fare for å bli uføretrygda, eller som allereie er uføretrygda, kjem i ordinært arbeid. Sjå nærmare omtale under del II, kap. 634, post 01 og 76.

Forsøk med arbeidsretta ungdomsprogram med ungdomsyting

I 2025 blei det sett i gang eit forsøk med arbeidsretta ungdomsprogram ved sju Nav-kontor. Formålet er å undersøke om eit fulltidsprogram med strenge aktivitetskrav og ei alternativ inntektssikring utan medisinske inngangsvilkår, vil bidra til at fleire unge får ei stabil tilknyting til arbeidslivet. Regjeringa foreslår å løyve 194 mill. kroner (netto) til forsøket i 2027. Det er ein auke på 22 mill. kroner samanlikna med saldert budsjett for 2026.

Sjå nærmare omtale under del II kap. 634, post 70.

Fleire plassar i varig tilrettelagt arbeid (VTA)

Regjeringa foreslår å auke løyvinga til VTA, inkludert personellressursar i Arbeids- og velferdsetaten, med 49 mill. kroner. Det vil gi rom for om lag 300 fleire plassar i 2027. Forslaget er i tråd med regjeringa sin opptrappingsplan, med om lag 2 000 fleire VTA-plassar for perioden 2024–2027.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 634, post 77.

Bransjeretta satsing på inkluderande rekruttering av unge

Regjeringa vil auke innsatsen i ungdomsløftet og foreslår å styrke marknadsarbeidet i Arbeids- og velferdsetaten. Formålet med satsinga er å styrke bistanden frå etaten til arbeidsgivarar som treng arbeidskraft og som ønsker å rekruttere unge som står utanfor arbeid og utdanning.

Regjeringa foreslår 30 mill. kroner til satsinga i statsbudsjettet for 2027. Sjå nærmare omtale under del II, kap. 605, 01 og 605, post 22.

Forsøk med Eit enklare Nav – aktivitetspengar for unge

Regjeringa foreslår å løyve 96,5 mill. kroner (netto) til forsøk med aktivitetspengar for unge i Trondheim kommune. Det er ein auke på 79,5 mill. kroner samanlikna med saldert budsjett for 2026. Forsøket skal prøve ut ein stønad til unge under 30 år med individuelt tilpassa oppfølging og aktivitet, og skal starte hausten 2026. Målet er at éin stønad, utan krav om diagnose, skal gi raskare saksbehandling og redusere kompleksiteten og byråkratiet, og slik frigjere ressursar til at arbeidsretta oppfølging kan starte nærmast med ein gong. Det vil vere tydelege aktivitetskrav til den enkelte for å ta imot ytinga. I sum blir det foreslått ei løyving på 306,5 mill. kroner til forsøket, der 210 mill. kroner er overført frå andre ytingar, i hovudsak arbeidsavklaringspengar. Sjå nærmare omtale under kap. 2652, post 70.

Rekrutteringsprogram til helse- og omsorgssektoren

Dei kommunale helse- og omsorgstenestene står framfor store personellutfordringar, og samtidig står mange unge utanfor arbeid og utdanning. I eit samarbeid mellom Helse- og omsorgsdepartementet og Arbeids- og inkluderingsdepartementet blei det i 2026 etablert eit program for å rekruttere primært unge utanfor arbeid og utdanning til arbeid i den kommunale helse- og omsorgssektoren. Regjeringa foreslår å løyve 132,6 mill. kroner til programmet i 2027. Det er ein reell auke på 30 mill. kroner samanlikna med saldert budsjett for 2026.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 634, post 01, kap. 605, post 01 og kap. 760 i Prop. 1 S (2025–2026) Helse- og omsorgsdepartementet.

2.2.2 Tiltak for redusert sjukefråvær

Sjukefråværet i Noreg er for høgt. Det er behov for ein forsterka innsats for å redusere sjukefråvær og fråfall frå arbeidslivet, der alle aktørane bidrar. Som ei oppfølging av Avtale om redusert sjukefråvær og fråfall frå arbeidslivet (IA-avtalen) 2025–2028, og som ein del av prosjektet Ei friskare befolkning, har regjeringa derfor sett i gang arbeid med ei rekke tiltak. Sjå nærmare omtale av arbeid med tiltak for redusert sjukefråvær under del II, programkategori 29.50 Inntektssikring ved sjukdom, arbeidsavklaring og uførleik.

Forbetra informasjonsutveksling mellom Arbeids- og velferdsetaten og helsetenesta – ny sjukmeldingsløysing

Regjeringa foreslår å auke løyvinga til Arbeids- og velferdsetaten med 27,8 mill. kroner til arbeidet med å forbetre informasjonsutvekslinga mellom Arbeids- og velferdsetaten og helsetenesta. Arbeidet skal bidra til betre kvalitet på opplysningane, redusert ressursbruk, auka rettstryggleik og auka endringsevne for Arbeids- og velferdsetaten. I første omgang blir det utvikla ei ny digital sjukmeldingsløysing, som vil bli tatt i bruk når nødvendige lovendringar er vedtatte. Ny sjukmeldingsløysing vil bl.a. betre kvaliteten på sjukmeldingsopplysningane og gi meir effektiv saksbehandling. Løysinga er også ein føresetnad for vidare tenesteutvikling på fleire område.

Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.50 og under kap. 605, post 01.

Betre avgjerdssstøtte for sjukmeldar

Regjeringa foreslår å auke løyvinga med 30 mill. kroner til arbeidet med utvikling av avgjerdsstøtte for å gi betre støtte til sjukmeldar i vurderingar av behov for og omfang av sjukmelding. Arbeidet skal gjennomførast av Arbeids- og velferdsdirektoratet i samarbeid med Helsedirektoratet. Det skal bl.a. utviklast funksjonalitet for visning av fagleg retningslinje for sjukmeldingsarbeid og for betre funksjonsvurderingar i legane sine elektroniske pasientjournalsystem. Etablering av ny sjukmeldingsløysing er nødvendig for å kunne utvikle løysing for avgjerdsstøtte. Det blir foreslått 18 mill. kroner til Arbeids- og velferdsetaten og 12 mill. kroner til Helsedirektoratet.

Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.50 og under kap. 605, post 01, og dessutan Prop. 1 S (2026–2027) for Helse- og omsorgsdepartementet.

Fleire pilotar for utprøving av modellar for systematisk samhandling mellom Arbeids- og velferdsetaten og kommunehelsetenesta

Regjeringa vil forsterke utprøvinga av modellar for samhandling mellom Arbeids- og velferdsetaten og kommunehelsetenesta. I to ulike modellar samarbeider Arbeids- og velferdsetaten høvesvis med Rask psykisk helsehjelp og med kognitiv terapeut og fastlege om brukarar som har behov for oppfølging frå begge sektorar. Målgruppa er særleg personar med milde til moderate psykiske lidingar, ev. også muskel- og skjelettplager. Regjeringa foreslår å auke løyvinga til utprøvinga med til saman 20 mill. kroner, fordelt på 6,7 mill. kroner til Arbeids- og velferdsetaten og 13,3 mill. kroner over Helse- og omsorgsdepartementet sitt budsjett. Med auken vil tilbodet nå ut til fleire samtidig som det legg eit betre grunnlag for vidare evaluering

Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.50 og under kap. 605, post 01.

2.2.3 Integrering av innvandrarar

Arbeid er nøkkelen til integrering. For å komme i arbeid, er gode norskkunnskapar og kvalifisering viktig. Regjeringa vil at personar som kjem til landet skal bli møtte med tydelege krav og forventningar, både om å lære seg norsk, komme i arbeid og delta i fellesskapet.

Sjå òg nærmare omtale under programkategori 09.70 Integrering og mangfald.

Auka tilskot til Jobbsjansen

For mange innvandrarkvinner står langt frå arbeidslivet. Regjeringa vil at fleire skal komme inn i og få ei stabil tilknyting til arbeidslivet. Gjennom tilpassa oppfølging bidrar tilskotsordninga Jobbsjansen til at fleire heimeverande innvandrarkvinner får kvalifiseringa dei treng for å komme i gang med arbeid eller utdanning. Ordninga har hatt gode resultat når det gjeld overgang til arbeid og utdanning i ei årrekke. Dei siste fem åra har rundt 75 pst. av deltakarane gått rett over til arbeid eller utdanning etter avslutta program. Regjeringa foreslår å auke tilskotet til Jobbsjansen med 30 mill. kroner i 2027.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 671, post 62.

Auka tilskot til Norskopplæringsordninga

For dårlege norskferdigheiter er blant dei største barrierane for å få jobb. Ein del flyktningar, fordrivne frå Ukraina og andre innvandrarar har behov for meir norskopplæring enn dei har rett på for å nå eit godt nok nivå i norsk som gjer at dei kan delta i arbeidslivet. Regjeringa foreslår å auke tilskotet til Norskopplæringsordninga med 17,7 mill. kroner for at kommunar og andre godkjende tilbydarar skal kunne gi fleire som treng det eit målretta og fleksibelt tilbod om norskopplæring.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 671, post 71.

Vidareføring av auka kapasitet i Integrerings- og mangfaldsdirektoratet for å handtere flyktningstraumen frå Ukraina

Sidan 2022 har Integrerings- og mangfaldsdirektoratet (IMDi) fått ei midlertidig auka løyving for å handtere den store flyktningstraumen frå Ukraina. Regjeringa foreslår at IMDi får ei midlertidig løyving til dette arbeidet på 32 mill. kroner i 2027. Det skal busettast dobbelt så mange flyktningar i 2027 som i åra før Russlands fullskalainvasjon av Ukraina. Etter fleire år med høge busettingstal skal IMDi òg støtte kvalifiserings- og integreringsarbeidet i kommunane for ei stor målgruppe.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 670, post 01.

Styrking av mangfaldsarbeidet i IMDi retta inn mot statlege verksemder

Regjeringa har som mål at fleire innvandrarar skal komme i arbeid. Innvandrarar skal møte eit arbeidsliv som er opent og inkluderande. Staten har ein lågare andel tilsette med innvandrarbakgrunn enn privat sektor og fylkeskommunal og kommunal sektor. Regjeringa foreslår å auke løyvinga til IMDi med 5 mill. kroner for at direktoratet skal styrke mangfaldsarbeidet retta inn mot statlege verksemder.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 670, post 01.

Ny sensurordning for munnlege norskprøvar for innvandrarar

Den munnlege norskprøven ligg til grunn for bestått språkkrav når ein skal søke om statsborgarskap og permanent opphaldsløyve. For mange innvandrarar er han òg ein føresetnad for å få tilgang til arbeid og høgare utdanning. Regjeringa foreslår 2,5 mill. kroner til å innføre ei ny sensurordning som skal bidra til betre kvalitet og rettssikkerheit på sensuren av prøvane, gjennom at HK-dir skal etablere eit nasjonalt sensorkorps og innføre ei tosensorvurdering.

Sjå nærmare omtale under del II, kap. 672, post 22.

2.2.4 Arbeids- og velferdsetaten

Driftsbudsjettet

Regjeringa foreslår å auke ramma til Arbeids- og velferdsetaten med 50 mill. kroner, bl.a. til styrkt saksbehandling av sjukepengesaker som oppfølging av auken i samanheng med revidert nasjonalbudsjett, jf. omtale i Prop. 96 S (2025–2026) Tilleggsbevilgninger og omprioriteringer i statsbudsjettet 2026.

IKT-modernisering i Arbeids- og velferdsetaten

Ei modernisering av IKT-systema i Arbeids- og velferdsetaten har vore, og er framleis, nødvendig for å skifte ut svært gamle system som ikkje tilfredsstiller krav til sikkerheit og brukarvennlege tenester.

IKT-moderniseringa inneber eit langsiktig utviklingsløp. Regjeringa foreslår å starte arbeidet med eit sjette prosjekt (Prosjekt 6) i IKT-moderniseringa, for å teknisk modernisere utbetalingsløysinga i etaten. Prosjektet bidrar til auka sikkerheit for at Arbeids- og velferdsetaten kan utbetale ytingar, og at etaten unngår midlertidig bortfall av utbetalingsløysinga.

Regjeringa foreslår at Prosjekt 6 startar opp i 2027 med ei kostnadsramme på 1 439 mill. kroner, jf. forslag til romartallsvedtak. I samanheng med det er løyvinga foreslått auka med 332 mill. kroner for 2027.

Sjå del II, programkategori 09.10 for nærmare omtale.

2.2.5 Pensjonsreforma

For å styrke berekrafta i pensjonssystemet og sikre ei god fordeling av byrder og gode mellom generasjonar, blei pensjonsreglane lagde om frå 2011. Pensjonsreforma vil i betydeleg grad bidra til å dempe utgiftsveksten som følger av ei aldrande befolkning, samtidig som dei nye reglane gir gode insentiv til arbeid. Pensjonsreforma er ei grunnleggande endring av det norske pensjonssystemet, der mange av endringane kjem gradvis, og der den fulle effekten av reforma ligg langt fram i tid. Regjeringa vil trygge dei framtidige pensjonane gjennom ein ansvarleg økonomisk politikk, og held fram med å gjennomføre pensjonsreforma.

Sjølv om hovudprinsippa i reforma ligg fast, er det behov for enkelte justeringar for å sikre at pensjonssystemet gir ein trygg og verdig alderdom for alle. Skal systemet vere økonomisk berekraftig, må fleire stå lenger i jobb, slik at aldringa av befolkninga blir møtt med lengre yrkesliv. I tillegg er det eit mål at pensjonssystemet er sosialt berekraftig, der pensjonssystemet er og blir opplevd som rettferdig, og der byrder og gode blir jamt fordelte over generasjonane.

Pensjonsutvalet leverte rapporten sin, NOU 2022: 7 Et forbedret pensjonssystem, til Arbeids- og inkluderingsdepartementet 16. juni 2022. Eit samla utval slo fast at pensjonsreforma var nødvendig for å avgrense veksten i utgiftene til alderspensjon frå folketrygda og betre berekrafta i offentlege finansar. Utvalet peikte samtidig på behov for justeringar for å styrke den sosiale berekrafta i pensjonssystemet.

Pensjonsmeldinga og pensjonsforliket

Regjeringa la fram Meld. St. 6 (2023–2024) Et forbedret pensjonssystem med en styrket sosial profil 15. desember 2023. I meldinga foreslo regjeringa ei rekke tiltak for å styrke den sosiale berekrafta i pensjonssystemet, bl.a. ein gradvis auke av aldersgrensene, ei betre regulering av minsteytingane og ei styrking av alderspensjon til uføre i yngre årskull. Arbeids- og sosialkomiteen leverte si innstilling Innst. 233 S (2023–2024) 14. mars 2024. Med innstillinga følgde ein avtale mellom dei daverande regjeringspartia (Arbeidarpartiet og Senterpartiet) og partia Høgre, Sosialistisk Venstreparti, Venstre, Kristeleg Folkeparti og Miljøpartiet Dei Grøne. Avtalen inneber at vi no har eit historisk breitt forlik i pensjonspolitikken som støttar opp under målet om gode og føreseielege pensjonar for både dagens og framtidige generasjonar.

Avtalepartane stiller seg i hovudsak bak forslaga som regjeringa la fram i Meld. St. 6 (2023–2024). Vidare har avtalepartane bl.a. blitt einige om å opprette ei slitarordning i folketrygda samtidig med dei andre endringane i pensjonssystemet, ikkje på ny innføre plikt til å fråtre ved særaldersgrensa og auke den alminnelege aldersgrensa for statstilsette. Avtalen seier vidare at skjermingstillegget i alderspensjon til tidlegare mottakarar av uføretrygd skal utvidast til også å omfatte årskulla 1954–1962. Skjermingstillegget er utvida i tråd med pensjonsavtalen, jf. Prop. 5 L (2024–2025), Innst. 89 L (2024–2025), og Lovvedtak 30 (2024–2025).

Endringane som følger av regjeringa sitt forslag og pensjonsforliket krev eit omfattande lovarbeid, og har tatt noko meir tid enn venta. Departementet arbeider framleis med eit høyringsnotat om auka aldersgrenser i pensjonssystemet og tilgrensande ordningar, inkludert ei slitarordning i folketrygda, og nye reglar for regulering av minsteytingane. Departementet tar sikte på å sende ut høyringsnotatet med lovforslag i løpet av hausten 2026.

Implementering av endringane som følger av pensjonsforliket har kravd, og vil krevje, omfattande arbeid med systemutvikling i Arbeids- og velferdsetaten. Regjeringa har sørgt for at det er løyvd midlar til dette i 2024, 2025 og 2026. Regjeringa foreslår å løyve midlar til det i 2027 òg, inkludert midlar til å dekke varige driftskostnader.

Avtalepartane var også einige om at det skal utarbeidast ein heilskapleg strategi for informasjon på pensjonsområdet. På denne bakgrunnen har Arbeids- og velferdsdirektoratet utarbeidd eit utkast til ein slik strategi. Departementet vil komme tilbake til korleis utkastet til strategi vil følgast opp, sjå òg omtale under programkategori 09.10, kap. 605.

Administrative førebuingar i Statens pensjonskasse for innføring av ny offentleg tenestepensjon og oppfølging av pensjonsforliket

Stortinget har vedtatt ny tenestepensjon i offentleg sektor, jf. Prop. 87 L (2018–2019), Innst. 314 L (2018–2019) og Lovvedtak 72 (2018–2019). Som følge av dette gjennomfører Statens pensjonskasse framleis administrative førebuingar. Statens pensjonskasse førebur no arbeidet med fase fire, som omfattar nye pensjonsreglar for personar med særaldersgrense og oppfølging av pensjonsforliket om bl.a. gradvis auke av aldersgrensene, jf. Innst. 233 S (2023–2024). Statens pensjonskasse har gjennomført både kvalitetssikring av kostnadsramma og kvalitetssikring av styringsgrunnlaget for fase fire. Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 09.50.

2.2.6 Auka satsar for parykk for personar over 30 år

Personar som heilt eller delvis har mista hår pga. sjukdom kan få støtte til parykk eller anna hårerstatning. Satsane for personar over 30 år er vesentleg lågare enn for dei under 30 år, og prisane på parykkar har auka meir enn stønadssatsane dei siste åra.

Departementet foreslår å auke løyvinga med 11,3 mill. kroner for å auke satsane for stønad til parykk for personar over 30 år med 19 pst. frå 1. januar 2027. Dette inneber at den ordinære satsen blir auka frå 6 265 til 7 455 kroner og den forhøgde satsen frå 16 220 til 19 302 kroner. Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.60.

2.2.7 Endringar for grunnstønad

Grunnstønad skal kompensere for nødvendige ekstrautgifter som følge av varig sjukdom, skade eller lyte. Det er eit viktig prinsipp at det berre er dei som faktisk har nødvendige ekstrautgifter som skal få innvilga stønad. Det blir gitt grunnstønad til fleire ulike formål. Dei nødvendige ekstrautgiftene skal dokumenterast, men for nokre grupper er det gitt unntak frå kravet til dokumentasjon. Det kan føre til at personar som ikkje oppfyller vilkåra, likevel får innvilga stønad. Regjeringa foreslår derfor tre tiltak for å bidra til at det ikkje blir gitt grunnstønad til personar som ikkje oppfyller vilkåra, eller ikkje blir gitt for høg stønad. Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.60.

Dokumentasjonskrav for personar under 18 år med ADHD med hyperaktivitet

Grunnstønad til personar under 18 år som har ADHD med hyperaktivitet, skal gi økonomisk kompensasjon for nødvendige ekstrautgifter som følge av slitasje på klede og sengetøy o.l. Frå 2019 blei kravet om å dokumentere ekstrautgiftene fjerna, og i dag blir denne gruppa direkteplassert på sats 1 (752 kroner per månad) for grunnstønad utan å sende inn dokumentasjon på meirutgiftene, berre dokumentasjon på diagnosen. Etter dette har det vore ein kraftig vekst i talet på mottakarar, frå 500 til 24 600 mottakarar. Departementet foreslår å gjeninnføre kravet til dokumentasjon. Forslaget inneber at alle som kan dokumentere at dei faktisk har høge nok ekstrautgifter, framleis vil få grunnstønad dersom dei sender inn dokumentasjon.

