3 Fiskeriavtalane for 2026

3.1 Oversikt over avtalane

Med bakgrunn i det havrettslege rammeverket fører norske styresmakter kvart år forhandlingar med andre land. Noreg inngår både tosidige og fleirsidige avtalar om forvaltinga av bestandar vi deler. I tillegg blir det inngått avtalar i dei internasjonale fiskeriforvaltingsorganisasjonane der Noreg deltek.

Det er tre overordna mål som ligg til grunn for den norske medverknaden i ulike forhandlingsprosessar og internasjonale ressursforvaltingsforum:

• å fremje ei berekraftig forvalting av dei levande marine ressursane, basert på den beste tilgjengelege vitskaplege kunnskapen og ei økosystembasert tilnærming

• å sikre Noreg ein rettferdig del ved kvotefordeling av felles regulerte bestandar

• å sikre tilfredsstillande kontroll og handheving innan dei forvaltingsregima der Noreg tek del

3.2 Rammeavtalar og overeinskomstar med andre statar

Noreg har ført forhandlingar og inngått avtalar for 2026 med Russland, EU, Storbritannia, Færøyane og Grønland. Noreg har òg samarbeidd med Island om kvotebyte og oppfølging av Smottholavtalen. Figur 3.2 gjev ei oversikt over dei tosidige og tresidige avtalane Noreg inngår.

Fleirparts kyststatsavtalar

Forhandlingane om kyststatsavtalane gjeld forvalting og fordeling. Noreg har teke del i kyststatsforhandlingar om dei store vandrande bestandane makrell, norsk vårgytande sild og kolmule for 2026. Rammeavtalen frå 2018 for fisket etter lodde i området mellom Island, Grønland og Jan Mayen gjekk ut i 2024 etter at Island valde å seie han opp. Det er i gang forhandlingar om ein ny avtale. Sidan partane i fisket etter snabeluer i Irmingerhavet, med unntak av Russland, er samde om at det ikkje skal fiskast på denne bestanden, har dei ikkje hatt kyststatsmøte på fleire år (sjå nærmare omtale i kapittel 3.4.1).

Figur 3.3 gjev ei oversikt over kyststatsavtalane.

Internasjonale fiskeriforvaltingsorganisasjonar

FN-avtalen om fiske på det opne havet pålegg kyststatane og statar som fiskar på det opne havet, å delta i regionalt samarbeid om forvaltinga av vandrande fiskebestandar. Noreg legg stor vekt på det internasjonale samarbeidet om fiskeriforvalting og deltek i fleire regionale fiskeriforvaltingsorganisasjonar – dei såkalla RFMO-ane. I tillegg deltek vi aktivt i nokre globale organisasjonar. Ei oversikt over organisasjonane Noreg deltek i, finst i figur 3.4.

Delegasjonane

Når Nærings- og fiskeridepartementet utnemner delegasjonar til dei ulike fiskeriforhandlingane, ligg det ei balansert vurdering til grunn. Det blir lagt vekt på at partane forhandlingane vedkjem, skal vere representerte, at delegasjonen må ha ein handterleg storleik, og dessutan forhandlingstaktiske omsyn. Tradisjonelt har delegasjonane hatt representantar frå Nærings- og fiskeridepartementet, Utanriksdepartementet, Fiskeridirektoratet og Havforskingsinstituttet. I tillegg deltek representantar frå dei ulike næringsorganisasjonane. Dei seinare åra har òg Troms og Finnmark statsadvokatembete, Kystvakta og Sametinget vore medlemmer av delegasjonen til dei tosidige forhandlingane med Russland. Det blir vurdert frå år til år kven forhandlingane er relevante for.

3.2.1 Noreg – Russland

Fiskerisamarbeidet mellom Noreg og Russland er formalisert gjennom avtalen av 11. april 1975 om samarbeid innan fiskerinæringa og avtalen av 15. oktober 1976 om gjensidig fiskerisamarbeid. Avtalane regulerer ei gjensidig plikt til samarbeid om praktiske spørsmål innanfor fiskeriforvaltinga og til å gjennomføre konsultasjonar om desse spørsmåla, med særleg vekt på tiltak for å ta vare på bestandane og koordinere fiskerivitskapleg forsking.