Revurdering av stønad for personar over 18 år med ADHD med hyperaktivitet

Personar over 18 år med ADHD med hyperaktivitet må legge fram dokumentasjon for å få innvilga grunnstønad. Det var derimot ikkje eit dokumentasjonskrav for denne gruppa mellom 2019 og 2022, og i denne perioden var det svært mange som fekk innvilga stønad. Departementet ønsker derfor å revurdere stønaden til mottakarar over 18 år, for å sikre at alle oppfyller vilkåra for ytinga.

Endre direkteplassering frå sats 2 til sats 1 for personar 18–30 år med cøliaki.

Grunnstønad til personar med cøliaki skal gi økonomisk kompensasjon for nødvendige meirutgifter pga. glutenfritt kosthald. Personar med cøliaki blir plasserte direkte på ein sats utan krav til dokumentasjon på meirutgiftene. Personar over 30 år får sats 1 (752 kroner per månad), mens personar mellom 5 og 30 år får sats 2 (1 146 kroner per månad). Departementet foreslår å endre direkteplassering frå sats 2 til sats 1 for dei mellom 18 og 30 år.

2.2.8 Stønad ved gravferd

Regjeringa foreslår å auke eigenandelen for stønad til båretransport frå 10 til 20 pst. av gravferdsstønaden. Samtidig foreslår regjeringa å auke satsen for behovsprøvd gravferdsstønad tilsvarande auken i satsen for eigenandel i stønad til båretransport. Det vil føre til at dei som i dag får stønad frå begge ordningane, kjem likt eller betre ut med dei foreslåtte endringane. Forslaget inneber at satsen for behovsprøvd gravferdsstønad blir auka frå 30 898 kroner 37 000 kroner, og at eigenandelen for stønad til båretransport aukar frå 3 090 kroner til 7 400 kroner. Endringane gjeld for nye tilfelle, dvs. der dødsfallet skjer etter 31. desember 2026. Sjå nærmare omtale under del II, programkategori 29.80.

3 Sentrale utviklingstrekk

3.1 Innleiing

Fleire utviklingstrekk påverkar utfordringsbildet på politikkområda under Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Det gjer seg gjeldande med omsyn til utgiftene på Arbeids- og inkluderingsdepartementet sitt budsjett. Både utviklinga i demografi, innvandring, sysselsetting, arbeidsmarknad, arbeidsmiljøtilstand, levekår og velferdsordningar er sentrale trekk i denne samanhengen.

I denne delen blir det gitt ein overordna omtale av dei sentrale utviklingstrekka. Det gir eit viktig bakteppe for å forstå korleis politikken som det blir lagt opp til, skal verke inn på utviklinga som blir omtalt under.

3.2 Situasjonen i arbeidsmarknaden

Fleire sysselsette

I fjor tok den økonomiske veksten seg opp etter nokre år med svakare utvikling. Framleis låg arbeidsløyse og god vekst i reallønningane tilseier at aktiviteten i norsk økonomi vil halde seg oppe i år og neste år. Samtidig har den geopolitiske situasjonen bidratt til auka uvisse, med konsekvensar òg for norsk økonomi og arbeidsmarknad. Sysselsettinga har vakse moderat i åra etter 2022. I fjor kom det 20 000 fleire personar i jobb enn året før, tilsvarande ein vekst på 0,7 pst. Nasjonalrekneskapen viser no at det var sysselsett 13 700 fleire i andre kvartal 2026 enn ved utgangen av 2025, når ein tek omsyn til naturlege sesongvariasjonar. I Nasjonalbudsjettet 2027 anslår regjeringa at talet på sysselsette personar vil auke med 0,6 pst. i år og ytterlegare 0,4 pst. neste år. Samla har talet på sysselsette auka med 183 000 personar sidan regjeringa tiltredde, frå tredje kvartal 2021 til andre kvartal 2026.

Antal sysselsette har auka i eit fleirtal av næringane det siste året. Det gjeld bl.a. store næringar som industri, varehandel, transport, overnatting og servering og forretningsmessig tenesteyting. Motsett har sysselsettingsnedgangen i bygg og anlegg halde fram, sjølv om endringane har blitt bremsa opp gjennom første halvår i år. Bustadmarknaden har utvikla seg svakt dei siste åra. Anslaga for bustadinvesteringane har blitt nedjusterte og salet av nye bustader har vore svakt sidan i fjor haust.

Om lag 70 pst. av alle sysselsette jobbar i privat sektor, og denne andelen har halde seg nokså stabil over tid. På kortare sikt varierer likevel sysselsettinga meir med konjunkturane i privat sektor enn i offentleg sektor. Sidan 3. kvartal 2021 har den prosentvise veksten i sysselsetting i privat sektor vore nesten dobbelt så stor som i offentleg forvaltning. Det siste året har sysselsettinga i offentleg forvaltning auka om lag i same takt som sysselsettinga i alt.

Av den samla oppgangen i sysselsettinga i 2024 og 2025 har meir enn ein av tre komme blant fordrivne frå Ukraina. Mange av dei er sysselsette i overnattings- og serveringsverksemd, detaljhandel, reinhald og sosiale omsorgstenester. I august i år var 48 pst. av ukrainarane (20–66 år) som har komme etter februar 2022, i jobb, vel 6 prosenteiningar meir enn for ett år sidan. Arbeidsdeltakinga blant dei fordrivne har auka gradvis med butid og etter at dei har gjennomført introduksjonsprogrammet. Sjå nærmare omtale om innvandrarar i arbeidsmarknaden i punkt 3.5.

Små endringar i andelen sysselsette

Samtidig som antalet i jobb har auka, har befolkninga òg auka dei siste åra. Den store tilstrøyminga av fordrivne frå Ukraina er ei viktig forklaring på det. Sysselsettinga som andel av befolkninga som er i arbeid, har gått litt ned, men er framleis høgare enn før pandemien, sjå figur 3.2. Sidan i fjor haust har sysselsettingsandelen i alderen 15–74 år auka noko att.

Auken i sysselsettingsandelen sidan før pandemien må sjåast i samanheng med auka sysselsetting blant unge. Mange av dei kombinerer deltidsjobb med utdanning, sjå nærmare omtale nedanfor. Blant eldre har også sysselsettingsandelen auka. Blant personer midt i arbeidslivet har derimot andelen sysselsette avtatt noko. Samanlikna med andre land har ikkje Noreg særskilt høg sysselsetting i kjernealdersgruppa 25–54 år. Det gjeld særleg for menn, som har eit sysselsettingsnivå under EU-gjennomsnittet for denne aldersgruppa. For eldre (55–64 år) er framleis sysselsettinga i Noreg høgare enn gjennomsnittet i EU, men avstanden er noko redusert òg for seniorane dei siste åra. For unge (15–29 år) har utviklinga gått i motsett retning. Sysselsettinga for unge har auka mykje, og meir enn i mange andre land.

Samla var 69,8 pst. av befolkninga mellom 15 og 74 år sysselsett i 2. kvartal i år, justert for sesongvariasjonar. Det er 0,2 prosenteiningar høgare enn gjennomsnittet i fjor. I aldersgruppa 20–64 år var sysselsettingsandelen 79,1 pst. i 2. kvartal. Det er 0,5 prosenteningar lågare enn i 2025. Regjeringa har eit mål om å auke andelen i arbeid i denne aldersgruppa til 82 pst. fram mot 2030 og ytterlegare til 83 pst. i 2035.

Stabil arbeidsløyse

Arbeidsløysa slik ho blir målt i AKU auka frå 4,0 pst. i 2024 til 4,5 pst. på årsbasis i 2025. Sidan i fjor sommar har det vore mindre endringar. Frå ein topp på rundt 4,7 pst. i februar, har trenden dei siste månadene vore nedgåande, og AKU-arbeidsløysa var 4,5 pst. igjen i 2. kvartal. Det er likevel noko høgare enn i tiårsperioden før koronapandemien. Auken dei siste par åra kjem i hovudsak av at arbeidstilbodet har auka. Fleire som tidlegare stod utanfor arbeidsstyrken har begynt å søke jobb. Det har gitt større tilgang på arbeidskraft, og særleg blant unge som ønsker seg deltidsarbeid ved sida av utdanning. Ifølge Statistisk sentralbyrå (SSB) var nesten 40 pst. av dei arbeidsledige i 2. kvartal 2026 under utdanning.

Den registrerte arbeidsløysa har lege på rundt 2 pst. av arbeidsstyrken i meir enn to år. Ved utgangen av august 2026 var den sesongjusterte registrerte arbeidsløysa 2,1 pst. Det svarte til om lag 62 100 heilt arbeidsledige. Inkludert arbeidssøkarar på arbeidsmarknadstiltak, utgjorde arbeidsløysa da om lag 80 000 personar. Blant dei arbeidsledige er det mange frå særleg utsette grupper, til dømes enkelte innvandrargrupper og personar med låg utdanning.

Arbeidsløysa i AKU er normalt høgare enn den registrerte arbeidsløysa, bl.a. fordi statistikkkjeldene og enkelte definisjonar er ulike. AKU fangar opp fleire nykommarar i arbeidsmarknaden og unge med utdanning som hovudaktivitet som ønsker seg ein deltidsjobb. Blant desse er til dømes dei som ikkje har opparbeidd seg dagpengerettar og som derfor kan vere mindre motiverte til å melde seg som arbeidssøkarar hos Arbeids- og velferdsetaten sjølv om dei reelt sett er arbeidsledige. Når AKU-arbeidsløysa har auka meir enn den registrerte arbeidsløysa dei siste par åra, kan ei årsak vere den auka tilstrøyminga frå unge som ønsker seg jobb.

Den registrerte arbeidsløysa har vore høgast innan bygg- og anleggsyrke og serviceyrke og anna arbeid i 2025. Det er færrast arbeidsledige innanfor primærnæringar, undervisning, meklarar og konsulentar, samt akademiske yrke. Nesten halvparten av dei registrerte heilt ledige har innvandrarbakgrunn. Blant desse utgjer ukrainarar den største gruppa. Mange ukrainske fordrivne registrerer seg hos Nav-kontora etter at dei har fullført introduksjonsprogrammet. Dei siste månadene har antalet vore rundt 16 000. Om lag 4 000 av dei er registrerte heilt arbeidslause, og om lag like mange deltar i eit arbeidsmarknadstiltak.

Etterspørsel etter arbeidskraft og ledige stillingar

Kvart år er det store straumar i arbeidsmarknaden. Tilgang og behaldning av ledige stillingar kan seie noko om etterspørsel etter arbeidskraft, til dømes om konjunktursvingingar. Fleire ledige stillingar kan òg vere eit uttrykk for auka mangel på arbeidskraft, kompetansemessig eller geografisk ubalanse i arbeidsmarknaden, eller at fleire byter jobb.

Omfanget av ledige stillingar har gått ned etter toppen rundt årsskiftet 2022/2023 ifølge tal frå SSB, men denne statistikken viser at det framleis er klart fleire ledige stillingar no enn før koronapandemien. I gjennomsnitt har det vore 90 800 ledige stillingar i første halvår, om lag som i same periode i fjor. Statistikken over nye ledige stillingar frå Arbeids- og velferdsetaten tyder òg på høgare etterspørsel dei siste åra enn før pandemien, sjå figur 3.4. Prosentandelen ledige stillingar (ikkje vist i figuren) fortel kor mange ledige stillingar det er i pst. av det totale nivået av alle stillingar, dvs. både ledige stillingar og eksisterande jobbar. Prosentandelen har òg hatt ei fallande utvikling sidan toppunktet i årsskiftet mellom 2022 og 2023. Det er flest ledige stillingar innanfor helse og omsorg og varehandel, medan etterspørselen etter arbeidskraft i bygge- og anleggsverksemder nesten har blitt halvert sidan toppunktet i 2. kvartal 2023.

Navs bedriftsundersøking frå vinteren 2026 viser at utfordringane med å rekruttere arbeidskraft innan helse- og sosialtenester framleis er store, men dei er likevel mindre enn året før. Vel ein av fire verksemder i bedriftsundersøkinga svarte at dei hadde alvorlege rekrutteringsproblem. To år tidlegare var andelen 10 prosenteiningar høgare. Det peiker i retning av noko mindre rekrutteringsproblem også innan helse- og sosialtenester, sjølv om utfordringane synest klart høgare enn for mange av dei øvrige næringane, sjå figur 3.5.

Nærmare om deltaking i arbeidsmarknaden blant unge

Unge har ofte ei lausare tilknyting til arbeidsmarknaden, og sysselsettinga blant unge svingar derfor normalt meir med konjunkturane enn ho gjer for andre aldersgrupper. I periodar med høg økonomisk aktivitet kjem fleire unge i arbeid, gjerne i deltidsstillingar i kombinasjon med utdanning. I periodar med mindre etterspørsel etter arbeidskraft er unge meir utsette enn grupper med meir arbeidserfaring.

Mange unge har dei siste åra meldt seg på i arbeidsmarknaden. Sysselsettinga blant unge tok seg kraftig opp etter pandemien og har sidan halde seg på eit høgt nivå. I 2. kvartal 2026 var knappe 68 pst. av alle 15–29-åringar sysselsette, som er den høgaste sysselsettingsandelen blant unge sidan 2009, sjå figur 3.6. Arbeidsløysa blant unge auka også gjennom 2025, men har gått noko ned etter årsskiftet. I 2. kvartal låg arbeidsløysa i aldersgruppa 15–24 år på vel 13 pst., om lag ei prosenteining lågare enn for eitt år sidan. Arbeidsløysa blant dei unge er framleis på eit høgt nivå, noko som i hovudsak kjem av at fleire unge som tidlegare stod utanfor arbeidsstyrken har meldt seg på og søkt jobb.

Dei fleste unge nyutdanna kjem raskt ut i arbeid etter fullført utdanning. Ifølge SSB var knapt ni av ti nyutdanna i alderen 20–34 år sysselsette i 2025. Det er ein nedgang på vel ei prosenteining frå året før, men sysselsettinga held seg på eit nokså høgt nivå. Samtidig har det vore ein nedgang i andelen nyutdanna med lang høgare utdanning som arbeider i akademiske yrke dei siste fire åra. Det kan tyde på at fleire arbeider i yrke som i mindre grad samsvarer med utdanningsnivået deira.

Arbeidsmarknadsdeltakinga for unge er samla sett god, men det gjeld ikkje for alle. NEET-raten («Not in Employment, Education or Training»), som er andelen unge under 30 år som verken er under utdanning eller i arbeid, har vore nokså stabil over tid. NEET-raten er høgast for dei eldste i aldersgruppa og lågast blant dei under 20 år. I 2025 var 6,9 pst. i aldersgruppa 15–29 år utanfor arbeid og utdanning, slik det blir målt i AKU. Det er lågt i internasjonal samanheng.

I 2025 var 105 000 unge (15–29 år) utanfor arbeid og utdanning, opp 2 000 personar frå året før, ifølge registertal frå SSB, sjå figur 3.7. Dei blir definerte noko ulikt frå AKU-tala ovanfor. Frå 2024 til 2025 er andelen om lag uendra, og han er framleis klart lågare enn før pandemien. Det er særleg mange unge med innvandrarbakgrunn eller helseutfordringar som står utanfor arbeid og utdanning. Dei store tilstrøymingane av fordrivne frå Ukraina har påverka tala. Ifølge tal frå Arbeids- og velferdsdirektoratet ville utanforskapet blant dei mellom 20 og 29 år vore 0,8 prosenteiningar lågare i 2025 om ein ser bort frå ukrainske fordrivne i same aldersgruppe.

Nærmare om deltaking i arbeidsmarknaden blant eldre

Sysselsettinga blant seniorar er aukande. Andelen sysselsette har auka for alle årskulla i alderen 60–74 år frå 2010 til 2025, sjå figur 3.8. Kombinasjonen av betre helse, høgare utdanning og ein gjennomgåande god arbeidsmarknad er viktige forklaringar, i tillegg til pensjonsreforma frå 2011. Dei første åra etter 2010 var auken spesielt stor for aldersgruppa 62–66 år. Frå 2015 har auken òg vore stor for 67–68-åringar. Dei siste åra har det òg vore ein auke i den gjennomsnittlege avtalte arbeidstida for dei eldste aldersgruppene. Samtidig er arbeidsløysa blant eldre låg samanlikna med yngre aldersgrupper, men dei kan ha større vanskar med å komme tilbake i jobb og får lengre periodar med arbeidsløyse. Ifølge Norsk seniorpolitisk barometer meiner dei fleste leiarar at dei over 60 år presterer like godt som yngre arbeidstakarar, men om lag halvparten av leiarane føretrekker likevel å tilsette dei under 30 år framfor dei over 60 år. Samtidig viser barometeret at grensa for når arbeidsgivarane ser på ein kompetent arbeidssøkar som eldre, og derfor vurderer vedkommande som mindre aktuell for intervju, har flytta seg oppover det siste tiåret.

Arbeidstid

Om lag tre av fire sysselsette jobbar heiltid. Ifølge AKU har heiltidsandelen blant lønnstakarar auka med nesten to prosenteiningar frå 2021 til 2025, til vel 76 pst. Fleire kvinner i heiltid har bidratt til denne utviklinga. Likevel er forskjellen mellom kjønna framleis stor. I 2. kvartal 2026 jobba 84 pst. av mennene og knapt 68 pst. av kvinnene heiltid. Deltidsandelen er dermed framleis dobbelt så stor for kvinner som for menn. Undersysselsettinga, dvs. andelen deltidssysselsette som ønsker lengre arbeidstid og som kan auke arbeidstida innan ein månad, har auka med 0,5 prosenteiningar sidan i fjor på same tid.

I enkelte næringar og yrke er deltidsandelen særleg høg, som til dømes innan pleie og omsorg og overnatting og servering, der meir enn halvparten av dei tilsette jobbar deltid. Deltid er meir vanleg blant innvandrarar og personar med låg utdanning og blant dei yngste og eldste i befolkninga. Blant dei unge kjem den høge deltidsandelen først og fremst av at mange har utdanning som hovudaktivitet.

Tilknytingsformer

Andelen midlertidig tilsette har halde seg forholdsvis stabil i fleire år. Tal frå den registerbaserte sysselsettingsstatistikken viser at i underkant av 350 000 personar hadde ei midlertidig tilsetting i 2025. Det utgjorde 12 pst. av dei sysselsette, og er om lag det same som året før. Andelen med ei midlertidig stilling var høgast innanfor undervisning, helse- og sosialtenester og overnatting og servering.

AKU viser færre midlertidig tilsette enn den registerbaserte sysselsettingsstatistikken gjer, bl.a. som følge av ulik rapportering av midlertidig tilsetting i dei to statistikkane. I 2. kvartal 2026 var 8,4 pst. av dei sysselsette midlertidig tilsette. Det var ein nedgang på 0,2 prosenteiningar frå 2. kvartal 2025. Blant menn var 6,7 pst. tilsette i ei midlertidig stilling i andre kvartal, mens det same gjaldt 10,2 pst. av kvinnene. Andelen midlertidig tilsette minkar med alderen.

SSB publiserer kvartalsvis statistikk over jobbar i bedrifter som leiger ut arbeidskraft. Utleige utgjorde 53 800 jobbar i 2. kvartal 2026, om lag 500 fleire enn året før. Det blir leigd ut jobbar innan ei rekke yrke. Yrke innan bygg og anlegg utgjorde vel ein firedel av all utleige i 2. kvartal, ein liten auke frå same tid i fjor. Barnehage- og skoleassistentar er òg ei stor gruppe. Utanlandske pendlarar, dvs. arbeidstakarar som ikkje er busette i Noreg, står for om lag ein av tre av jobbane i utleigenæringa. Det ligg ikkje føre eigen statistikk over kva bedrifter som leiger inn arbeidskraft frå utleigefirma.

Personar utanfor arbeidslivet

I 2025 var andelen for dei mellom 20–66 år utanfor arbeid, utdanning og arbeidsmarknadstiltak knapt 19 pst., ifølge foreløpige tall frå SSB. Det er ein auke på 0,5 prosenteiningar frå 2024. Fordrivne frå Ukraina har bidratt til å trekke opp tala noko dei siste par åra. Sidan 2015 har likevel andelen utanfor arbeidslivet gått ned.

Av dei utanfor arbeid, utdanning og arbeidsmarknadstiltak i alderen 20–66 år mottar flest helserelaterte ytingar. I overkant av 40 pst. mottar uføretrygd og i overkant av 10 pst. mottar arbeidsavklaringspengar. Dette er gjerne personar som står langt unna arbeidslivet. I tillegg kjem personar med sjukepengar. Dei blir i hovudsak rekna som sysselsette i denne statistikken. Sidan 2015 har særleg andelen som er uføretrygda auka, sjå nærmare omtale i punkt 3.4 Utviklinga i helserelaterte ytingar.

Arbeids- og velferdsetaten har òg statistikk over personar med nedsett arbeidsevne. Den omfattar personar som har fått ei arbeidsevnevurdering som konkluderer med eit betydeleg behov for innsats for at personen skal komme i arbeid, uavhengig av kva slags yting dei har krav på. Dei fleste som får vedtak om uføretrygd eller sjukepengar fell ikkje inn under denne definisjonen. Ved utgangen av 2. kvartal 2026 var det om lag 252 000 personar, tilsvarande 7,1 pst. av befolkninga i alderen 18–66 år, som var registrerte med nedsett arbeidsevne. Av desse får meir enn to av tre arbeidsavklaringspengar.

3.3 Arbeidsmiljøtilstanden

Dei fleste i Noreg arbeider under gode og forsvarlege arbeidsforhold. Levekårsundersøkinga om arbeidsmiljø 2025 viser at rundt fire av fem arbeidstakarar er tilfredse med jobben sin.1 Men sjølv om det store bildet er bra, er ikkje høg trivsel alltid samanfallande med godt arbeidsmiljø eller risikofritt arbeid. Det er framleis utfordringar i fleire bransjar og yrke, og delar av arbeidslivet er prega av høgt sjukefråvær og tidleg avgang.

Veksten i tenesteytande sektor dei siste tiåra, spesielt innanfor helse- og sosialsektoren, har ført til at vi har fått fleire yrke med kunde-, brukar- og pasientrelasjonar. Desse yrka inneber oftare emosjonelle krav, rollekonfliktar, samt i visse tilfelle vald og truslar, ofte i kombinasjon med ergonomiske belastningar. I fleire av yrka er også turnusarbeid med ukvæm arbeidstid vanleg. Samtidig er fleire av dei tradisjonelle fysiske, kjemiske og mekaniske arbeidsmiljøeksponeringane framleis utbreidde i mange yrke.

Dei siste åra har digitaliseringa av arbeidslivet skote fart. Organiseringa av arbeidet har endra seg betydeleg i fleire verksemder, med det utfallet at også arbeidsmiljøa er i endring.2 Den tydelegaste trenden er at arbeidet er mindre stadbunde. Arbeid som tidlegare har vore lokalisert til ei stasjonær eining og eit nettverk på eit einekontor til fastsette arbeidstider blir no utfordra av mobile einingar og nettverk, og digitale møteplassar og moglegheit til å arbeide til andre tider av døgnet. Dette gjer arbeidsdagen meir fleksibel, men det kan også gjere det vanskeleg å planlegge og sette grenser mellom jobb og privatliv. Dette er endringar som kan påverke arbeidsmiljøet på kort og lang sikt og som vi treng meir kunnskap om. I 2025 melde 15 pst. av dei sysselsette at dei jobba heimanfrå i løpet av ei vanleg arbeidsveke.3

Mykje tyder på at arbeidsinnhaldet og måten å jobbe på kan halde fram med å endre seg. Innføring og bruk av kunstig intelligens kan framover komme til å medføre store endringar. Monotone oppgåver kan bli enklare å løyse, men endringane kan samtidig føre med seg auka risiko for bl.a. mindre autonomi og medverknad i utforming av eigen arbeidssituasjon. Algoritmisk leiing mogleggjer auka kontroll og overvaking av arbeidstakarar. Ny teknologi og nye arbeidsmetodar kan også bidra til å redusere eksponering for farlege stoff og fysiske belastningar i samanheng med manuelle arbeidsoperasjonar. Samtidig kan dei føre til nye arbeidsmiljøeksponeringar for sysselsette i bransjar knytte til utvikling av nye materiale eller handtering av avfall og resirkulering i samanheng med det grøne skiftet. Det er sentralt å sikre medverknad og tilstrekkeleg opplæring for dei tilsette, spesielt når det gjeld innføring av ny teknologi og korleis dette påverkar arbeidsmiljøet.

Dei siste tiåra har både forskarar, myndigheitene og partane i arbeidslivet retta meir merksemd mot helse og sikkerheit i samanheng med atypiske tilsettings- og tilknytingsformer. Midlertidige tilsettingar, deltidsarbeid, innleige frå bemanningsføretak og plattformøkonomi er eksempel på tilknytingsformer som kan innebere spesifikke utfordringar når det gjeld opplæring, helse og sikkerheit. Sjølv om omfanget av slike ordningar i Noreg har vore relativt lågt og stabilt dei siste tiåra, er det viktig å halde fram med å vere merksam på utviklinga og effektane av ulike former for tilknyting til arbeidslivet. Eit godt arbeidsmiljø har tradisjonelt vore ein konkurransefordel og ein av berebjelkane i eit berekraftig norsk arbeidsliv. Det har gitt grunnlaget for bl.a. høgt jobbengasjement og høvet til å stille høge krav i arbeidet. Det er viktig å oppretthalde ein god arbeidsmiljøstandard også i den vidare utviklinga av arbeidslivet.

Arbeidstid og tilknytingsformer, samt arbeidstakarane si moglegheit til og oppleving av medverking heng tett saman med arbeidsmiljøtilstanden og -forholda på den enkelte arbeidsplass. For nærmare omtale av arbeidstid, ulike tilknytingsformer og organisasjonsgrad viser vi til del I, punkt 3.2 Situasjonen i arbeidsmarknaden, og programkategori 09.40.

Dei største helseutfordringane blant yrkesaktive

Dei største helseutfordringane blant norske yrkesaktive når det gjeld både omfang og kostnader i form av redusert helse, sjukefråvær og uførleik, er muskel- og skjelettplager og lettare psykiske plager som angst og depresjon. Førekomsten av sjølvrapporterte muskel- og skjelettplager har auka svakt blant sysselsette dei siste 20 åra. Førekomsten av psykiske plager har også auka. Det finst omfattande forskingslitteratur som koplar psykiske plager til psykososiale arbeidsmiljøfaktorar. Muskel- og skjelettplager kan også ha samanheng med både psykososiale faktorar og mekaniske belastningar. Tal frå Levekårsundersøkinga om arbeidsmiljø indikerer at om lag 41 pst. av dei med minst eitt sjukefråvær på meir enn 14 dagar siste året oppgir at fråværet heilt eller delvis kjem av helseproblem som er forårsaka av jobben.4

Arbeidsforholda har også betydning for andre sjukdomsgrupper som har stor innverknad på helsetilstanden i befolkninga. Eksponering for bl.a. asbest, kvartsstøv, røyk, gass, kjemikaliar og vatn kan føre til sjukdom. Det er vurdert at rundt 3 pst. av alle krefttilfella blant menn kan tilskrivast kreftframkallande stoff på arbeidsplassen.5 For enkelte kreftformer er denne andelen betydeleg høgare. Årleg blir fleire hundre tilfelle utgreidde for mogleg arbeidsrelatert luftvegs- og hudsjukdom ved dei arbeidsmedisinske avdelingane i landet.

Arbeidsskadar utgjer antakeleg om lag 11 pst. av alle skadetilfella i Noreg, og det er særleg høg skaderisiko blant unge menn og utanlandske arbeidstakarar. Datagrunnlaget for arbeidsskadar er framleis noko usikkert, bl.a. pga. underrapportering. Talet på registrerte arbeidsskadedødsfall har gått betydeleg ned i eit lengre tidsperspektiv, men det har vore nokså stabilt dei siste åra. I 2025 registrerte Arbeidstilsynet 31 arbeidsskadedødsfall, mot 20 arbeidsskadedødsfall i 2024 og 27 i 2023. Dei seinare åra har forsking peikt på at arbeidsrelatert sjukdom er ei klart større årsak til dødsfall enn arbeidsrelaterte ulykker. Ein studie frå 2024 estimerer at 1 pst. av arbeidsrelaterte dødsfall i Norden skriv seg frå ulykker, mens 99 pst. kjem av sjukdom. Ifølge studien er kreft den vanlegaste årsaka til dei arbeidsrelaterte dødsfalla. Dernest følger hjarte- og karsjukdommar, som bl.a. kan ha bakgrunn i stress og lang arbeidstid, og luftvegssjukdommar.6

3.4 Utviklinga i helserelaterte ytingar

Mange mottakarar i Noreg samanlikna med i andre land

I Noreg er andelen sysselsette høgare og arbeidsløysa lågare enn i mange andre OECD-land, jf. punkt 3.2 Situasjonen i arbeidsmarknaden. Samtidig er andelen av befolkninga som tar imot helserelaterte ytingar også høgare enn i dei fleste andre land.7 Helserelaterte ytingar omfattar her sjukepengar, arbeidsavklaringspengar og uføretrygd. Ifølge OECD er både sjukefråværet og den samla andelen mottakarar av arbeidsavklaringspengar og uføretrygd høgare i Noreg enn fråværet og andelen som tar imot liknande ytingar i samanliknbare land, jf. figur 3.9.

At Noreg har mange mottakarar av helserelaterte ytingar, er delvis eit uttrykk for eit godt utbygd velferdssystem med mål om sosial og økonomisk utjamning. I land med mindre utbygde velferdsordningar, er dei som står utanfor arbeidslivet oftare avhengige av familie eller inntekter frå den uformelle delen av økonomien. At vilkåra for ulike ytingar er ulike i forskjellige land, inneber samtidig at personar med liknande problem kan få ulike ytingar i Noreg og andre land. Ein høg andel sysselsette gjer dessutan at fleire har rett til inntektsrelaterte ytingar i Noreg. Det gjer det komplisert å tolke internasjonale samanlikningar av slike tal.

Samtidig som Noreg har ein høg andel sysselsette samanlikna med dei fleste andre land, har vi òg eit høgt sjukefråvær. Mottakarar av sjukepengar er definerte som sysselsette. For å korrigere for arbeidskrafta som går tapt som følge av sjukefråvær, viser figur 3.10 sysselsetting fråtrekt sjukefråvær i Noreg og eit utval samanliknbare land. Korrigeringa trekker ned Noregs sysselsetting samanlikna med dei andre landa, sidan Noreg har eit høgare sjukefråvær.8

Auka andel mottakarar

Andelen av befolkninga som får sjukepengar, gjekk svakt ned i perioden 2009–2012 og låg deretter ganske stabilt fram til koronapandemien, sjå figur 3.11. Frå utbrotet av pandemien og fram til 2023 auka andelen mykje, før han har gått noko ned dei siste par åra. Det blei mange fleire av både dei korte og dei lange sjukefråværa frå 2019 til 2024, men det er dei lengre sjukefråværa som slår sterkast ut i fråværsprosenten. Nesten halvparten (43 pst.) av auken i dei tapte dagsverka frå 2019 til 2024 kjem av psykiske lidingar, der først og fremst psykiske symptom/plager står for auken. Fråværsauken pga. psykiske lidingar har vore betydeleg sterkare blant dei under 40 år.9

Andelen av befolkninga som får arbeidsavklaringspengar, gjekk ned frå 2011 til 2019, sjå figur 3.11. Andelen med uføretrygd gjekk ned frå 2004 til 2009, etter innføringa av tidsavgrensa uførestønad. I åra etter var andelen forholdsvis stabil, men han auka igjen frå 2016 til 2020. Denne auken må bl.a. sjåast i samanheng med nedgangen i mottak av arbeidsavklaringspengar fram til 2019. Etter 2019 har andelen med arbeidsavklaringspengar auka jamt og mykje, mens andelen med uføretrygd først flata ut, før ein liten auke frå 2023 til 2025.

Samla låg dermed andelen med helserelaterte ytingar10 forholdsvis stabilt på rundt 18 pst. frå 2005 til 2010, sjå figur 3.12. Så minka han fram til 2019, men har auka betydeleg dei siste seks åra, ettersom andelen mottakarar av alle ytingane har auka, særleg arbeidsavklaringspengar. I 2025 var andelen mottakarar av helserelaterte ytingar i aldersgruppa 18–66 år på 18,9 pst. I antal gjaldt det ved utgangen av 2025 i overkant av 672 000 personar,11 som er rundt 136 000 fleire enn 20 år tidlegare.

Det er flest som mottar helserelaterte ytingar i dei eldste aldersgruppene. Samtidig har det vore ei vriding i retning mindre forskjellar mellom dei eldste og dei yngste. I perioden frå 2005 til 2025 har andelen i alderen 60–66 år som tar imot ei helserelatert yting, gått ned frå om lag 40 pst. til om lag 32 pst., samtidig som det har vore ein auke i fleire av dei yngre aldersgruppene, sjå figur 3.12.

Blant dei mellom 30 og 39 år var det ein nedgang frå 2010 til 2019, før andelen mottakarar auka svært mykje frå 2019 til 2025, sjå figur 3.12. Det er denne aldersgruppa som i størst grad har bidratt til auken i det samla mottaket av dei helserelaterte ytingane sidan 2019.

Blant unge i alderen 18–29 år var andelen mottakarar av helserelaterte ytingar forholdsvis stabil i perioden 2005–2019 og varierte mellom 6,6 pst. og 7,1 pst. Under og etter koronapandemien auka han, og var 8,8 pst. i 2025. Andelen har auka sidan 2019 i alle aldersgrupper, men mest for dei under 40 år.

I 2025 var 22 213 personar i aldersgruppa 18-29 år uføretrygda. Det utgjer 2,7 pst. av befolkninga i same aldersgruppe. Andelen unge uføre var i overkant av 1 pst. av befolkninga i same aldersgruppe i perioden fram til 2009. I åra fram til 2021 meir enn dobla andelen seg, til om lag 2,6 pst. Dei siste fem åra har andelen unge uføre vore om lag uendra, men på historisk høge nivå.

Overgang mellom ytingane

Det er ein nær samanheng mellom utviklinga i dei ulike helserelaterte ytingane. Fleire analysar viser at endringar i sjukefråværet har stor betydning for talet på nye mottakarar av andre helserelaterte ytingar. Når fleire bruker opp sjukepengerettane, blir det isolert sett også fleire som går over til arbeidsavklaringspengar og uføretrygd.12

Blant dei som begynte på arbeidsavklaringspengar i første kvartal 2025, fekk 67 pst. sjukepengar to månader tidlegare. Blant dei som slutta å ta imot arbeidsavklaringspengar i 2025, fekk 33 pst. full uføretrygd og ytterlegare 12 pst. uføretrygd i kombinasjon med arbeid seks månader seinare. Statistikk for nye mottakarar av uføretrygd i heile 2025 viser at 76 pst. av desse var registrerte som mottakarar av arbeidsavklaringspengar, og om lag 9 pst. som mottakarar av sjukepengar to månader før dei begynte på uføretrygd. Om lag 10 pst. kom frå kategorien «ukjend», som i hovudsak er personar med særleg alvorlege diagnosar. Overgangen frå arbeidsavklaringspengar til uføretrygd er høg blant dei unge. Nær 60 pst. av 18–19 åringane og nær 40 pst. av 20–29 åringane som fekk innvilga arbeidsavklaringspengar i 2012, blei delvis eller heilt uføretrygda innan dei neste ti åra.13

Mange kombinerer ei helserelatert yting med arbeid

At nokon får ei helserelatert yting, betyr ikkje nødvendigvis at dei står utanfor arbeidslivet. Talet på mottakarar av helserelaterte ytingar speglar derfor ikkje talet på personar som står utanfor arbeidslivet.

Tilknytinga til arbeidslivet varierer mellom ordningane og speglar utforminga deira. Dei aller fleste sjukepengemottakarar er i eit arbeidsforhold. Nesten halvparten av dei som var sjukmelde utover arbeidsgivarperioden på 16 dagar i 2024, kombinerte arbeid og sjukepengar gjennom gradert sjukmelding på eitt eller fleire tidspunkt. Samtidig er gjennomstrøyminga i sjukepengeordninga stor.14 Blant dei som avslutta eit sjukefråvær på over 16 dagar i 2024, var meir enn ni av ti i arbeid seks månader etter ein avslutta sjukmeldingsperiode (enten berre i arbeid eller i arbeid kombinert med ei yting).

Også for mottakarar av arbeidsavklaringspengar er gjennomstrøyminga forholdsvis stor. Median varigheit ved avgang frå arbeidsavklaringspengar i 2025 var i overkant av to år.15 Av dei som slutta å ta imot arbeidsavklaringspengar i løpet av 2025, var 45 pst. i arbeid seks månader seinare. Av desse var rett over halvparten berre i arbeid, enten på heiltid eller på deltid, mens resten kombinerte arbeid med ei yting – i mange tilfelle uføretrygd. I underkant av éin av tre (32 pst.)16 av dei som fekk arbeidsavklaringspengar var i arbeid på eitt eller fleire tidspunkt i løpet av 2025.

Svært få sluttar å ta imot uføretrygd og begynner å jobbe heiltid, men ein del uføretrygda vil i periodar arbeide noko. Av alle som tok imot gradert eller heil uføretrygd i løpet av 2024, var om lag 21 pst. i arbeid på eitt eller fleire tidspunkt.17

Nokre faktorar bak utviklinga

Forklaringa på utviklinga i bruken av helserelaterte ytingar over tid er samansett. Ettersom det er store forskjellar mellom kjønn, aldersgrupper og befolkningsgrupper, vil endringar i befolkningssamansettinga på lengre sikt påverke utviklinga i andelen mottakarar. I kva grad det finst tilgjengeleg arbeid for personar med nedsett arbeids- eller inntektsevne, har også betydning for kor mange som tar imot ytingane. Den høge andelen som tar imot ei helserelatert yting, er dermed til ei viss grad eit uttrykk for at personar med helseproblem har utfordringar med å få innpass i arbeidslivet. På kortare sikt kan også konjunktursituasjonen påverke utviklinga i bruken av ytingane. I tillegg vil regelendringar og helsetilstanden i befolkninga påverke både den samla bruken av ytingane og fordelinga mellom dei.

Korleis befolkninga er sett saman vil ha stor betyding for mottaket av helserelaterte ytingar over tid. Sidan 2001 har det blitt fleire i dei eldste aldersgruppene i arbeidsdyktig alder i Noreg. Ettersom helsa blir dårlegare med alderen, bidrar dette isolert sett til at fleire tar imot helserelaterte ytingar. I dei eldste aldersgruppene har samtidig ein stadig lågare andel tatt imot helserelaterte ytingar frå 2002 og fram til koronapandemien i 2020, jf. figur 3.12. Det må sjåast i samanheng med auka utdanningsnivå i befolkninga.

I tillegg bidrar betre helse i befolkninga. Høgare levealder er det tydelegaste målet på betra helsetilstand i befolkninga, og sidan 2002 har den forventa levealderen auka betydeleg. Det vil isolert sett trekke i retning av redusert mottak av helserelaterte ytingar. Samtidig er det fleire barn enn tidlegare med alvorlege helseproblem som veks opp og når vaksen alder, som kan forklare noko av auken i andelen unge med uføretrygd.18

Høg arbeidsinnvandring frå midten av 2000-talet har bidratt til å dra ned andelen mottakarar av helserelaterte ytingar, fordi innvandringa har vore særleg stor i aldersgrupper som i liten grad mottar trygdeytingar. I tillegg har nykomne innvandrarar i mindre grad opparbeidd seg trygderettar. Andelen mottakarar av helserelaterte ytingar blant busette som er fødde i Noreg, har vore større enn andelen blant alle busette i heile perioden frå 2005 til 2025.

Studiar har vist at fleire innvandrargrupper på lengre sikt har hatt fallande sysselsettingsandelar og auka overgang til helserelaterte ytingar.19 I den grad innvandrarar buset seg permanent i Noreg, vil effekten av innvandringa på mottak av helserelaterte ytingar i befolkninga dermed endre seg over tid. Sidan 2023 har det vore ein større andel mottakarar av arbeidsavklaringspengar med innvandrarbakgrunn enn i befolkninga elles, som tyder på at dette er i ferd med å endre seg. Dette vil på sikt også kunne føre til fleire mottakarar av uføretrygd.