Med bakgrunn i avtalane har Noreg og Russland gjennom Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen ført årlege forhandlingar om totalkvotar og reguleringstiltak for bestandane vi deler i Barentshavet. Til fellesbestandane reknar vi nordaustarktisk torsk, nordaustarktisk hyse, blåkveite, snabeluer og lodde.

Partane fastset totalkvotar og fordeler kvotane mellom Noreg, Russland og tredjeland. Partane avtaler òg gjensidig rett til å delta i fisket i sonene til kvarandre og byter kvotar som gjeld både fellesbestandar og nasjonale bestandar. I tillegg omfattar avtalane harmonisering av teknisk regelverk, og det blir utarbeidd felles fiskerivitskaplege forskingsprogram. Noreg og Russland har forvaltingsreglar for torsk, hyse og lodde som legg fast bestandsnivå og tiltaksgrenser som grunnlag for å fastsetje kvotar. Forvaltingsreglane for torsk og hyse vart i 2021 førte vidare i fem nye år, men partane vart i 2024 samde om å framskunde evalueringa av forvaltingsreglane med eitt år, slik at dette skulle gjerast i 2025. Forskingssamarbeidet om mellom anna forvaltingsreglane er no lagt på is som ein del av russiske reaksjonar på listeføringa av to russiske fiskeriselskap. Partane er samde om å forvalte kongekrabbebestanden og snøkrabbebestanden kvar for seg i sine respektive område.

Det er semje mellom dei to landa om ei fast prosentvis fordeling av fellesbestandane. Etter at det er fastsett kvote til tredjeland, blir kvotane for nordaustarktisk torsk og nordaustarktisk hyse fordelte med 50 prosent til kvar av partane Russland og Noreg. Loddekvoten er fordelt med 60 prosent til Noreg og 40 prosent til Russland. Kvoten for blåkveite er fordelt med 51 prosent til Noreg, 45 prosent til Russland og 4 prosent til tredjeland for fiske i fiskevernsona ved Svalbard. Snabeluerkvoten er fordelt med 72 prosent til Noreg, 18 prosent til Russland og 10 prosent til tredjeland.

Det er lagt stor vekt på å utvikle felles tekniske reguleringstiltak for fisket i Barentshavet og Norskehavet. Tiltaka er baserte på vitskaplege analysar. Det er òg utvikla ein felles metodikk for å analysere det totale uttaket av torsk og hyse i Barentshavet, men dette arbeidet er òg lagt på is som ein del av russiske reaksjonar på listeføringa.

Det har hausten 2025 vore to ekstraordinære møte i Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjon. Dette skjedde etter ønske frå Russland etter at Noreg listeførte dei to russiske fiskeriselskapa i juli 2025. Russisk reaksjon på dette prega òg dei ordinære forhandlingane og resultatet av dei.

2026-avtalen

Noreg fordømmer på det sterkaste Russlands fullskala militærangrep på Ukraina og har innført historisk strenge sanksjonar. Det bilaterale samarbeidet vårt med Russland er nedskalert til eit minimum. Samstundes har Noreg eit ansvar for å forvalte fiskeriressursane i Barentshavet på ein måte som sikrar framtidig hausting av ressursane. Samarbeidet innan forsking, regulering og kontroll er berande element for ei forsvarleg og berekraftig forvalting av dei bestandane Noreg og Russland forvaltar. Dette har svært mykje å seie, også for andre land som får kvotar til fartøya sine basert på avtalar med Noreg. Noreg har difor valt å føre vidare fiskerisamarbeidet med Russland.

Kvoteavtalen for 2026 mellom Noreg og Russland vart underskriven i Oslo og Moskva 18. desember 2025, på den 56. sesjonen til Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen. Kommisjonsmøtet vart halde som videokonferanse. Russland har meldt seg ut av Det internasjonale rådet for havforsking (ICES). Kvoteråda for 2026 for dei fellesbestandane vi forvaltar saman med Russland, vart difor utarbeidde i ei bilateral arbeidsgruppe mellom Havforskingsinstituttet og det russiske forskingsinstituttet VNIRO. Arbeidsgruppa har følgt metodikken og rammeverket til ICES for bestandsvurdering og rådgjeving.