Etterspørselen etter arbeidskraft har stor innverknad på sannsynet for å ende opp på ei helserelatert yting. Forsking viser at høgare etterspørsel i den lokale arbeidsmarknaden der ein bur, reduserer bruken av både dagpengar og helserelaterte ytingar.20 Det tyder på at mange er i gråsona mellom arbeidsløyse og helseproblem. Dersom det blir enklare eller vanskelegare å vere i arbeidslivet med redusert helse, vil det òg påverke tala.

For ungdom i gråsona mellom arbeidsløyse og helseproblem er det påvist at dei som får arbeidsavklaringspengar i staden for dagpengar eller økonomisk sosialhjelp, har lågare sannsyn for å komme i jobb og større risiko for overgang til varig uføretrygd.21 På 1990-talet skjedde det ei vriding frå arbeidsmarknadsrelaterte ytingar til fleire mottakarar av helserelaterte ytingar, som forskarar har sett i samanheng med innstrammingar i den norske dagpengeordninga.22

Endringar i regelverket påverkar òg utviklinga i mottak av ytingane. Avviklinga av den tidlegare ordninga med tidsavgrensa uførestønad (2004–2010) har ført til at fleire unge får innvilga uføretrygd på eit tidlegare tidspunkt fordi dei ikkje går på den midlertidige stønaden først.23 Innføringa av arbeidsavklaringspengar med ei fast lengde har bidratt til at avklaringa skjer raskare enn tidlegare. Sannsynet for at personar under 30 år får innvilga uføretrygd ti år etter å ha starta i eit oppfølgingsforløp på arbeidsavklaringspengar, har derfor blitt større i perioden 2012–2022 enn det var for dei som starta i eit forløp med ei midlertidig helseyting i perioden 1993–2008.24 Det er færre som ti år seinare deltar i arbeidsstyrken utan helserelaterte trygdeytingar, men litt fleire som kombinerer uføretrygd med arbeid. Det er også færre som er registrerte med nedsett arbeidsevne og ei midlertidig helseyting ved start etter 2010; altså ein større andel som er endeleg «avklart».

Det blei gjennomført ei rekke endringar i regelverket for arbeidsavklaringspengar i perioden 2018 til 2022. Nedgangen i andelen mottakarar av arbeidsavklaringspengar i 2018 kan knytast til innstrammingane i regelverket same år, som bl.a. innebar innføring av karensår, strengare reglar for å få unntak og redusert maksimal varigheit.25 Noko av dette slo ut i auka uføretrygd.

I 2020–2025 auka talet på mottakarar av arbeidsavklaringspengar. Midlertidige regelendringar, forseinkingar i avklaringsløpa og høgare arbeidsløyse under koronapandemien bidrog til låg avgang frå ordninga f.o.m. 2020. Utviklinga må også sjåast i samanheng med regelendringane frå 2022 med eit nytt arbeidsretta unntak frå varigheitsgrensa på tre år og avvikling av karensåret. Endringane gjer at fleire kan få arbeidsavklaringspengar lenger. Tilgangen har òg auka noko frå 2019. Det kan sjåast i samanheng med auka tilgang frå sjukepengar. Tilgangen var særleg høg i 2024 og 2025.

3.5 Innvandrarar og integrering

I Noreg bur det om lag 1,2 mill. innvandrarar og norskfødde med to innvandrarforeldre, hvv. 18 pst. og 4 pst. av befolkninga. Dei har bakgrunn frå over 200 land. Ved inngangen til 2026 var det flest innvandrarar og norskfødde med innvandrarforeldre frå Polen, Ukraina, Litauen, Syria, Somalia, Pakistan, Sverige, Irak, Eritrea og Tyskland. Personar med flyktningbakgrunn utgjer 6 pst. av totalbefolkninga og nær 35 pst. av alle innvandrarar i Noreg.

Innvandrarar har komme til landet av ulike årsaker. Rundt 41 000 ikkje-nordiske statsborgarar innvandra til Noreg i 2025. Russlands fullskalainvasjon av Ukraina har endra innvandringsbildet, og flukt var i 2025 den vanlegaste grunnen til innvandring, sjølv om talet har gått betydeleg ned sidan toppen i 2022 og 2023. I alt fekk 13 900 flyktningar opphald pga. behov for vern – langt dei fleste var fordrivne frå Ukraina og fekk midlertidig kollektivt vern. Om lag 13 000 personar innvandra av familiære årsaker, 10 500 fekk opphald pga. arbeid i Noreg, og 2 900 kom for å studere.

Busetting

Rekordmange flyktningar er blitt busette i åra sidan Russlands fullskalainvasjon av Ukraina i 2022. Samanlikna med åra før, har busettingstala sidan 2022 vore ekstraordinært høge. Per 1. september 2026 har ca. 105 000 ukrainske statsborgarar fått innvilga midlertidig kollektivt vern. Om lag 85 000 har aktive løyver om kollektivt vern. Dei store innkomstane frå Ukraina har bidratt til at ukrainarar no utgjer den nest største landgruppa blant innvandrarar i Noreg. Personar som har fått midlertidig kollektivt vern, får òg tilbod om å bli busette med offentleg hjelp. Per 1. september 2026 har om lag 96 000 fordrivne frå Ukraina blitt busette sidan 2022. I same periode har om lag 13 000 overføringsflyktningar og andre asylsøkarar også blitt busette.

Per 1. september 2026 tok det i gjennomsnitt 4,3 månader frå ein flyktning fekk vedtak om opphald, til vedkomande blei busett i ein kommune. Busettinga har sidan 2022 gått raskare enn tidlegare år. Ventetida har auka noko dei siste åra, men er framleis låg i eit historisk perspektiv. Nokre flyktningar med alvorleg nedsett funksjonsevne eller åtferdsvanskar ventar lenger enn ønskeleg på å bli busette i ein kommune etter at dei har fått vedtak om opphald.

Arbeid, utdanning, og kvalifisering

Blant dei som sjølv har innvandra, er det relativt fleire som manglar utdanning eller berre har utdanning på grunnskolenivå, samanlikna med resten av befolkninga. For ein del innvandrarar er utdanningsnivået ukjent, og derfor er det utfordrande å gi eksakte tal. I 2025 hadde 29 pst. av innvandrarane grunnskole som høgaste fullførte utdanning, mot 21 pst. i resten av befolkninga. På den andre sida er andelen som har utdanning på universitets- eller høgskolenivå noko høgare blant innvandrarar enn i resten av befolkninga – hvv. 41 pst. og 38 pst.

Samtidig er det store forskjellar i utdanningsnivå blant innvandrarar, avhengig av innvandringsgrunn og landet dei kjem frå. Over tre av fire som har komme for å studere, har utdanning på universitets- eller høgskolenivå. Blant arbeidsinnvandrarar er det 46 pst. som har høgare utdanning. Dette er ein relativt høg del. Andelen flyktningar med høgare utdanning har auka frå 23 pst. i 2021 til 32 pst. i 2025. Denne auken kjem truleg av innkomstane frå Ukraina.

Innvandrarar har i gjennomsnitt lågare sysselsettingsgrad enn resten av befolkninga. I 2025 var 68 pst. av innvandrarane sysselsette, mot 80 pst. i resten av befolkninga. Tala omfattar også arbeidsinnvandrarar, som har ei sysselsetting på om lag same nivå som befolkninga utan innvandrarbakgrunn.

Det er store variasjonar i sysselsettinga blant innvandrarar, avhengig av landbakgrunn, innvandringsgrunn, kjønn og butid i Noreg. Andelen i jobb er relativt høg blant innvandrarar frå land i Europa og Nord-Amerika, som i stor grad har komme som arbeidsinnvandrarar, og låg blant innvandrarar frå land i Afrika og Asia, som har komme som flyktningar. Sysselsettinga er særleg låg blant kvinner i denne gruppa. Sjå òg omtalen av sysselsetting blant innvandrarar generelt under punkt 3.2 Situasjonen i arbeidsmarknaden.

Integrerings- og mangfaldsdirektoratet (IMDi) publiserer årleg ein rapport som samanstiller den nyaste tilgjengelege kunnskapen om integrering på ulike samfunnsområde som arbeidsliv, utdanning og levekår, og politisk og sosial deltaking.26

Integrering er ein prosess som tar tid. For dei fleste innvandrarar vil det ta tid å tileigne seg relevant kompetanse, finne jobb, lære norsk og knyte sosiale band i samfunnet. Arbeidsgivarar oppgir òg at språk er den største barrieren for å tilsette innvandrarar.

Det er ein positiv samanheng mellom butid og ei rekke indikatorar for integrering. Ved inngangen til 2026 hadde om lag 26 pst. av innvandrarane budd i Noreg under fem år, og litt under halvparten av alle innvandrarar hadde budd i landet i ti år eller mindre.27 Både sysselsettinga og deltaking i frivillig arbeid aukar i løpet av dei første åra i Noreg, og innvandrarar med lengre butid har både høgare inntekt og betre buforhold.28 Det er likevel store variasjonar mellom innvandrargruppene. Nokre grupper peiker seg ut ved å ha ein stor andel med vedvarande låginntekt, sjølv etter lang butid (SSB, 2023). Sjå nærmare omtale under punkt 3.6 Utviklinga for låginntektsgrupper.

Tal frå SSB viser at 24 900 fordrivne frå Ukraina var sysselsette i Noreg i juli 2026. Dette utgjer 48 pst. av alle busette fordrivne mellom 20 og 66 år. Til samanlikning var sysselsettinga 41 pst. i juli i 2025. Om lag seks av ti jobbar innan helse- og sosialtenester, overnatting og servering, varehandel eller industri. Sysselsettinga aukar med butid. Tal frå Arbeids- og velferdsetaten viser at 66 pst. av dei som kom i 2022, er sysselsette.

Ein samla omtale av korleis regjeringa handterer fordrivne frå Ukraina, finst i del III, under punkt 2 Fordrivne frå Ukraina.

3.6 Utviklinga for låginntektsgrupper

Det store fleirtalet i den norske befolkninga har høg levestandard og gode levekår. Sett under eitt har norske hushald hatt eit betydeleg løft i inntektene over tid. Noreg er blant landa med lågast ulikskap i inntekt. Høg grad av likskap i Noreg og dei andre nordiske landa blir gjerne sett i samanheng med gratis utdanning, universelle offentlege velferdsordningar, koordinert lønnsdanning og små lønnsforskjellar, eit omfordelande skattesystem, høg sysselsetting og eit velorganisert arbeidsliv.

Den disponible realinntekta til hushalda auka i 2024 og 2025, etter to år med fall i disponibel realinntekt bl.a. som følge av reallønnsnedgang og høgare renteutgifter. Auken var særleg driven av auka lønnsinntekter og pensjonar og stønader. Disponibel realinntekt per innbyggar var høgare i 2025 enn i 2020.

Sjølv om inntektene har auka, viser levekårsundersøkinga til SSB at andelen i befolkninga som oppgir økonomiske vanskar og materielle og sosiale manglar har auka, og auken var særleg sterk i åra frå 2021 til 2024. Frå 2024 til 2025 viser indikatorane ei forbetring for befolkninga samla sett på dei fleste indikatorane, noko som truleg har samanheng med den forbetra økonomiske situasjonen for hushalda.

Levekår og låginntekt

Ein andel av befolkninga har låg inntekt. Låginntekt heng ofte saman med manglande arbeidsmarknadstilknyting, låg utdanning, manglande kvalifikasjonar, eller helseutfordringar. Låginntekt kan òg ha konsekvensar for buforhold, helse og sosial deltaking.

Ein mykje brukt indikator på risiko for fattigdom og levekårsproblem er kor stor andel av befolkninga som har ei inntekt under eit gitt nivå. Låginntekt målt som inntekt under 60 pst. av medianinntekta, og der stordriftsfordelar er omrekna med EUs ekvivalensskala, er ein mykje brukt indikator. Kor stor andel av befolkninga som har låginntekt, og korleis låginntektsgruppa er sett saman, blir i stor grad påverka av korleis ein definerer låginntekt, sjå boks 3.1.

I 2024 hadde 11,1 pst. av innbyggarane i Noreg ei årleg inntekt under 60 pst. av medianinntekta med EUs ekvivalensskala, ein auke frå 10,9 pst. i 2023. Studentar og aleinebuande barn under 18 år er ikkje inkluderte. Ein sterk inntektsvekst bidrog til at medianinntekta auka, og at fleire med låge inntekter hamna under låginntektsgrensa. Fleire personar med ukrainsk bakgrunn i befolkninga er òg ei medverkande årsak til auken i andelen med låginntekt. Andelen med vedvarande låginntekt har vore relativ stabil, men har auka noko etter 2010. Andelen med vedvarande låginntekt var 9,5 pst. i treårsperioden 2022–2024, ein auke på 0,3 prosentpoeng frå treårsperioden før. Det er først i perioden 2022–2024 at flyktningar som kom frå Ukraina i 2022 tel med i statistikken for vedvarande låginntekt, sidan det føreset at ein har vore busett i tre år.

Personar med låginntekt målt som avstandar til medianinntekta har ei inntekt som avvik betydeleg frå det generelle inntektsnivået i samfunnet. Samtidig er låginntekt målt på denne måten ikkje alltid samanfallande med dårlege levekår. Hushald med høgare inntekt kan relativt sett ha dårlege levekår som ikkje blir spegla i låginntektsmålet, dersom dei f.eks. har høge buutgifter. Det er derfor nødvendig å supplere låginntektsmålet med andre måtar å måle levekår og fattigdom på. Levekårsundersøkingane til SSB viser at låginntektshushald ikkje berre rapporterer om materielle manglar i større grad enn andre hushald, men òg om sosiale manglar. Personar med låginntekt er særleg utsette i ein situasjon med auka levekostnader, fordi ein større del av inntekta deira går til nødvendige utgifter som mat, straum og bustad. Personar med låginntekt har oftare dårleg helse, bur oftare aleine og har mindre sosial kontakt enn andre. Barn i låginntektshushald opplever oftare enn andre barn at dei ikkje har tilgang til dei same sosiale goda som andre barn har, som fritidsaktivitetar og ferie.

Det er levekårsfaktorar som ikkje blir fanga opp av inntektsmålet aleine. Eit reint inntektsomgrep inkluderer kontantinntekter og stønader, men fangar bl.a. ikkje opp verdien av offentlege tenester. Verdien av offentlege tenester utgjer ein større del av inntekta for personar med låg inntekt enn for dei med høg inntekt når ein tek utgangspunkt i eit utvida inntektsomgrep. Offentleg finansierte velferdstenester bidrar til at forskjellane i levekår er mindre enn forskjellane i inntekt.

Kjenneteikn blant hushald med låginntekt

Førekomsten av låginntekt har ein sterk samanheng med graden av yrkestilknyting innan hushalda. Blant hushald med personar i alderen 25–65 år hadde 49,5 pst. av hushald utan nokon yrkestilknytte personar vedvarande låginntekt i treårsperioden 2022–2024. Tilsvarande for hushald med ein yrkestilknytt person i alle tre åra var 5,2 pst. Det er òg ein samanheng mellom utdanningsnivå og låginntekt.

Vedvarande låginntekt er vanlegare blant yngre som bur aleine, einslege forsørgarar, barnerike familiar, personar med innvandrarbakgrunn og aleinebuande minstepensjonistar enn i befolkninga elles. Personar som bur aleine har berre éi inntekt og ikkje nokon å dele dei faste utgiftene med, og dei som forsørger barn må dekke både eigne behov og behova til barna på éi inntekt. Samansettinga av låginntektsgruppa har endra seg over tid. Endra familiemønster, med fleire aleinebuande, har isolert sett bidratt til større førekomst av låginntekt, ettersom hushald med berre éi inntekt er meir utsette for låginntekt enn hushald med to inntekter.

Førekomsten av vedvarande låginntekt blant innvandrarar og norskfødde med innvandrarforeldre auka til 25,2 pst. i treårsperioden 2022–2024, etter å ha gått ned dei siste åra. Flyktningar som kom frå Ukraina i 2022 tel no med i statistikken for vedvarande låginntekt, da dei har vore busette i tre år. 89 pst. av ukrainarane som blei busette i Noreg i 2022 hadde vedvarande låginntekt i perioden 2022–2024. Blant desse var det 71 pst. som òg hadde årleg låginntekt i 2024. Som blant andre flyktninggrupper dei siste åra opplever også denne gruppa betring i hushaldsinntektene etter kvart som butida aukar. Omfanget av vedvarande låginntekt i innvandrarbefolkninga varierer betydeleg etter landbakgrunn, innvandringsgrunn og butid. Inntektsnivå og omfanget av vedvarande låginntekt heng tett saman med deltaking i arbeid.

Sidan tusenårsskiftet har andelen barn i hushald med vedvarande låginntekt auka til dels betydeleg, men etter ein topp i 2018–2020 har andelen gått ned, jf. figur 3.21. I perioden der tala auka, blir utviklinga knytt bl.a. til at det har blitt fleire barnefamiliar med svak yrkestilknyting. Mange av desse har innvandrarbakgrunn. Det har òg over tid vore ein auke i låginntekt blant barn i befolkninga elles, hovudsakleg blant barn som lever med ein einsleg forsørgar. Nedgangen etter 2020 heng saman med lågare innvandring til Noreg i åra fram mot 2020, auka butid hos dei som har komme tidlegare, og auka barnetrygd. Av alle barn i hushald med vedvarande låginntekt har seks av ti innvandrarbakgrunn.

10,2 pst. av alle barn høyrde til eit hushald med vedvarande låginntekt i perioden 2022–2024, tilsvarande 98 700 barn. Dette er ein auke på 0,3 prosentpoeng frå treårsperioden før. Auken kjem i hovudsak av at barn i ukrainske familiar som kom i 2022, no tel med i statistikken for vedvarande låginntekt. For dei fleste andre barn held nedgangen i delen med låginntekt fram slik ein har sett dei siste åra. Det heng saman med at barnefamiliar har hatt ei relativt god inntektsutvikling dei siste åra. Bl.a. har særleg eineforsørgarar med små barn hatt ei relativ betring, og auken i barnetrygd har også bidratt.

Låginntekt blant alderspensjonistar har gått betydeleg ned over tid. Dette må sjåast i samanheng med større yrkesaktivitet blant eldre og høgare pensjonsopptening blant nye pensjonistkull. Vidare er minste pensjonsnivå for einslege alderspensjonistar auka i fleire omgangar. Etter ein lengre periode med klar nedgang i andelen alderspensjonistar med vedvarande låginntekt, har andelen halde seg relativt stabil dei siste åra og var 8 pst. i perioden 2022–2024. Aleinebuande minstepensjonistar er framleis sterkt overrepresenterte i låginntektsgruppa.

Blant mottakarar av dei helserelaterte ytingane har andelen uføretrygda med vedvarande låginntekt auka til 15,8 pst. i 2022–2024, samanlikna med 15,1 pst. i treårsperioden før. Det har vore ein auke i andelen med vedvarande låginntekt sidan 2015, året da uførereforma trådde i kraft. SSB meiner låginntektsandelen kan ha vore trekt opp av endringar i uføregruppa, med eit høgare innslag av einslege vaksne med barn, aleinebuande og hushaldningar med fleire barn. Blant mottakarar av arbeidsavklaringspengar var andelen med vedvarande låginntekt 19,2 pst. i 2022–2024.

3.7 Pensjon

Det samla pensjonssystemet blir ofte omtalt som tredelt, med alderspensjonen frå folketrygda, tenestepensjonar (pensjonar opptente i arbeidsforhold) inkludert AFP og dessutan individuell pensjonssparing.

Alderspensjonen i folketrygda er berebjelken i pensjonssystemet og utgjer for dei fleste den klart største delen av den samla alderspensjonen. Dei samla utbetalingane av alderspensjon frå folketrygda i 2025 var på 351 mrd. kroner (2026-kroner), og noverdien av dei opptente rettane til alderspensjon i folketrygda er anslått til om lag 11 500 mrd. kroner ved inngangen til 2026.

Retten til tenestepensjon blir gradvis bygd opp gjennom tilsetting og finst i ulike ordningar med varierande utforming og ytingsnivå. Innskotspensjon har over tid blitt det tenestepensjonsproduktet som langt dei fleste arbeidstakarane i privat sektor blir dekte av. Innskotspensjon er kjenneteikna av at eit årleg innskot til pensjon, normalt som ein prosentdel av lønna til den enkelte, er definert i pensjonsavtalen. I offentleg sektor er tenestepensjonsordninga for årskull fødde før 1963 ei bruttoordning som garanterer eit gitt samla nivå på den årlege pensjonen frå folketrygda og tenestepensjonsordninga. Årskull fødde frå og med 1963 tener frå og med 2020 opp offentleg tenestepensjon i ei påslagsordning som blir berekna uavhengig av folketrygda. Ifølge Statistisk sentralbyrå utgjorde pensjonsforpliktingane i tenestepensjonsordningane, utanom privat AFP, drygt 3 100 mrd. kroner ved inngangen til 2026. Av dette beløpet utgjorde forpliktingane til offentleg sektor om lag 57 pst.

AFP i privat sektor gir eit livsvarig påslag til alderspensjon frå folketrygda. AFP i offentleg sektor er lagd om etter mønster av AFP-ordninga i privat sektor for tilsette fødde i 1963 eller seinare, mens AFP framleis er ei tidlegpensjonsordning i alderen 62–66 år for tilsette fødde til og med 1962 og for medlemmar av Pensjonsordninga for apotekverksemd. Alle tilsette i offentleg sektor er omfatta av AFP-ordninga, mens om lag halvparten av dei tilsette i privat sektor arbeider i ei verksemd som er tilslutta AFP-ordninga.

Individuelle pensjonar, inkludert individuell pensjonssparing (IPS), utgjer ein avgrensa del av pensjonssystemet. Pensjonsforpliktingane i desse ordningane utgjorde drygt 77 mrd. kroner ved inngangen til 2026.

Dei daverande regjeringspartia (Arbeiderpartiet og Senterpartiet) og partia Høgre, Sosialistisk Venstreparti, Venstre, Kristeleg Folkeparti og Miljøpartiet Dei Grøne inngjekk våren 2024 ein avtale om justeringar i regelverket for pensjon, med mål om å styrke den sosiale berekrafta i pensjonssystemet. Avtalepartane stiller seg bak forslaga til regjeringa i Meld. St. 6 (2023–2024) Et forbedret pensjonssystem med en styrket sosial profil. Sjå nærmare omtale under del I, punkt 1 Gode og føreseielege pensjonar for dagens og framtidige generasjonar. Framskrivingane nedanfor tar utgangspunkt i gjeldande regelverk utan endringane som følger av pensjonsforliket.

Figur 3.22 viser den historiske utviklinga i antal mottakarar av alderspensjon frå folketrygda i perioden 1980–2025, og dessutan framskrivingar til 2050. Ved utgangen av 2025 var det 1 084 600 mottakarar av alderspensjon frå folketrygda.

Antalet har auka sterkt etter 2011, som følge av at det da blei mogleg å ta ut alderspensjon frå ein fylte 62 år. Veksttakten var fallande fram mot 2022, men har auka noko etter 2022. Frå 2025 auka veksten som følge av omlegginga av avtalefesta pensjon (AFP) i offentleg sektor. Som følge av omlegginga er det venta at veksten vil auke ytterlegare dei nærmaste åra. Etter 2030 fell veksttakten i framskrivingane gradvis til om lag 1 pst. per år i 2050.

Frå 2025 til 2035 er det anslått at utgiftene til alderspensjon frå folketrygda vil auke frå om lag 351 mrd. kroner til om lag 411 mrd. kroner (2026-kroner). Det er ein vekst på 60 mrd. kroner, eller 17 pst. Berekningar frå SSB anslår at auken fram mot 2060 ville vore dobbelt så stor utan pensjonsreforma.31

Levealderen i befolkninga aukar stadig, og dette bidrar til veksten i talet på mottakarar av alderspensjon. I 1980 var den forventa levealderen 72 år for menn og 79 år for kvinner. I 2025 hadde han auka til hvv. 82 og 85 år. I middelalternativet i SSBs befolkningsframskrivingar frå 2026 er det anslått at forventa levealder i 2060 vil vere 87 år for menn og 90 år for kvinner.

Som følge av at fleire tar høgare utdanning, kjem mange seinare ut i yrkeslivet no enn tidlegare. Talet på yrkesaktive per alderspensjonist og uføretrygda har minka frå 3,5 da folketrygda blei etablert i 1967, til 2,1 i 2025.32 Venteleg vil talet halde fram med å gå ned til 1,5 i 2060. Denne utviklinga stiller offentlege finansar overfor store utfordringar i dei kommande åra, og pensjonsreforma er eit viktig bidrag til å sikre velferdsstaten i framtida.

Arbeids- og velferdsdirektoratet har anslått verknader av pensjonsreforma på utgiftene til alderspensjon, både frå folketrygda samla og fordelte på ulike komponentar, i perioden 2011–2025. I figur 3.23 er dei ulike komponentane definerte slik:

• Skjermingstillegg er effekten av tillegget som skjermar uføre alderspensjonistar mot delar av levealdersjusteringa.

• Fleksibel pensjonsalder er dei samla endringane i utgifter som følge av at den enkelte sjølv kan velje når pensjonen skal takast ut mellom 62 og 75 år. Dette omfattar

  • meirutgifter til personar som tar ut pensjonen før den tidlegare pensjonsalderen på 67 år, og seinare innsparingar når desse får lågare alderspensjon livet ut

  • innsparing som følge av at enkelte utset pensjonsuttaket til etter 67 år, og seinare meirutgifter når desse får høgare alderspensjon livet ut

• Levealdersjustering inneber at alderspensjonen blir justert etter forventa levealder for kvart årskull. Effekten viser innsparinga som følge av levealdersjusteringa under føresetnad av uttak av alderspensjon ved 67 år.

• Endra indeksering er innsparinga som følge av at pensjonar under utbetaling blir regulerte lågare enn lønnsveksten.

Reforma har samla bidratt til å redusere utgiftene til alderspensjon i folketrygda med anslagsvis 19,4 mrd. kroner i 2025. Innsparingselementa i pensjonsreforma får meir å seie over tid, bl.a. som følge av levealdersjusteringa.

Frå 2015 er det anslått at veksten i utgiftene til alderspensjon har vore lågare med pensjonsreforma enn han ville vore utan reforma. 2021 er det første året pensjonsutgiftene er berekna å ha vore lågare med pensjonsreforma enn utan.

Effekten av fleksibel pensjonsalder har til no vore klart dominert av uttak av alderspensjon før 67 år. Meirutgiftene til alderspensjon frå folketrygda pga. fleksibel pensjonsalder auka gradvis frå 2011 til 2016. Frå 2017 har desse meirutgiftene minka, og i 2025 er dei anslått til 6,4 mrd. kroner. Som følge av dei nøytrale uttaksreglane, der tidleg uttak gir lågare årleg pensjon, vil dei auka utgiftene på kort sikt som følger av tidleg uttak, bli motverka av reduserte utgifter på lengre sikt. Denne effekten, kalla nøytralt uttak, kjem gradvis, slik at dei auka utgiftene pga. tidleg uttak vil dominere dei nærmaste åra. Så langt er det få personar som har utsett uttaket av pensjon til etter 67 år.

Levealdersjusteringa ved 67 år har så langt hatt avgrensa, men aukande, effekt, sidan justeringa berre gjeld nye mottakarar av alderspensjon frå 2011. Innsparinga som følge av levealdersjusteringa blir redusert av at dei første årskulla er delvis skjerma for effekten av levealdersjusteringa. Innsparinga frå levealdersjusteringa er berekna til 14,8 mrd. kroner i 2025. Effekten av levealdersjusteringa vil bli sterkare over tid, og yngre årskull vil i betydeleg grad bidra til innsparing gjennom levealdersjustering.

Innsparingar som følge av pensjonsreforma dei første åra kjem òg av den nye reguleringa av pensjon under utbetaling, som gjeld alle alderspensjonistar. Den nye reguleringa er isolert sett berekna å ha bidratt til innsparingar på 12,8 mrd. kroner i 2025 samanlikna med om alderspensjonen hadde vore lønnsregulert frå 2011. Innsparinga må samtidig sjåast i samanheng med den sterke auken i utgiftene til alderspensjon som følge av at vi blir fleire eldre.

Pensjonsreforma tar sikte på å etablere eit berekraftig pensjonssystem som gir ei rimeleg byrdefordeling mellom generasjonane. Mens levealdersjusteringa vil bidra til betydelege innsparingar frå yngre generasjonar, kjem bidraget frå dei som i dag er eldre i hovudsak frå dei nye reglane for regulering av pensjon under utbetaling. Med dei utfordringane vi står overfor når det gjeld finansieringa av velferdsordningane, er det rimeleg at også dei eldre bidrar til å sikre eit berekraftig pensjonssystem.

Frå 2022 blir alderspensjon under utbetaling regulert årleg med gjennomsnittet av lønns- og prisveksten. Dei nye reglane gir ei jamnare utvikling av pensjonane enn tidlegare, og ein unngår at alderspensjonistane kan få nedgang i realinntekta når lønnstakarane får reallønnsvekst.

Figur 3.24 viser realveksten i median samla inntekt etter skatt for ulike aldersgrupper i perioden 2014–2024. For aldersgruppa 60 år og eldre sett under eitt har realveksten i samla inntekt etter skatt vore om lag 6 pst. Veksten for aldersgruppa 62–66 år kjem i stor grad av høgare yrkesaktivitet og at mange under 67 år tar ut pensjon mens dei framleis er i jobb. For dei eldste er særleg høgare pensjonar som følge av auka pensjonsopptening ei viktig årsak, samtidig som tidleg uttak av alderspensjon og levealdersjustering trekker i motsett retning for årskulla 1944 og yngre.

Skattereglane behandlar pensjon gunstigare enn yrkesinntekt. F.eks. er trygdeavgifta lågare, og det er eit frådrag i inntektsskatt og trygdeavgift for pensjonistar opp til eit visst beløp på pensjonsinntekta som er dimensjonert slik at minstepensjonistar ikkje betaler skatt. Skattefrådraget blir trappa ned med størrelsen på pensjonen. Saman med eit progressivt skattesystem der progressiviteten i skattereglane for pensjon er ekstra sterk, gjer dette at inntektsveksten før og etter skatt varierer noko mellom aldersgruppene.

3.8 Utvikling i utgiftene til folketrygda

Her følger ei oversikt over realveksten for dei sentrale stønadene på ansvarsområdet til Arbeids- og inkluderingsdepartementet og ei oversikt over utviklinga i talet på mottakarar og gjennomsnittleg yting.

Tabellen Utviklinga i utgiftene til folketrygda etter stønadstype 2017–2027 nedanfor viser utgiftsutviklinga i utgiftene til folketrygda i nominell verdi og realvekst i pst. Beløpa for perioden 2017–2025 er baserte på rekneskapstal, mens beløpa for 2026 er anslag på rekneskap. For 2027 er det brukt utgiftsanslag som følger av regjeringa sitt budsjettforslag i Gul bok 2027.

Tala for realvekst i tabellen under illustrerer utgiftsendringar utover endringar som kjem av generell prisvekst, lønnsvekst eller andre faste reguleringar som gjeld for dei ulike stønadene. Endringar i sjukepengeutgiftene kjem bl.a. av endringar i det trygdefinansierte fråværet og antal sysselsette. Auken i utgiftene til alderspensjon kjem av ein auke i antal pensjonistar og at nye pensjonistar i gjennomsnitt har høgare pensjon enn dei som fell frå. For uføretrygd og andre stønader illustrerer tala hovudsakleg endringar i antal mottakarar.

For sjukepengar og dagpengar kjem realveksten fram ved at utgiftene blir justerte for lønnsutviklinga. Utgiftene til arbeidsavklaringspengar, uføretrygd, einslege forsørgarar og etterlatne blir justerte for utviklinga i grunnbeløpet (G) i folketrygda, mens det for alderspensjon er tatt omsyn til at dei fleste pensjonar under utbetaling har blitt justerte med G fråtrekt 0,75 pst.33 Realveksten viser dermed ikkje effekten av at alderspensjon i hovudsak har blitt regulert med ein lågare sats enn f.eks. arbeidsavklaringspengar og uføretrygd. Dette går fram av dei nominelle tala.

Samla sett har det vore ein realvekst i utgiftene til folketrygda kvart år i perioden tabellen gjeld for, dvs. etter 2017. Utgiftsveksten i desse rettsbaserte ordningane har avgrensa handlingsrommet i budsjettpolitikken i stor grad, og dette er forventa å gjelde også i dei kommande åra ved ei vidareføring av gjeldande regelverk.

Utviklinga i utgiftene til folketrygda etter stønadstype¹ 2017–2027. I nominelle mrd. kroner og gjennomsnittleg årleg realvekst²

Hovudtrekka i utviklinga som ligg til grunn for realveksttabellen

Sjukepengar m.m.

I tillegg til sjukepengar, omfattar utgiftskapittelet også pleie-, opplærings- og omsorgspengar.

Realveksten var i sum om lag uendra i 2018 og 2019. I 2020–2022 var realveksten i utgiftene sterkt prega av koronapandemien og midlertidige regelendringar for både sjukepengar og omsorgspengar. I tillegg bidrog andre regelendringar som auka kompensasjonsgrad for sjukepengar til sjølvstendig næringsdrivande i 2017 og 2019 og pleiepengereforma frå 2017 til ytterlegare vekst. Desse forholda bidrog til ein kraftig realvekst i utgiftene på 15,3 pst. i 2020. I 2023 og 2024 var det sterk realvekst på høvesvis 10,3 pst. og 3,9 pst., noko som kan forklarast med sterk vekst i det trygdefinansierte sjukefråværet og i bruken av pleiepengar, etterfølgt av ein svak realnedgang på 0,6 pst. i 2025. For 2026 blir det anslått ein sterk realvekst på 4 pst. Det kjem av at det i Revidert nasjonalbudsjett 2026 blei løyva 20 mill. kroner til fleire saksbehandlarar for sjukepengar i Nav, og at Nav i tillegg gjennomfører fleire andre tiltak for å redusere saksbehandlingstida for sjukepengar. Det vil føre til ein kraftig utgiftsauke i 2026 sjølv om det er venta uendra sjukefråvær. I 2027 er det anslått ein realvekst på -0,1 pst.

Arbeidsavklaringspengar

Realveksten for arbeidsavklaringspengar var sterkt negativ i 2018 og 2019 bl.a. som følge av innstrammingar i varigheitsreglane i 2018. Midlertidige regelendringar, generelle forseinkingar i avklaringsløpa og ein lengre periode med auke i arbeidsløysa under koronapandemien bidrog til låg avgang frå ordninga f.o.m. 2020. Frå 2022 speler òg nye reglar inn som i større grad enn tidlegare gir høve til å ta imot ytinga utover varigheitsgrensa på tre år, eller å få innvilga ein ny stønadsperiode. Ein pressa ressurssituasjon på Nav-kontora kan òg ha bidratt til forseinkingar i avklaringsløpa. Tilgangen har òg auka noko frå 2019. Det kan ha ulike årsaker, men frå 2021 kjem det særleg av høgare sjukefråvær. Auke i tilgangen fram til 2024 og lågare avgang har ført til vekst i talet på mottakarar i perioden 2020–2025, og til sterk realutgiftsvekst i åra 2021–2025. Talet på mottakarar har halde fram med å auke i 2026, men auken har dempa seg. Realveksten i utgiftene til arbeidsavklaringspengar i 2026 og 2027 er anslått til 2,9 og 2,0 pst. I 2027 svarer det til ein auke på om lag 1,2 mrd. 2027-kroner.

Uførleik

Utviklinga i talet på uføre heng særleg saman med befolkningsutviklinga og utviklinga for arbeidsavklaringspengar, sidan dei fleste nye uføre kjem frå arbeidsavklaringspengar. Realutgiftene har auka i heile perioden, særleg i 2018 og 2019, da dei auka 3,3 og 4,4 pst. Det heng saman med regelendringane for arbeidsavklaringspengar i 2018. I perioden 2020–2025, og særleg frå 2021, har veksten vore lågare som følge av regelverksendringar for arbeidsavklaringspengar (midlertidige endringar under koronapandemien og endringane i varigheitsreglane frå 2022). I tillegg førte pandemien til forseinkingar i avklaringsløpa for mottakarar av arbeidsavklaringspengar. I 2026 og 2027 er det forventa ein realvekst på 1,0 og 2,0 pst. Veksten i 2027 svarer til ein auke på om lag 3,0 mrd. 2027-kroner.

Alderspensjon

Vekst i folketalet over 67 år, høgare pensjonsopptening i yngre årskull og fleire aukar av minste pensjonsnivå har bidratt til ein klar realutgiftsvekst i heile perioden. F.o.m. 2021 har alderspensjon under utbetaling frå folketrygda blitt regulert med gjennomsnittet av pris- og lønnsveksten. Det har bidratt til sterkare utgiftsvekst dei siste åra. Pensjonsreforma, og nedgang i andelen som tar ut alderspensjon før 67 år, har dempa veksten. I 2027 er det anslått at pensjonsreforma aleine vil redusere utgiftene til alderspensjon med om lag 27 mrd. kroner.

Utgiftene til alderspensjon vil likevel auke betydeleg i åra som kjem, hovudsakleg fordi det blir fleire alderspensjonistar over 67 år og delvis fordi AFP-reforma i offentleg sektor frå 2025 har ført til at fleire tar ut alderspensjon frå folketrygda før fylte 67 år. Auken i minste pensjonsnivå frå 1. mai 2026 bidrar òg til høgare vekst i 2026 og 2027. I 2026 og 2027 er det anslått at realveksten til alderspensjon blir på hvv. 2,7 og 2,2 pst. Veksten i 2027 svarer til ein auke på 8,3 mrd. 2027-kroner.

Stønader til einslege forsørgarar og etterlatne

Utgiftene til einslege forsørgarar og etterlatne har vore reelt avtakande i heile perioden fram til 2023. Nedgangen for einslege forsørgarar kan ha samanheng med betre barnehagedekning, redusert foreldrebetaling i SFO, at fleire har delt omsorg, og at regelverket for å få overgangsstønad har blitt stramma inn og gjort meir arbeidsretta. For etterlatne kjem nedgangen av høgare levealder, at stadig fleire enker og enkemenn er i arbeid, og at færre barn mistar ein av eller begge foreldra.

I 2024 førte etterlatnereforma til ein betydeleg utgiftsvekst, som følge av høgare satsar og høgare øvre aldersgrense for barnepensjon. Framover vil den innførte tidsavgrensinga og det at stadig fleire enker og enkemenn kjem i arbeid igjen, bidra til nedgang i utgiftene. Utgiftene vil også gå ned som følge av høgare levealder, sidan færre vil bli etterlatne i yrkesaktiv alder. For stønader til einslege forsørgarar har det vore ein nedgang i utgiftene i 2025, og det er forventa ein vidare nedgang i 2026 som følge av dei omfattande endringane som tredde i kraft 1. juli 2026. Endringane inneber at det berre er einslege med aleineomsorg for barn under 14 månader eller særleg tilsynskrevjande barn som kan få overgangsstønad og stønad til barnetilsyn. For andre einslege er stønadene avvikla. Endringane gjeld berre for nye mottakarar frå og med 1. juli 2026, og det er derfor forventa ein større nedgang i utgiftene i 2027.

Utgiftene frå folketrygda til einslege forsørgarar og etterlatne i 2026 og 2027 er venta å gå ned med hvv. 4,3 og 25,0 pst. Den sterke nedgangen i 2027 kjem av innstrammingane i stønader til einslege forsørgjarar, og at tidsavgrensinga (som hovudregel 3 år) av omstillingsstønad til etterlatne får verknad frå 2027. Nedgangen i 2027 svarer til ein reduksjon på om lag 1,3 mrd. 2027-kroner.

Dagpengar

Realveksten i utgiftene til dagpengar har variert frå år til år, frå kraftig nedgang til kraftig auke, som følge av konjunkturendringar og konsekvensar av koronapandemien. Veksten var høgast i 2020 med 301,8 pst. og lågast i 2022 med ein reduksjon på 56,1 pst. I 2026 og 2027 ventar vi ein realvekst på hvv. 4,9 og 0,6 pst. Veksten i 2026 kjem av ein auke i delen av dei arbeidsledige som har opparbeidd rett til dagpengar, fleire tiltaksdeltakarar med dagpengar, og at inntektsgrunnlaget for mottakarane har auka noko meir enn generell lønnsvekst. Veksten i 2027 svarer til ein auke på 0,1 mrd. 2027-kroner.