Den avtalte totalkvoten for fellesbestandane og fordelinga mellom Noreg, Russland og tredjeland er førte opp i tabell 3.1. Tabell 3.2 og 3.3 viser ei oversikt over norske kvotar i russisk økonomisk sone og russiske kvotar i norsk økonomisk sone.

Partane vart samde om ein totalkvote for nordaustarktisk torsk på 285 000 tonn i 2026. Dette inneber ein nedgang på 16 prosent frå 2025 og tilsvarer 55 000 tonn. Totalkvoten er delt mellom Noreg, Russland og tredjeland etter same mønster som tidlegare år. Den norske kvoten for 2026 er 139 827 tonn, inkludert 21 000 tonn kysttorsk og inntil 7 000 tonn som kan avsetjast til forsking. For nordaustarktisk hyse har Noreg og Russland avtalt ein totalkvote på 153 293 tonn. Dette er ein auke på 23 293 tonn frå 2025. Noreg og Russland vedtok òg kvotefleksibilitet mellom år i fisket etter torsk og hyse. Vedtaket inneber at partane kan overføre inntil 10 prosent av kvotane til neste år eller fiske inntil 10 prosent av kvoten for neste år på forskot.

Noreg har tradisjonelt gjeve Russland tilgang til å fiske store delar av torske- og hysekvotane sine i den økonomiske sona vår. Det er både fordi fisken er større lenger vest, og fordi ei vestleg fordeling av fisket gjer kontrollen enklare. Avtalen for 2026 gjev mellom anna partane rett til å fiske inntil 200 000 tonn torsk i kvarandre sine soner.

Det blir ikkje opna for noko loddefiske i 2026.

Det vart òg fastsett ein totalkvote for blåkveite på 19 000 tonn i 2026, på same nivået som i 2025.

For snabeluer er kvoten sett til 69 177 tonn for 2026. Det er ein auke på 1 986 tonn frå 2025.

Kontrollsamarbeid

Noreg og Russland har sidan starten av 1990-åra gradvis utvida fiskerisamarbeidet til å omfatte forvaltings- og kontrollspørsmål. I 1993 vart Det permanente utvalet for forvaltings- og kontrollspørsmål på fiskerisektoren (DPU) etablert under Den blanda norsk-russiske fiskerikommisjonen. DPU er eit samarbeid mellom dei utøvande fiskeristyresmaktene i begge land. I dag samarbeider kontrollstyresmaktene i dei to landa og utvekslar informasjon om kvotar, fangstdata og landingsdata. Det vart i 2025 halde eit digitalt møte i DPU, det første på fleire år. Som ein reaksjon frå russisk side på listeføringa av to russiske fiskeriselskap har russisk side trekt tilslutninga si til forslag utarbeidde i DPU.

Noreg og Russland er samde om å halde fram med samarbeidet om inspeksjonar av fiskefartøy både i reguleringsområdet til NEAFC og i Barentshavet. Begge landa gjev difor inspektørar høve til å vere på den andre parten sine fartøy for å observere under inspeksjonane.

Noreg og Russland har arbeidd saman i Analysegruppa, som er sett saman av representantar frå Fiskeridirektoratet, Kystvakta, den territoriale avdelinga for dei nordlege havområda frå Det føderale fiskeribyrået og ei grenseavdeling som russiske sikkerheitsstyresmakter har i Murmansk fylke. Analysegruppa gjer ei felles vurdering av fangstuttaket av fellesbestandane og samkøyrer informasjon på fartøynivå om fiskeriaktiviteten for både norske, russiske og tredjelands fartøy. Gruppa har vore sentral i arbeidet mot ulovleg fiske i Barentshavet, som var eit stort problem fram til 2007. Det er i åra 2009–2024 ikkje avdekt ulovleg overfiske av torsk og hyse i Barentshavet og Norskehavet. Som ein russisk reaksjon på listeføringa av to russiske fiskeriselskap har russisk side no suspendert deltakinga si i arbeidet i Analysegruppa.