Stønader til å dekke meirutgifter

Stønader til å dekke meirutgifter inkluderer grunn- og hjelpestønad, hjelpemiddel m.m., og stønad ved gravferd som utgjer om lag 2–3 pst. av utgiftene. I perioden 2017–2022 var det i sum ein liten realnedgang, men med noko variasjon over tid. I 2020 var det ein særleg stor realnedgang på 3,3 pst., fordi koronapandemien førte til mindre etterspørsel etter hjelpemiddel og relaterte tenester. Utviklinga har sidan snudd til kraftig vekst, og realveksten var særleg høg i 2024 med 11,4 pst. I 2026 og 2027 ventar vi ein realvekst på 2,2 og 1,0 pst. Veksten i 2027 svarer til ein auke på om lag 0,2 mrd. 2027-kroner. Årsaka til veksten er fleire eldre. Lågare vekst i 2027 blir skulda av at vi ventar nedgang i utgiftene til grunnstønad som følge av føreslåtte regelendringar for visse grupper som får stønaden på grunnlag av ADHD og cøliaki.

Mottakarar¹ av sentrale ytingar 2020–2027. Gjennomsnittstal² for året (utvalde stønadsgrupper)

Gjennomsnittleg yting¹ for mottakarar av sentrale ytingar, 2020–2027. Tal i 2027-kroner²

3.9 Kommunale stønader

Økonomisk sosialhjelp

Figur 3.25 viser utviklinga i talet på stønadsmottakarar og utgiftene til økonomisk sosialhjelp i løpet av året for perioden 2006–2025. Talet på sosialhjelpsmottakarar i 2025 var om lag uendra frå 2024. Det blei utbetalt totalt 12,4 mrd. kroner i økonomisk sosialhjelp i 2025. Det var ein auke på 1,2 pst. i faste prisar samanlikna med 2024.

I løpet av 2025 fekk i alt 165 800 personar økonomisk sosialhjelp. Det var 600 færre enn i 2024, ein nedgang på 0,4 pst. Talet omfattar personar som får stønad minst éin månad i løpet av året, og gjeld både personar som får økonomisk sosialhjelp i tillegg til anna inntekt eller annan stønad, og personar som har stønaden som hovudkjelde til forsørging. Sidan tala i figur 3.25 gjeld personar som får sosialhjelp minst éin gong i løpet av året, kan dei ikkje samanliknast med behaldningstal for mottakarar av helserelaterte ytingar eller dagpengar.

Ein analyse frå Arbeids- og velferdsdirektoratet34 viser at i 2024 var utgiftene til sosialhjelp og talet på sosialhjelpsmottakarar høgare enn det har vore sidan 2010. Hovudårsaka til auken frå 2023 til 2024 er at det kom svært mange fordrivne frå Ukraina til Noreg i denne perioden. Det blir av direktoratet vist til at 75 pst. av auken i utgifter, og 78 pst. av auken i tal på mottakarar, kjem av fordrivne frå Ukraina. At veksten i talet på sosialhjelpsmottakarar har stoppa opp i 2025, kan truleg forklarast med at talet på fordrivne som kjem frå Ukraina har avtatt, og at fleire fordrivne frå Ukraina som blei busette i Noreg i 2022 og 2023, har komme i jobb.

Blant alle sosialhjelpsmottakarar hadde 34 pst. i 2025 sosialhjelp som den viktigaste inntekta si ved siste stønadsmottak. Det er om lag like stor andel som i 2024, på 35 pst. Vidare hadde 6 pst. av mottakarane introduksjonsstønad som hovudinntekt ved siste mottak av sosialhjelp. Det var ned frå 8 pst. i 2024. Nedgangen kan forklarast med at det kom færre fordrivne frå Ukraina til Noreg. Om lag 2 pst. av sosialhjelpsmottakarane hadde kvalifiseringsstønad som hovudinntekt i 2025.

I 2025 var 27,1 pst. av sosialhjelpsmottakarane under 30 år. Det er 0,4 prosentpoeng lågare enn nivået i 2024. Frå 2024 til 2025 sokk talet på mottakarar under 30 år med om lag 800, ein nedgang på 2 pst.

I 2025 var andelen innvandrarar35 blant sosialhjelpsmottakarane nær 56 pst. Andelen er den same som i 2024. Dette har vore ein aukande trend; i 2010 var andelen rundt 31 pst. Auken over tid heng saman med at innvandrarbefolkninga har blitt større og at innvandrarar er overrepresenterte blant dei som ikkje har tent opp rettar i folketrygda, bl.a. når det gjeld dei helserelaterte ytingane. Frå 2024 til 2025 auka talet på innvandrarar med sosialhjelp med 600 personar.

Einslege utan barn utgjer ein stor andel av sosialhjelpsmottakarane. I 2025 var 34 pst. av dei som fekk økonomisk sosialhjelp einslege menn utan barn, mens 25 pst. var einslege kvinner utan barn. 24 pst. av mottakarane forsørgde barn under 18 år. Rundt 16 pst. av mottakarane var par utan barn.

Eit fleirtal av sosialhjelpsmottakarane har eit midlertidig og forbigåande hjelpebehov. Likevel er det ein ikkje ubetydeleg andel av dei som får stønad over lang tid, som er gjengangarar eller i høg grad avhengige av stønad. 45 pst. av mottakarane hadde stønad i seks månader eller meir i 2025, mot 44 pst. i 2024. 26 pst. av mottakarane fekk stønad i ti til tolv månader. Det er ein auke frå 24 pst. i 2024. Denne andelen omfattar både personar med sosialhjelp som supplering til anna inntekt og personar med sosialhjelp som den viktigaste inntekta si. I gjennomsnitt fekk sosialhjelpsmottakarane stønad i 5,8 månader i løpet av 2025. Dette er 0,2 månader meir enn i 2024 og 0,5 månader meir enn i 2023. Yngre mottakarar har gjennomgåande kortare stønadsperiodar enn eldre.

I 2025 var det nær 19 pst. av mottakarane som var heilt eller delvis i arbeid siste gong dei fekk sosialhjelp det året. I 2024 var andelen 17 pst. Rundt halvparten av dei arbeidde heiltid, resten arbeidde deltid. Om sosialhjelpa er eit supplement eller den viktigaste inntekta deira, avheng av kor høg arbeidsinntekt dei har.

Kvalifiseringsstønad

Kvalifiseringsprogrammet med tilhøyrande kvalifiseringsstønad er ei lovpålagd oppgåve for alle kommunar.

Ved utgangen av 2025 var det om lag 7 000 deltakarar i kvalifiseringsprogrammet, ein nedgang frå om lag 7 200 ved utgangen av 2024. Av dei som gjennomførte eller planmessig avvikla programmet i 2025, gjekk 47 pst. til arbeid (heiltid, deltid, med eller utan lønnstilskot) ved programslutt, tilsvarande andel som i 2024. Andelen deltakarar under 25 år var 15 pst. i 2025, 2 prosentpoeng mindre enn i 2024. Andelen deltakarar som er fødde i utlandet, har auka dei seinare åra og var i 2024 og 2025 på 68 pst.

4 Oppmodingsvedtak

Oppfølging av oppmodings- og utgreiingsvedtak

Nedanfor følger ei oversikt over oppfølginga av oppmodings- og utgreiingsvedtak under Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Oversikta omfattar alle vedtak frå stortingssesjonen 2025–2026, og dei vedtaka frå tidlegare stortingssesjonar som kontroll- og konstitusjonskomiteen i Innst. 125 S (2025–2026) meinte ikkje var kvitterte ut. Tabellen nedanfor viser òg om departementet reknar med at rapporteringa om oppmodingsvedtaket no er avslutta, eller om departementet vil rapportere konkret om vedtaket i budsjettproposisjonen neste år òg.

Oversikt over oppmodings- og utgreiingsvedtak, ordna etter sesjon og nummer

4.1 Stortingssesjon 2025–2026

Endringar i lov om pensjonstrygd for fiskarar

Vedtak 42, 2. desember, 2025

«Stortinget ber regjeringen sette ned et bredt partssammensatt utvalg, for å vurdere om fiskerpensjonen bør moderniseres i retning av Pensjonsordningen for arbeidstakere til sjøs, til en innskuddsbasert ordning, løpende finansiert av fiskerne og næringen, med en videreført statsgaranti. Ordningen må kunne ivareta både ansatte og selvstendige medlemmer og tilpasses vedtatt pensjonsreform. Ved utformingen av ordningen kan utvalget komme med forslag som hensyntar fiskeres status som selvstendig næringsdrivende og fiskeryrkets særegenheter, og andre hensyn som utvalget mener bør tas i utformingen av en innskuddspensjon for fiskere. Utvalget må ha god fremdrift i arbeidet slik at et omforent forslag til modernisering av pensjonstrygden for fiskere legges frem for Stortinget våren 2027».

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 133 L (2024–2025), Innst. 37 L (2025–2026).

Regjeringa sette i juli 2026 ned eit breitt partssamansett utval for å vurdere ei modernisering av fiskarpensjonen. Utvalet skal levere rapporten sin til Arbeids- og inkluderingsdepartementet innan 22. desember 2026.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Auka fribeløp for uføre

Vedtak 70, 5. desember 2025

«Stortinget ber regjeringen øke fribeløpet i uføretrygden til 1 G med iverksettelse 1. oktober 2026. De to første årene etter at man har fått innvilget uføretrygd, skal den uføretrygdede kunne tjene inntil 0,4 G uten avkorting av trygd. De påfølgende årene skal fribeløpet økes til 1 G. Dette gjelder for løpende og nye saker. Forholdet til tjenestepensjonsordningene skal vurderes.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 1 (2025–2026), Prop. 1 S (2025–2026), Innst. 2 S (2025–2026).

Departementet la fram forslag til lovendringar om auka fribeløp for uføre i Prop. 62 L (2025–2026) for å følge opp stortingsvedtaket. Dette omfatta uførepensjon frå tenestepensjonsordningar. Endringane blei vedtatte av Stortinget i lovvedtak 45 (2025–2026). For nærmare omtale, sjå programkategori 29.50, kapittelomtalen under kap. 2655 Uførleik.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Ikkje foreslå endringar i sosialtenestelova som opnar for at barnetrygd kan reknast som inntekt ved utmåling av sosialhjelp

Vedtak 73, 5. desember 2025

«Stortinget ber regjeringen om å ikke foreslå endringer i sosialtjenesteloven som åpner for at barnetrygd kan regnes som inntekt, ved utmåling av sosialhjelp i hele stortingsperioden.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 1 (2025–2026), Prop. 1 S (2025–2026), Innst. 2 S (2025–2026).

Regjeringa vil, som det går fram av vedtaket, ikkje foreslå endringar i sosialtenestelova som opnar for at barnetrygd kan reknast som inntekt ved utmåling av sosialhjelp i denne stortingsperioden.

Med det ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Legge til rette for auka bruk av gradering i uføretrygd og andre helserelaterte ytingar

Vedtak 82, 5. desember 2025

«Stortinget ber regjeringen legge til rette for økt bruk av gradering i uføretrygd og andre helserelaterte ytelser som sykelønn og arbeidsavklaringspenger og sikre at graderte og ugraderte ytelser står i forhold til hverandre.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 1 (2025–2026), Prop. 1 S (2025–2026), Innst. 2 S (2025–2026).

I Prop. 62 L (2025–2026) peikte departementet på at det auka fribeløpet for uføre, sjå omtalen av vedtak 70, trekker i motsett retning av ønsket om auka bruk av gradering i uføretrygda. Den vedtatte ventetida bidrar likevel til å dempe risikoen for dette noko. Departementet varsla at ein vil vurdere andre moglege tiltak for å dempe risikoen for at auka fribeløp fører til auka uføregrader og mindre bruk av gradering. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Departementet peikte bl.a. på at auka fribeløp inneber at fleire uføre vil kunne få rett til sjukepengar frå folketrygda samtidig som dei mottar uavkorta uføretrygd for det same inntektstapet, og at dette er urimeleg. Som varsla har departementet greidd ut saka nærmare og foreslår i statsbudsjettet for 2027 at retten til sjukepengar blir avgrensa til nivået på inntekt etter uførleik. Forslag til tilhøyrande lovendringar vil bli lagt fram i løpet av hausten. Sjå nærmare omtale under programkategori 29.50, kapittelomtalen under kap. 2650 Sjukepengar.

Utgreie behovet for og konsekvensen av å la tilsette med VTA-plass jobbe ut over pensjonsalder

Vedtak 85, 9. desember 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede behovet for og konsekvensen av å la deltakere på varig tilrettelagt arbeid (VTA) jobbe ut over 67 år og komme tilbake på egnet måte.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:17 S (2025–2026), Innst. 48 S (2025–2026).

Ei utgreiing av behovet for og konsekvensane av å la deltakarar på varig tilrettelagt arbeid jobbe ut over 67 år blei send på høyring 22. juni. Høyringsfristen er 30. oktober 2026.

Forbetra kompensasjonsnivå for kjemikalieskadde oljepionerar

Vedtak 163, 16. desember 2025

«Stortinget ber regjeringa komme tilbake med forslag om forbetra kompensasjonsnivå for kjemikalieskadde oljepionerar med budsjettverknad frå 2027. Forslaget må leggjast fram for Stortinget seinast i samband med revidert nasjonalbudsjett 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 7 L (2025–2026), Innst. 53 L (2025–2026), Lovvedtak 8 (2025–2026).

Saka blei behandla i budsjettforhandlingane i samanheng med revidert nasjonalbudsjett, sjå Prop. 96 S (2025–2026).

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Utgreiing av tiltak mot samordningsfella

Vedtak 164, 16. desember 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede tiltak for at ingen offentlig ansatte taper offentlig tjenestepensjon ved å stå, eller ha stått, lengre i jobb enn 67 års alder (etter oppnådd alder hvor levealdersjustering er fullt ut kompensert for), at dette skal gjelde fra kullene født fra og med 1944, samt hva budsjettkonsekvenser og samfunnsøkonomiske effekter vil være om dette innføres fra 1.1.2027.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:19 L (2025–2026), Innst. 54 L (2025–2026).

Departementet har greidd ut konsekvensane av å sette ei nedre grense for kva forholdstal som blir lagt til grunn i berekninga av samordningsfrådraget som er lik den nedre grensa for kva forholdstal som blir lagt til grunn i berekninga av brutto tenestepensjon, slik at bruken av forholdstala i samband med levealdersjustering og samordning av brutto tenestepensjon med alderspensjon frå folketrygda blir «symmetrisk». Departementet oppfattar at ei slik løysing svarar på det representantforslaget om å avvikle samordningsfella ønsker å oppnå. Departementet peiker likevel på at eit slikt tiltak først og fremst vil auke pensjonen til personar fødde i årskulla 1943–1953, som allereie i all hovudsak ikkje lenger er i arbeid, og ha svært liten effekt på arbeidstilbodet. Om tiltaket skulle innførast frå 1. januar 2027, ville den budsjettmessige konsekvensen i 2027 beløpe seg til om lag 550 mill. kroner.

I statleg sektor blir utbetalingane finansierte løpande, slik at dei auka utbetalingane kvart år ville påverke budsjettet same år. I kommunal sektor vil tiltaket utløyse behov for auka forsikringsmessige avsetningar (premiereserve) på i storleiksorden 3,9 mrd. kroner som umiddelbart må betalast inn, men vil ikkje ha konsekvensar for dei rekneskapsmessige kostnadane i 2027. Endringa vil derfor ikkje få budsjetteffekt i 2027, men vil bli fordelt over dei sju påfølgande åra. På kort sikt vil tiltaket først og fremst påverke likviditeten til kommunane. Dei totale budsjettmessige konsekvensane av tiltaket fram mot 2050 – statleg og kommunal sektor sett under eitt – ville utgjere om lag 9,2 mrd. kroner.

Departementet foreslår ikkje ytterlegare endringar i regelverket for levealdersjustering og samordning av brutto tenestepensjon med alderspensjon frå folketrygda enn dei som allereie er gjennomførte. Sjå nærmare omtale av oppfølginga av oppmodingsvedtaket i del II Programkategori 09.50, kap. 612 Tilskot til Statens pensjonskasse.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Representantforslag om å gjere det enklare for unge å komme i jobb

Vedtak 515, 5. mars 2026

«Stortinget ber regjeringen utrede handlingsrommet for å, innenfor Norges folkerettslige forpliktelser, gi noen flere unntak og følgelig la flere ungdommer under 15 år arbeide noe mer enn to timer på skoledager.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:61 S (2025–2026), Innst. 112 S (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet.

Utvida ekspertgruppe som skal gjennomgå Nav

Vedtak 517, 5. mars 2026

«Stortinget ber regjeringen utvide ekspertgruppen som skal gjennomgå Nav, slik at gruppen har representasjon fra både ansatte og brukere av Nav, innen 1. april 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:64 S (2025–2026), Innst. 143 S (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er følgt opp, og brukarrepresentant og tilsetterepresentant deltar i ekspertgruppa.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Tiltak som sørger for at flyktningar blir buande lenger i busettingskommunen

Vedtak 540, 12. mars 2026

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget med tiltak som sørger for at flyktninger blir boende lenger i bostedskommunen»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:48 S (2025–2026), Innst. 150 S (2025–2026).

Oppmodingskriteria for busetting for 2027 er justerte for å bidra til at flyktningar blir buande lenger i busettingskommunen. Det skal leggast større vekt på arbeidsmarknaden, tenestetilbodet i regionen og kommunane sin kapasitet. Integrerings- og mangfaldsdirektoratet (IMDi) arbeider òg med å betre treffsikker busetting og rettleiing til flyktningar og kommunar. Forslag om å regulere sekundærflytting skal etter planen sendast på høyring hausten 2026.

Motsegn mot sjukemeldingar

Vedtak 645, 23. april 2026

«Stortinget ber regjeringen kartlegge utviklingen i omfanget av bestridelser av sykemeldinger, og i hvilke bedrifter og bransjer bestridelser hyppigst skjer, med mål om å forhindre at bestridelse av sykemelding blir misbrukt.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:125 S (2025–2026), Innst. 212 S (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Vidare drift av klagenemnda for trygdeskandalen

Vedtak 647, 23. april 2026

«Stortinget ber regjeringen sikre videre drift av klagenemnda for trygdeskandalen etter juni 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:132 S (2025–2026), Innst. 213 S (2025–2026).

Klagenemnda for EØS-saker fekk 23. april 2026 forlengd funksjonsperiode med eitt år fram til 30. juni 2027.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Legge fram for Stortinget den interdepartementale utgreiinga «Eksport av velferdsytelser» frå 2014 usladda og med vedlegg

Vedtak 648, 23. april 2026

«Stortinget ber regjeringen, på egnet måte, fremlegge for Stortinget den interdepartementale utredningen «Eksport av velferdsytelser» fra 2014 usladdet og med vedlegg innen 1. mai 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:132 S (2025–2026), Innst. 213 S (2025–2026).

Stortinget fekk 23. april 2026 oversendt den interdepartementale utgreiinga «Eksport av velferdsytelser» frå 2014, usladda og med vedlegg.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Legge fram for klagenemnda for EØS-saker den interdepartementale utgreiinga «Eksport av velferdsytelser» frå 2014 usladda og med vedlegg

Vedtak 649, 23. april 2026

«Stortinget ber regjeringen fremlegge for klagenemnda for EØS-saker den interdepartementale utredningen «Eksport av velferdsytelser» fra 2014 usladdet og med vedlegg.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:132 S (2025–2026), Innst. 213 S (2025–2026).