Ulike grupper i Fiskerikommisjonen har arbeidd med å harmonisere det tekniske regelverket for fisket i Barentshavet eller Norskehavet. Felles teknisk regelverk for fisket vart vidareført i 2026.

3.2.2 Noreg – EU – Storbritannia

Fleire av bestandane i Nordsjøen vandrar mellom fiskerisoner i Noreg, EU og Storbritannia. Bestandar som tidlegare vart forvalta i fellesskap mellom EU og Noreg, blir no forvalta av Noreg, EU og Storbritannia. Partane har etter Brexit inngått årlege avtalar om totalkvotar for nordsjøbestandane av torsk, hyse, sei, kviting, raudspette og nordsjøsild. I tillegg har andre forvaltingsspørsmål, mellom anna for sild og torsk, samarbeid om vitskapleg forsking og kontroll stått på agendaen.

Etter tre forhandlingsrundar underteikna partane 5. desember 2025 ein trepartsavtale om kvotar for 2026.

Noreg og EU har tidlegare hatt forvaltingsstrategiar for fellesbestandane i Nordsjøen som skal vareta omsynet til ei forsvarleg forvalting og bidra til føreseielege rammer. Desse strategiane er eit viktig verktøy for forvaltarane. Når det no er tre partar som er med på forvaltinga, er forvaltingsstrategiar endå viktigare. I avtalen for 2026 har partane difor avtalt å føre vidare og prioritere arbeidet med dette det kommande året.

Partane har i fleire år arbeidd med ulike spørsmål knytte til forvaltinga av nordsjøsild. For 2026 vart partane samde om ein ny forvaltingsstrategi som skal sikre berekraftige kvotar. I tillegg vart ein samde om ein ny modell der ein totalkvote blir delt mellom partane.

Partane er òg samde om å arbeide for å betre fiskemønsteret i Nordsjøen. Særleg er dette viktig for torsk, der bestandsutrekninga har gjennomgått ein ny metoderevisjon. Revisjonen har ført til at torsk i Nordsjøen og nærliggjande område er delt opp i tre underbestandar. I tillegg er utbreiingsområdet gjort større. Tilstanden er òg ulik for dei ulike underbestandane (sjå nærmare omtale i kapittel 4.3).

Partane treng tid til å finne ut korleis dei tre underbestandane best bør forvaltast. Det er sett i gang arbeid for å sjå på framtidig forvalting, mellom anna gjennom prøvetaking av torsk. Dette arbeidet held fram i 2026.

Det skal også i 2026 arbeidast for å gjere fisket meir berekraftig. Ein vil halde fram med å rette merksemd mot bruk av tekniske reguleringar, som stengde felt og stengde periodar for å verne småfisk, og å betre selektiviteten i fiskereiskapane. Noreg, EU og Storbritannia skal òg føre vidare samarbeidet om kontroll i 2026.

For nokre av bestandane har kvotane gått opp frå i fjor, for andre har dei gått ned. Seikvoten har minka med 25 prosent og er no på 59 662 tonn. Kvoten på nordsjøsild vart på 328 566 tonn, noko som er ein nedgang på 20 prosent.

Tilstanden til torskebestanden er ikkje bra, og rekrutteringa er dårleg. Det er difor framleis behov for tiltak av dei slaga som er nemnde ovanfor. Det vart semje om ein totalkvote på torsk for alle område på 14 034 tonn. Kvoten i Nordsjøen er på 11 164 tonn i 2026, noko som er ein nedgang på 44 prosent frå 2025.