Klagenemnda for EØS-saker fekk 23. april 2026 oversend den interdepartementale utgreiinga «Eksport av velferdsytelser» frå 2014, usladda og med vedlegg.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Pilotprosjekt i utvalde sektorar for å redusere sjukefråvær knytt til overgangsalder

Vedtak 655, 23. april 2026

«Stortinget ber regjeringen vurdere pilotprosjekter i utvalgte sektorer for å redusere sykefravær knyttet til overgangsalder, og rapportere om resultatene til Stortinget på egnet måte.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:80 S (2025−2026), Innst. 191 S (2025−2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Kunnskap om følgene av endringane i regelverket for arbeidstid frå 2015

Vedtak 774, 21. mai 2026

«Stortinget ber regjeringen, i samarbeid med partene i arbeidslivet, innhente kunnskap om hvordan endringene i regelverket for arbeidstid fra 2015 har påvirket arbeidstakernes arbeidstid, helse og innflytelse over egen arbeidssituasjon samt se dette i sammenheng med øvrige bestemmelser om arbeidstid i arbeidsmiljøloven, og på egnet måte komme tilbake til Stortinget med forslag til eventuelle endringer.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:157 LS (2025–2026), Innst. 247 L (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte. Sjå òg omtalen av oppmodingsvedtak 923 (2024–2025).

Alderstilpassa hjelp til barn i fare for negativ sosial kontroll eller æresmotivert vald

Vedtak 814, 28. mai 2026

«Stortinget ber regjeringen sikre at barn og unge som står i fare for negativ sosial kontroll eller æresmotivert vold, får tidlig, trygg og alderstilpasset hjelp, og at hensynet til barnets beste tydeliggjøres i veiledning og praksis etter loven.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 69 L (2025–2026), Innst. 307 L (2025–2026), Lovvedtak 49 (2025–2026).

Kompetanse i tenesteapparatet er avgjerande for at barn som er utsette for negativ sosial kontroll og æresmotivert vald, får hjelp som er tilpassa alderen deira. Barn og unge oppheld seg store delar av kvardagen i skolen, barnehagen og SFO. Regjeringa vil bidra til at kommunar, fylkeskommunar og private eigarar av barnehagar, skolar og SFO får god tilgang til pedagogiske ressursar for å styrke kompetansen på dette feltet blant dei tilsette (tiltak 19 i handlingsplanen Sjef i eget liv – styrket innsats mot negativ sosial kontroll og æresmotivert vold (2025–2028)). Regjeringa vil òg utarbeide kompetansehevande materiell for tilsette i helsestasjons- og skolehelsetenesta (tiltak 22) og utvikle ein rettleiar for barnevernet sitt arbeid med undersøkingar og hjelpetiltak i barnevernssaker som omfattar ulike former for vald, inkludert negativ sosial kontroll og æresmotivert vald (tiltak 15).

I supplerande tildelingsbrev nr. 2 for 2026 til Integrerings- og mangfaldsdirektoratet har regjeringa bede om at omsynet til barnets beste blir gjort tydeleg i rettleiar til lov om særskilt innsats mot negativ sosial kontroll og æresmotivert vald.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Styrke kompetanse i tenesteapparatet om negativ sosial kontroll og æresmotivert vald

Vedtak 815, 28. mai 2026

«Stortinget ber regjeringen sikre styrket kompetanse i tjenesteapparatet om negativ sosial kontroll og æresmotivert vold, inkludert forståelse av traumer, psykisk helse og relasjonsbrudd.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 69 L (2025–2026), Innst. 307 L (2025–2026), Lovvedtak 49 (2025–2026).

Kompetanseheving i tenesteapparatet skjer og må skje kontinuerleg. Dei særskilde tenestene som arbeider mot negativ sosial kontroll, det nasjonale kompetanseteamet, mangfaldsrådgjevarane og spesialutsendingane for integreringssaker, har i mandatet sitt å bidra til kompetanseheving i det ordinære tenesteapparatet. I tillegg finst det kompetanseretta innsats innanfor ulike sektorar. Desse er bl.a. skildra i handlingsplanen Sjef i eget liv – styrket innsats mot negativ sosial kontroll og æresmotivert vold (2025–2028). Planen inneheld fleire tiltak som skal styrke kompetansen om negativ sosial kontroll og æresmotivert vald, bl.a. i barnevernet, politiet og påtalemakta, helse- og omsorgstenestene, barnehagen, skolen og skolefritidsordninga (SFO).

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Vurdering av breiare målgruppe for integreringserklæringa

Vedtak 816, 28. mai 2026

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget med en vurdering av å inkludere en bredere målgruppe enn den som er foreslått i integreringserklæringen, jf. Prop. 70 L (2025–2026), etter modell av den danske oppholds- og selvforsørgelseserklæring.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 70 L (2025–2026), Innst. 309 L (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Vurdering av sanksjonar ved brot på integreringserklæringa

Vedtak 817, 28. mai 2026

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget med en vurdering av ulike sanksjoner ved brudd på integreringserklæringen, og hvordan dette eventuelt kan sees i sammenheng med rettigheter knyttet til permanent oppholdstillatelse og statsborgerskap.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 70 L (2025–2026), Innst. 309 L (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Vurdering av konsekvensar ved manglande oppfylling av integreringsforplikting

Vedtak 818, 28. mai 2026

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget med en vurdering av konsekvenser ved manglende oppfyllelse av integreringsforpliktelser, inkludert økonomiske sanksjoner og betydning for oppholdstillatelse i grove tilfeller.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 70 L (2025–2026), Innst. 309 L (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Etablering av hurtigspor for godkjenning av yrkessjukdom

Vedtak 1018, 12. juni 2026

«Stortinget ber regjeringen sikre at pågående og avgjorte saker etter 2. juni 2025 blir vurdert etter intensjonene i Vedtak nr. 820 (2024–2025) når regjeringen følger opp dette vedtaket om etablering av hurtigspor.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 93 L (2025–2026), Innst. 443 L (2025–2026), Lovvedtak 90 (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Evaluering av endringane i folketrygdloven om nytt arbeidsulykkesomgrep og tydeleggjering av bevisbyrda

Vedtak 1019, 12. juni 2026

«Stortinget ber regjeringen evaluere endringene i folketrygdloven om nytt arbeidsulykkesbegrep og tydeliggjøring av bevisbyrden innen 3–4 år og om disse praktiseres i henhold til intensjonene, inkludert følgeforskning.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 93 L (2025–2026), Innst. 443 L (2025–2026), Lovvedtak 90 (2025–2026).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

4.2 Stortingssesjon 2024–2025

Særskild kompensasjonsordning for oljepionerane

Vedtak 220, 17. desember 2024

«Stortinget ber regjeringen, i arbeidet med kompensasjon for oljepionerene, legge en særskilt kompensasjonsordning til grunn, i tråd med anbefalingene fra NOU 2022: 19 Oljepionerene – en kompensasjonsordning.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8: 16 S (2024–2025), Innst. 101 S (2024–2025).

I samanheng med behandlinga av statsbudsjettet for 2026, vedtok Stortinget den 16. desember 2025 kompensasjonsordninga for kjemikalieskadde oljepionerar slik ho blei foreslått av regjeringa, sjå Prop. 1 S (2025–2026) og Prop. 7 L (2025–2026).

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Initiativ til fleire bilaterale samarbeidsavtalar mot arbeidslivskriminalitet med aktuelle tredjeland

Vedtak 539, 1. april 2025

«Stortinget ber regjeringen ta initiativ til flere bilaterale samarbeidsavtaler mot arbeidslivskriminalitet med aktuelle tredjeland, for å oppnå mer strategisk og operativt samarbeid, og komme tilbake til Stortinget senest innen fremleggelsen av statsbudsjettet for 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 8 LS (2024–2025), Innst. 182 S (2024–2025).

Regjeringa vidarefører Fondet for trepartssamarbeid og sosial dialog som ein del av EØS-midlane. Dette gir grunnlag for å finansiere tiltak innan tilsyn, informasjon og erfaringsdeling mellom Arbeidstilsynet og tilsynsmyndigheitene i mottakarlanda. Det er også høve til tilsvarande samarbeidstiltak med land utanfor EØS-området som grenser til mottakarland. Arbeidstilsynet vil legge vekt på tiltak innan informasjon, rettleiing og tilsyn overfor arbeidstakarar frå land utanfor EØS-området som kjem til Noreg for å arbeide.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Fremme forslag om å heve fribeløpet for uføre

Vedtak 611, 6. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen fremme forslag om å heve fribeløpet for uføre.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 33 (2023–2024), Innst. 150 S (2024–2025).

Vedtaket var under vurdering i departementet da Prop. 1 S (2025–2026) blei lagd fram, og departementet varsla at regjeringa ville komme tilbake til Stortinget på eit seinare tidspunkt. Stortinget vedtok likevel å auke fribeløpet til 1 G, sjå vedtak 70 (2025–2026). For å følge opp dette, blei forslag til lovendringar om auka fribeløp lagt fram i Prop. 62 L (2025–2026). Sjå nærmare omtale under vedtak 70 (2025–2026).

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Legge til rette for ein saumlaus overgang frå vidaregåande skole til varig tilrettelagt arbeid (VTA)

Vedtak 614, 6. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen snarest mulig fremme forslag som legger til rette for en sømløs overgang fra videregående skole til varig tilrettelagt arbeid (VTA) for personer som fullfører videregående skole, og som har behov for varig tilrettelagt arbeid.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 33 (2023–2024), Innst. 150 S (2024–2025).

Som bidrag til å sikre ledige VTA-plassar for unge uføre som har fullført videregåande skole, har departementet gitt Arbeids- og velferdsdirektoratet ei føring om å prioritere unge uføretrygda ved inntak til varig tilrettelagt arbeid i førehandsgodkjente og ordinære verksemder.

Arbeids- og inkluderingsdepartementet er også i dialog med Kunnskapsdepartementet om korleis det kan bli lagt til rette for å styrke samarbeidet mellom fylkeskommunane og Arbeids- og velferdsetaten om dei aktuelle gruppene.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Trappe opp VTA med 1 000 plassar i året

Vedtak 617, 6. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen trappe opp antallet nye varig tilrettelagte arbeidsplasser (VTA) med 1 000 plasser i året, med oppstart i forslaget til statsbudsjett for 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 33 (2023–2024), Innst. 150 S (2024–2025).

I Prop. 1 S (2023–2024) la regjeringa fram ein langsiktig plan for å styrke varig tilrettelagt arbeid (VTA) med om lag 2 000 plassar i perioden 2024–2027. Planen følger opp oppmodingsvedtak 605 frå 18. april 2023. Planen er følgt opp med løyvingar som svarer til om lag 500 nye plassar i statsbudsjetta for 2024 og 2025, om lag 700 i 2026 og forslag til løyving som svarer til om lag 300 plassar i 2027.

Det er usikkert om Arbeids- og velferdsetaten vil klare å etablere 1 000 nye plassar i året. Dette heng saman med både administrative forhold og at omfanget av opptrappinga vil vere avhengig av kommunal medfinanisering. Arbeids- og inkluderingsdepartementet si prinsipielle haldning er at løyvingane til arbeidsmarknadstiltak bør følge den årlege budsjettprosessen. Regjeringa foreslår at oppmodingsvedtaket blir oppheva.

Styrking av opptrappingsplanen for varig tilrettelagt arbeid

Vedtak 619, 6. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake med forslag som styrker opptrappingsplanen for varig tilrettelagt arbeid (VTA) ytterligere, med mål om 1 000 nye plasser per år.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 33 (2023–2024), Innst. 150 S (2024–2025).

Vi viser til vedtak 617, 6. mai 2025. Regjeringa foreslår at oppmodingsvedtaket blir oppheva.

Prioritere ideelle og offentlege aktørar i arbeidsmarknadstiltak for å sikre best mogleg kvalitet i tiltaka for brukarane

Vedtak 621, 6. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen prioritere ideelle og offentlige aktører i arbeidsmarkedstiltak for å sikre best mulig kvalitet i tiltakene for brukerne.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 33 (2023–2024), Innst. 150 S (2024–2025).

Departementet ser oppfølging av vedtaket i lys av korleis Avkommersialiseringsutvalget blir følgt opp. Regjeringa har vidareført innsatsområda i Strategi for økt innovasjon og bedre tjenester på arbeids- og velferdsfeltet frå Solberg-regjeringa. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Greie ut eit prikksystem hos Arbeidstilsynet, der sanksjonane blir hardare etter gjentatte brot

Vedtak 791, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede et prikksystem hos Arbeidstilsynet, hvor sanksjonene blir hardere etter gjentatte brudd, slik at gjengangerne sanksjoneres strengere, og komme tilbake til Stortinget senest innen fremleggelsen av revidert nasjonalbudsjett for 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Informasjon om gjentatte brot hos verksemder er tilgjengeleg for Arbeidstilsynet gjennom systemet deira. Gjentatte brot er såleis ein del av vurderinga deira vedrørande sanksjonsbruk allereie i dag. Innføring av eit prikksystem vil ikkje tilføre noko nytt, utover auka administrasjon.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Greie ut krav om skriftleg arbeidskontrakt frå første arbeidsdag

Vedtak 795, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede krav om skriftlig arbeidskontrakt fra første arbeidsdag, og som minimum innføre krav om at lønnsopplysninger og de mest sentrale arbeidsvilkårene skal være gitt skriftlig fra dag én, og komme tilbake til Stortinget i løpet av 2025.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet, og det er planlagt å sende forslag om lovendring på høyring. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Greie ut ei digital løysing for arbeidskontraktar for å sikre enklare kontroll av rettane til arbeidstakarane og at lønnskrav blir ivaretatte

Vedtak 796, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede en digital løsning for arbeidskontrakter for å sikre enklere kontroll av arbeidstakernes rettigheter og at lønnskrav blir ivaretatt, og komme tilbake til Stortinget innen statsbudsjettet for 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

På oppdrag frå Arbeids- og inkluderingsdepartementet har Arbeidstilsynet, i dialog med Skatteetaten og Arbeids- og velferdsetaten, greidd ut ulike sider ved ei eventuell innføring av digitale arbeidsavtalar. Som omtalt i handlingsplanen mot sosial dumping og arbeidslivskriminalitet, vil departementet på bakgrunn av utgreiinga vurdere eventuelle tiltak for å forbetre den digitale informasjonen om arbeidskontraktar og arbeidsforhold, bl.a. om dette kan sjåast i samanheng med pågåande arbeid med digitale lommebøker.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Greie ut eit prikksystem hos Arbeidstilsynet der sanksjonane blir hardare etter gjentatte brot, slik at gjengangarane blir sanksjonerte strengare

Vedtak 798, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede et prikksystem hos Arbeidstilsynet, hvor sanksjonene blir hardere etter gjentatte brudd, slik at gjengangerne sanksjoneres strengere, og komme tilbake til Stortinget senest innen fremleggelsen av statsbudsjettet for 2026.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Departementet viser til omtala av vedtak 791 av 27. mai 2025 og ser oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Innføre eit prikksystem, eit rullebladregister eller ei tilsvarande ordning for juridiske og fysiske personar som er dømde for arbeidslivskriminalitet

Vedtak 802, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen innføre et prikksystem, et rullebladregister eller en tilsvarende ordning for juridiske og fysiske personer som har blitt dømt for arbeidslivskriminalitet, der gjentatte grove brudd medfører karantene eller tap av rettighet til å eie og drive en bedrift.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Departementet viser for øvrig til omtala av vedtak 791 og 798 av 27. mai 2025 som også gjeld prikksystem. Dette vedtaket rettar seg mot juridiske og fysiske personar som er dømde for arbeidslivskriminalitet. Arbeidstilsynet har ikkje oversikt over personar dømde for arbeidslivskriminalitet, på same måte som politiet. Informasjon om gjentatte brot hos verksemder er derimot tilgjengeleg for Arbeidstilsynet gjennom deira system. Gjentatte brot er såleis ein del av Arbeidstilsynet si vurdering vedrørande sanksjonsbruk allereie i dag. Departementet kan ikkje sjå at innføring av eit prikksystem vil tilføre noko nytt, utover auka administrasjon. Regjeringa foreslår at oppmodingsvedtaket blir oppheva.

Utvide ordninga med HMS-kort til fleire utsette bransjar og forsterke korta

Vedtak 804, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utvide ordningen med HMS-kort til flere utsatte bransjer og forsterke kortene med biometriske data og formelle kvalifikasjoner, og deretter utvide kortenes gyldighetstid, og komme tilbake til Stortinget på egnet måte.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Ordninga med HMS-kort blei 1. januar 2026 utvida til å omfatte varebiltransport. Regjeringa har vidare lagt til rette for ei meir effektiv ordning ved at det er innført ein heimel for å pålegge oppdragsgivarar å kontrollere at leverandørane deira oppfyller kravet til HMS-kort. Lovendringa trådde i kraft 1. juli 2026. Resten av punkta i oppmodingsvedtaket vil bli behandla i samanheng med oppfølginga av oppmodingsvedtak 805 (2024–2025) og 806 (2024–2025).

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Inkludere fleire sanntidsopplysningar i HMS-kortet og sørge for at sannsynlege brot på reglane automatisk blir rapporterte til den aktuelle tilsynsmyndigheita

Vedtak 805, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen inkludere flere sanntidsopplysninger i HMS-kortet, herunder lage en kobling til a-ordningen (lønn og skattetrekk), OTP-innbetalinger og ytelsesutbetalinger fra Nav, samt sørge for at sannsynlige brudd på reglene automatisk rapporteres til den aktuelle tilsynsmyndigheten, og komme tilbake til Stortinget på egnet måte.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Krav om fysisk ID-sjekk eller bruk av BankID ved utferding av HMS-kort

Vedtak 806, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede krav om fysisk ID-sjekk eller bruk av BankID ved utstedelse av HMS-kort og komme tilbake til Stortinget på egnet måte.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Heimel for Arbeidstilsynet til å handheve lønnstjuveri

Vedtak 807, 27. mai 2025

«Stortinget ber regjeringen utrede å gi Arbeidstilsynet hjemmel til å håndheve lønnstyveri.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 80 L (2024–2025), Innst. 334 L (2024–2025), Lovvedtak 74 (2024–2025).

Reguleringa av lønnstjuveri finst i straffelova. I Noreg er det politi, påtalemyndigheit og domstolane som er gitt myndigheit til å handheve strafferettslege føresegner. Departementet legg til grunn at det på prinsipielt grunnlag ikkje er aktuelt å gi Arbeidstilsynet myndigheit til å handheve strafferettslege føresegner. Når det gjeld Arbeidstilsynet si rolle i handheving av føresegna om lønnstjuveri, viser departementet også til handlingsplanen mot arbeidslivskriminalitet og sosial dumping. Der går det fram at regjeringa vil evaluere føresegna om lønnstjuveri i straffelova for å undersøke om ho verkar etter si hensikt. I 2026 blir det gjennomført ei omfangsundersøking med fokus på arbeidslivskriminalitet og lønnstjuveri. Regjeringa vil, med bakgrunn i bl.a. informasjon frå denne undersøkinga, evaluere føresegna om lønnstjuveri og vurdere om det er behov for å gjere endringar i regelverket og/eller andre tiltak hos politi, påtalemyndigheit og andre etatar som er involverte. Arbeidstilsynet si rolle når det gjeld handheving av lønnstjuveri bør sjåast i samanheng med denne evalueringa.

Departementet ser med det oppmodningsvedtaket som følgt opp.

Fjerne unntaket for psykiske og fysiske belastningslidingar i folketrygdlova § 13-3 tredje leddet

Vedtak 811, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen foreslå å endre folketrygdloven § 13-3 tredje ledd, slik at unntaket for psykiske og fysiske belastningslidelser fjernes.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Endre det avdempa ulykkesomgrepet i folketrygdlova § 13-3 andre leddet

Vedtak 812, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen legge frem et forslag til endring av det avdempede ulykkesbegrepet i folketrygdloven § 13-3 annet ledd, slik at sammenligningen med hva som er normalt i arbeidet, strykes, for å sikre at skader som skyldes egenskaper ved arbeidet eller arbeidsstedet, også fanges opp.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025). Dette oppmodingsvedtaket og oppmodingsvedtaka 816, 817 og 818, gjeld alle ulykkesomgrepet. Regjeringa viste i Prop. 134 L (2024–2025) Endringer i folketrygdloven (yrkessykdommer og elektronisk melding av yrkesskade) til at arbeidsulykkeomgrepet inneber at enkelte kan oppleve at dei ikkje får skaden godkjend som yrkesskade fordi dei har eit risikofylt arbeid. Ei endring av omgrepet kan vere viktig for denne gruppa. Regjeringa varsla derfor i proposisjonen at departementet tok sikte på å sende på høyring eit forslag om endringar i arbeidsulykkeomgrepet våren 2025. I Prop. 93 L (2025–2026) Endringer i folketrygdloven (utvidet arbeidsulykkesbegrep og tydeliggjøring av bevisbyrden), blei det lagt fram forslag om endringar i omgrepet som gjer det enklare å få ein skade godkjent som yrkesskade. Forslaget blei einstemmig vedtatt. Sjå òg vedtak 816, 817 og 818.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Oppdatere yrkessjukdomslista, slik at kreftformene som rammar kvinnelege brannkonstablar (brystkreft, livmorhalskreft, kreft i eggstokkane), blir godkjende som yrkessjukdom

Vedtak 813, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen oppdatere yrkessykdomslisten, slik at kreftformene som rammer kvinnelige brannkonstabler (brystkreft, livmorhalskreft, kreft i eggstokkene), godkjennes som yrkessykdom.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Regjeringa vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Oppdatere yrkessjukdomslista, slik at brystkreft som rammar arbeidstakarar i turnus/nattarbeid, blir godkjende som yrkessjukdom

Vedtak 814, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen oppdatere yrkessykdomslisten, slik at brystkreft som rammer arbeidstakere i turnus/nattarbeid, godkjennes som yrkessykdom.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Tydeleggjere presumsjonsregelen, slik at bevisbyrda blir snudd i favør av den sjuke

Vedtak 815, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen foreslå å tydeliggjøre presumsjonsregelen, slik at bevisbyrden snus i favør av den syke. Dersom andre forklaringer er mer sannsynlige enn eksponering i yrket, er det Nav eller forsikringsselskapet som får bevisbyrden.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

I Prop. 93 L (2025–2026) Endringer i folketrygdloven (utvidet arbeidsulykkesbegrep og tydeliggjøring av bevisbyrden), blei det lagt fram forslag om endringar i reglane i folketrygdlova om yrkessjukdom, for å gjere bevisbyrda tydeleg i favør av skadelidde. Forslaget blei einstemmig vedteke.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Endre arbeidsulykkeomgrepet for å forhindre at tilsette i risikofylte yrke har dårlegare yrkesskadedekning

Vedtak 816, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen fremme forslag om endringer i arbeidsulykkebegrepet for å forhindre at ansatte i risikofylte yrker i realiteten har dårligere yrkesskadedekning enn ansatte i lite risikofylte yrker.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtak 812, 816, 817 og 818 gjeld alle ulykkesomgrepet. Departementet viser til omtale under vedtak 812.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Endre yrkesskaderegelverket slik at yrkesskadedekning skal gjelde under øvingar og trening arbeidsgivaren har pålagt

Vedtak 817, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen fremme forslag om å endre yrkesskaderegelverket slik at yrkesskadedekning skal gjelde under øvelser og trening pålagt av arbeidsgiver.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025). Oppmodingsvedtak 812, 816, 817 og 818 gjeld alle ulykkesomgrepet. Departementet viser til omtale under vedtak 812.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Endre arbeidsulykkeomgrepet slik at tilsette i risikable yrke ikkje står utan dekning under øving

Vedtak 818, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen fremme forslag om å endre arbeidsulykkebegrepet slik at ansatte i risikable yrker ikke står uten dekning under øvelse som følge av krav om at selve hendelsen som forårsaker ulykken, er uventet, eller at hendelsen ikke kan ansees som usedvanlig for yrket. Forslaget bør ikke begrense seg til enkelte yrkesgrupper, men gjelde generelt for alle.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtak 812, 816, 817 og 818 gjeld alle ulykkesomgrepet. Departementet viser til omtale under vedtak 812.

Med dette ser departementet oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Oppdatere yrkessjukdomslista slik at krefttypane der IARC har funne ein samanheng mellom brannyrket og kreft (sju diagnosar) blir godkjende for brannfolk og feiarar

Vedtak 819, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen oppdatere yrkessykdomslisten, slik at krefttypene der IARC har funnet en sammenheng mellom brannyrket og kreft (7 diagnoser), godkjennes som yrkessykdom for brannfolk og feiere.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte

Etablere eit hurtigspor for å sikre at dei sju kreftformene der IARC har funne ein samanheng med brann- og feiaryrket, blir godkjende som yrkessjukdom i tråd med klassifiseringa til IARC

Vedtak 820, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen etablere et hurtigspor for å sikre at de syv kreftformene der IARC har funnet en sammenheng med brann- og feieryrket, godkjennes som yrkessykdom i tråd med IARCs klassifisering.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:134 S (2024–2025), Innst. 361 S (2024–2025).

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Vurdere behovet for å gjere endringar i arbeidsmiljølova for å sikre at styrkeforholdet og interessene til arbeidstakarane i forbindelse med avtale om gjennomsnittsberekning av arbeidstid, blir ivaretatte på ein god måte

Vedtak 923, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen, i tett dialog med partene i arbeidslivet, vurdere om det er behov for å gjøre endringer i arbeidsmiljøloven § 10-5 første og andre ledd for å sikre at arbeidstakeres styrkeforhold og interesser i forbindelse med avtale om gjennomsnittsberegning av arbeidstid ivaretas på en god måte. Dette må vurderes opp mot øvrige bestemmelser i arbeidsmiljøloven § 10-5 samt § 10-12 fjerde ledd.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:210 LS (2024–2025), Innst. 466 L (2024–2025).

Oppfølginga av vedtaket blir sett i samanheng med Stortingets behandling av Dokument 8: 157 LS (2025–2026) Representantforslag om å reversere tidlegare svekkingar i arbeidsmiljøloven og styrke tillitsvalde si myndigheit (sjå oppmodingsvedtak 774 (2025–2026)). Departementet vil sette i gang eit FoU-prosjekt for å få betre forståing av kva effektar lovendringane i 2015 hadde og korleis gjennomsnittsberekninga blir praktisert i dag. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Tiltak for å motverke at busette flyktningar flyttar frå busettingskommunen etter avslutta introduksjonsprogram

Vedtak 951, 2. juni 2025

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget med forslag om å innføre tiltak for å motvirke at bosatte flyktninger flytter fra bostedskommunen ved endt introduksjonsprogram.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:181 S (2024–2025), Innst. 330 S (2024–2025).

Oppmodingskriteria for busetting for 2027 er justerte for å bidra til meir treffsikker busetting for å motverke at flyktningar flyttar frå busettingskommunen. Det skal leggast større vekt på arbeidsmarknaden og tenestetilbodet i regionen og kommunane sin kapasitet. Forslag om å regulere sekundærflytting skal etter planen sendast på høyring hausten 2026. Departementet arbeider òg med å vurdere ytterlegare tiltak for å motverke at flyktningar flyttar frå busettingskommunen. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

4.3 Stortingssesjon 2023–2024

Greie ut medlemskap i pensjonsordning for sjukepleiarar for offentleg godkjende sjukepleiarar tilsette i bemanningsføretak

Vedtak 16, 7. november 2023

«Stortinget ber regjeringen utrede om offentlig godkjente sykepleiere ansatt i bemanningsforetak og som leies ut til institusjoner under sykepleierpensjonsloven, også bør være medlemmer i pensjonsordningen for sykepleiere.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 120 L (2022–2023), Innst. 37 L (2023–2024), Lovvedtak 1 (2023–2024).

Regjeringa har prioritert å få på plass nye pensjonsreglar for yrkesgrupper som har særaldersgrenser, inkludert sjukepleiarar. Etter forslag frå regjeringa har Stortinget vedtatt nye pensjonsreglar. Dei nye pensjonsreglane likebehandlar inntekt frå bemanningsføretak og andre arbeidsgivarar for pensjonerte sjukepleiarar. Departementet arbeider framleis med å følge opp vedtak nr. 16, 7. november 2023, bl.a. i lys av dei nye pensjonsreglane, og vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Strategi for å styrke rolla og tilbodet til ideell sektor på arbeids- og velferdsfeltet

Vedtak 52, 28. november 2023

«Stortinget ber regjeringen fremme en strategi for å styrke ideell sektors rolle og tilbud på arbeids- og velferdsfeltet.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:261 S (2022–2023), Innst. 61 S (2023–2024).

Departementet ser oppfølginga av vedtaket i lys av korleis Avkommersialiseringsutvalget blir følgt opp. Regjeringa har vidareført innsatsområda i Strategi for økt innovasjon og bedre tjenester på arbeids- og velferdsfeltet frå Solberg-regjeringa. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

Regelverket for pårørande sine permisjonsmoglegheiter i arbeidslivet

Vedtak 147, 12. desember 2023

«Stortinget ber regjeringa gjennomgå og forbedre regelverket for pårørendes permisjonsmuligheter i arbeidslivet for å sikre likestilling og bedre mulighetene til å kombinere arbeid og omsorg uten å pådra seg økonomiske problemer eller falle ut av arbeidslivet.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 24 (2022–2023), Innst. 112 S (2023–2024).

Arbeids- og inkluderingsdepartementet foreslo å utkvittere vedtaket i Prop. 1 S (2025–2026), men dette blei ikkje vedtatt, jf. Innst. 15 S (2025–2026). Arbeids- og inkluderingsdepartementet og Helse- og omsorgsdepartementet arbeider vidare med oppfølging av vedtaket og kjem tilbake til Stortinget på eigna tidspunkt.

Greie ut forenklingar i regelverket for norske bedrifter som vil rekruttere høgkvalifiserte arbeidstakarar frå tredjeland

Vedtak 801, 17. juni 2024

«Stortinget ber regjeringen utrede forenklinger i regelverket for norske bedrifter som vil rekruttere høykvalifiserte arbeidstakere fra tredjeland, utrede om regelverket for selvstendig næringsdrivende bør justeres, og komme tilbake til Stortinget på egnet måte.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 23 (2023–2024), Innst. 360 S (2023–2024).

Regjeringa oppnemnde 5. juni 2026 medlemmene til arbeidsinnvandringsutvalet som skal gjennomgå arbeidsinnvandringspolitikken og vurdere behov for endringar, bl.a. om vi klarer å rekruttere den utanlandske arbeidskrafta vi har behov for. Rapporten frå utvalet blir lagd fram ved årsskiftet 2027/2028, og regjeringa vil deretter vurdere korleis tilrådingane skal følgast opp. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte når dette er vurdert. Departementet ser oppmodingsvedtaket som følgt opp.

Vurdering av eit avgrensa unntak frå arbeidsmiljølova for sjølvstendige konsulentar med spesialkompetanse

Vedtak 842, 20. juni 2024

«Stortinget ber regjeringen vurdere et avgrenset unntak fra arbeidsmiljøloven slik at selvstendige IT-rådgivere og konsulenter med spesialkompetanse fortsatt skal kunne levere arbeid og oppdrag.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:154 S (2023–2024), Innst. 449 S (2023–2024).

Ei partssamansett arbeidsgruppe har sett på midlertidig unntak frå godkjenningsordninga for bemanningsføretak som driv utleige av rådgivings- og konsulenttenester innanfor IKT. Arbeidsgruppa har kartlagt korleis konsulent- og rådgivingsverksemd blir organisert, identifisert behova til oppdragsgivarar og oppdragstakarar, og belyst eventuelle utfordringar. Arbeidsgruppa la fram vurderingane sine i ein rapport til Arbeids- og inkluderingsdepartementet 27. mars 2026. Rapporten har vore på høyring. Innspela frå høyringa og den vidare prosessen er no til vurdering i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eit seinare tidspunkt.

4.4 Stortingssesjon 2022–2023

Endringar i folketrygdlova m.m. (synleggjering av folkerettslege forpliktingar til trygdekoordinering)

Vedtak 37, 26. oktober 2022

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget med en avklaring av forholdet mellom folketrygdlovens bestemmelser og EØS-retten.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 71 L (2021–2022), Innst. 33 L (2022–2023), Lovvedtak 2.

Oppmodingsvedtaket er til behandling i departementet. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eit seinare tidspunkt.

Utviklingstrekk og tiltak for heimekontor og staduavhengige arbeidsplassar

Vedtak 491, 21. februar 2023

«Stortinget ber regjeringen komme tilbake til Stortinget, på et egnet tidspunkt, med en oppsummering av kunnskapsinnhentingen og om utviklingstrekk for hjemmekontor og stedsuavhengige arbeidsplasser i arbeidslivet samt en vurdering av behovet for ytterligere tiltak i lys av dette.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:34 S (2022–2023), Innst. 188 S (2022–2023).

Departementet følger opp kunnskapsbehov når det gjeld omfanget og konsekvensane av heimekontor og nye måtar å organisere arbeidet på for arbeidstakarar og verksemder, gjennom tre forskingsprosjekt finansierte av midlar frå Forskingsrådet. To av prosjekta blir gjennomførte ved Arbeidsforskningsinstituttet ved OsloMet (CROSSBOW 2021–2026, REFLEX 2023–2027) og eitt prosjekt ved Universitetet i Søraust-Noreg (REMOTE 2021–2026). Vidare gjennomførte Fafo i 2025, på oppdrag frå departementet, eit forskingsprosjekt om arbeidstakarane sin rett til å kople frå. Prosjektet kartla omfanget og konsekvensane av at arbeidstakarane har kontakt med og tilknyting til jobben utanom ordinær arbeidstid, i ulike yrke og næringar. Departementet har god dialog med partane i arbeidslivet om oppfølginga av kunnskapsbehova. Departementet avventar resultata frå forskingsprosjekta (det siste varer til desember 2027) før eventuelle nye tiltak blir vurderte. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna vis.

Menneskerettar for personar med utviklingshemming – regelendringar for å gi personar med utviklingshemming i VTA-O varig oppfølging

Vedtak 604, 18. april 2023

«Stortinget ber regjeringen sørge for nødvendige regelendringer for å gi personer med utviklingshemming i VTA-O varig oppfølging, uavhengig av hvilket fylke man bor i, og med et omfang tilsvarende det som praktiseres i HELT MED. Oppfølgingen må kunne gis også av andre enn Nav, eksempelvis HELT MED eller vekst- og attføringsbedriftene, gjerne ved at dagens tilskudd erstattes med varig oppfølging av både arbeidstaker og arbeidsgiver. Regjeringen bes komme tilbake med sin oppfølging i forbindelse med statsbudsjettet for 2024.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 8 (2022–2023), Innst. 246 S (2022–2023).

Nye reglar i forskrift om arbeidsmarknadstiltak tredde i kraft 1. september 2026. Dei nye reglane i forskrifta legg til rette for varig oppfølging av deltakarane i varig tilrettelagt arbeid i ordinære verksemder. Arbeids- og velferdsetaten vil kunne drive oppfølging med eigne tilsette eller kjøpe oppfølginga som ei teneste frå førehandsgodkjende verksemder som oppfyller krava i tiltaksforskrifta § 14-5. Som regel vil dette vere aksjeselskap med kommunal eller fylkeskommunal aksjemajoritet, men forskrifta opnar òg for ideelle organisasjonar som har som hovudverksemd å drive sosiale aktivitetar for vanskelegstilte personar.

Departementet ser oppmodningsvedtaket som følgt opp.

4.5 Stortingssesjon 2021–2022

Berekning av uføretrygd når inntektsevna tidlegare har vore nedsett pga. delvis uførleik utan at inngangsvilkåret for uføreytingar i folketrygda har vore oppfylt

Vedtak 813, 16. juni 2022

«Stortinget ber regjeringen foreta en gjennomgang av problemstillingen om at arbeidsfolk som blir syke, men som ønsker å fortsette i inntektsbringende arbeid utover 50 pst., får lavere uføretrygd dersom de på et seinere tidspunkt må søke uføretrygd fordi arbeidskapasiteten blir ytterligere redusert, og komme tilbake på egnet måte til Stortinget.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Dokument 8:189 S (2021–2022), Innst. 424 S (2021–2022).

Denne saka inneber avvegingar mellom sentrale omsyn som regelverket for uførepensjon frå tenestepensjon og uføretrygd frå folketrygda skal ivareta. Oppmodingsvedtaket er derfor framleis til vurdering i departementet, og departemenet vil komme tilbake til Stortinget på eigna måte.

4.6 Stortingssesjon 2020–2021

Avkorting i uføretrygd for fosterforeldre

Vedtak 1200, 10. juni 2021

«Stortinget ber regjeringen snarest fremme forslag om at uføre fosterforeldre ikke får avkortning i sin uføretrygd som følge av fosterhjemsoppdraget.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 133 L (2020–2021), Innst. 625 L (2020–2021), Lovvedtak 173-174 (2020–2021).

Departementet viser til at ein som hovudregel vil komme betre økonomisk ut ved å ta på seg (eller halde fram med) fosterheimsoppdrag enn ved å berre motta uføretrygd. Dette gjeld i større grad enn før etter at fribeløpet i 2026 auka frå 0,4 G til 1 G. Dei som mottar KS’ rettleiande sats på 1 G for arbeidsgodtgjering (grunnstøtte) beheld denne uavkorta, så framt dei har mottatt uføretrygd i minst to år. Grunnstøtte frå fosterheimsoppdrag gir opptening til alderspensjon i folketrygda. Uføre fosterforeldre får i tillegg utgiftsdekning, barnetrygd, og dei kan ha rett til behovsprøvd barnetillegg. Oppmodingsvedtaket frå Stortinget inneber ein overkompensasjon for uføre som er fosterforeldre samanlikna med andre uføre som har pensjonsgivande inntekt, og ulik behandling av ulike former for pensjonsgivande inntekt. Regjeringa vil derfor ikkje foreslå eigne reglar for kombinasjon av uføretrygd og pensjonsgivande inntekt for uføre fosterforeldre, og foreslår å oppheve oppmodingsvedtaket. Sjå nærmare omtale i del II, programkategori 29.50, kap. 2655.

4.7 Stortingssesjon 2019–2020

Rettshevdinga til å stanse køyretøy

Vedtak 627, 28. mai 2020

«Stortinget ber regjeringen utarbeide og legge frem for Stortinget forslag om at Statens Vegvesen skal gis håndhevingsrett til å stanse kjøretøyer etter vedtak fra Arbeidstilsynet.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Prop. 60 L (2019–2020), Innst. 293 L (2019–2020), Lovvedtak 105 (2019–2020).

I handlingsplanen til regjeringa mot sosial dumping i transportsektoren frå 2022 varsla regjeringa at ho vil legge fram forslag om å gi Statens vegvesen myndigheit til å reagere mot køyring i strid med stansingsvedtak som Arbeidstilsynet har fastsett. Arbeidstilsynet og Statens vegvesen leverte på oppdrag frå Arbeids- og inkluderingsdepartementet og Samferdselsdepartementet ein rapport i mai 2025, der dei greidde ut forslaget, bl.a. nødvendige regelverksendringar og praktiske løysingar. Regjeringa tar sikte på å ta stilling til den vidare oppfølginga av vedtaket seinhausten 2026 og vil komme tilbake til Stortinget på eit seinare tidspunkt.

4.8 Stortingssesjon 2017–2018

Særaldersgrenser for tilsette i staten

Vedtak nr. 42, 4. desember 2017

«Stortinget ber regjeringen vurdere, i samråd med partene i arbeidslivet, om dagens system med særaldersgrenser for ansatte i staten og statlige virksomheter bør endres, i tråd med utviklingen i samfunns- og yrkesliv.»

Vedtaket blei gjort ved behandling av Meld. St. 1 (2017–2018), Innst. 2 S (2017–2018).

I avtalen om nye pensjonsreglar for personar med særaldersgrense frå august 2023 går det fram at partane er innforståtte med at det no blir sett i gang eit arbeid for å vurdere det framtidige omfanget av særaldersgrenser. Arbeidet har som siktemål at offentleg sektor i større grad får nyttiggjort kompetansen til personar som i dag har særaldersgrenser. Departementet vil komme tilbake til Stortinget på eigna tidspunkt og på eigna måte.

5 Oversiktstabellar

5.1 Utgifter og inntekter fordelte på kapittel

Forslag til statsbudsjett for 2027 under programområde 09 Arbeid og sosiale formål, 29 Sosiale formål, folketrygda og 33 Arbeidsliv, folketrygda.

Utgifter fordelte på kapittel

Inntekter fordelte på kapittel

5.2 Bruk av stikkordet «kan overførast»

Under Arbeids- og inkluderingsdepartementet blir stikkordet «kan overførast» foreslått knytt til desse postane utanom postgruppe 30–49