3.2.3 Noreg – EU

Avtalen om byte og tilgang i Nordsjøen og andre område

Noreg og EU har sidan 1978 inngått årlege fiskeriavtalar. Dei årlege avtalane har grunnlag i ein bilateral rammeavtale som tok til å gjelde i 1980. Avtalen inneheld føresegner om forvalting av felles fiskebestandar og gjensidig løyve til å fiske i fiskerisona til den andre parten. Partane hadde såleis i mange år eit felles ansvar for å forvalte fiskeressursane i Nordsjøen, men dette ansvaret ligg no, som tidlegare nemnt, på alle tre partar, inklusive Storbritannia. I tillegg til 1980-avtalen har vi brevvekslinga frå 1992. Noreg er gjennom desse avtalane forplikta til å tilby EU 4,14 prosent av utrekningsgrunnlaget for nordaust arktisk torsk (totalkvote fråtrekt avsetning til forskingskvotar). Denne kvoten skal kompenserast med tilsvarande høve til å fiske for norske fartøy i EU-farvatn og kvotar EU har fått på Grønland. Tilbodet av torsk til EU for 2026 vart 11 219 tonn, av dette har EU bytt til seg 9 196 tonn.

Nivået på og omfanget av kvotebytet har tradisjonelt sett vore ei vidareføring av tidlegare fiskemønster hos partane, men nivået har òg vore avhengig av variasjonar i storleiken på dei ulike bestandane. Etter Brexit er omfanget av og innhaldet i bytet endra noko, ettersom mykje av dei kvotane Noreg tidlegare bytte til seg frå EU, vart fiska i britisk farvatn. Når britane ikkje lenger er ein del av EU, er byteforholdet annleis. Noreg og EU vart samde om ein bilateral avtale for 2026 den 18. desember 2025.

Kontroll

Arbeidet med kontroll og overvaking av ressursuttaket er ei viktig oppgåve. Samarbeidet mellom Noreg og EU omfattar til dømes utveksling av fangststatistikk og landingsdata, inklusive fiskeriaktivitet frå tredjeland og annan relevant informasjon. Posisjonsrapportering og elektronisk fangst- og aktivitetsrapportering er viktige reiskapar i kontrollverksemda.

Avtalen om fiske i Skagerrak/Kattegat

EU forhandlar om fiske i Skagerrak på vegner av Danmark og Sverige. Dei årlege avtalane om fisket i Skagerrak/Kattegat har tidlegare bygd på trepartsavtalen av 1966 mellom Noreg, Danmark og Sverige. Ifølgje denne avtalen var farvatnet utanfor 4 nautiske mil å sjå på som opent hav. I dag har landa territorialfarvatn ut til 12 nautiske mil og økonomisk sone utanfor det. Det finst såleis ikkje opent hav i Skagerrak. Med sikte på å endre rammeverket slik at det vart i tråd med moderne havrett, starta Noreg ein prosess som etter kvart resulterte i at Noreg sa opp Skagerrakavtalen. Ein ny avtale om norsk, dansk og svensk fiske i Skagerrak vart signert 15. januar 2015.

Den årlege avtalen fastset totalkvotar og fordelinga av desse for bestandane torsk, hyse, kviting, raudspette, brisling og reker. Det norske fisket utgjer ein liten del av det totale fisket, og rekefisket er av størst interesse for norske fiskarar. EU (Danmark og Sverige) har størstedelen av dei enkelte kvotane.

For fisket i Skagerrak og Kattegat i 2026 vart Noreg og EU samde om ein avtale 16. desember 2025.

Opphøyr av ordninga med grensekryssande fiske i Skagerrak

Noreg har i lengre tid vore oppteken av å styrkje kontrollen og handhevinga av fiskeria i norsk økonomisk sone i Skagerrak. I Skagerrak har norske, danske og svenske fartøy kunna praktisere eit såkalla grensekryssande fiske. Det inneber at fartøya har kunna fiske kvar som helst i området (utanfor 4 nautiske mil), utan å måtte heve reiskapen når dei har kryssa grensa mellom dei ulike økonomiske sonene i Skagerrak, slik som elles i Nordsjøen. Denne praksisen har ført til dårleg oversikt over uttaket og svekt kontroll og handheving.

Dette har vore tema mellom Noreg og EU over lang tid, og ein har forsøkt å finne tekniske løysingar som sikrar ein tilstrekkeleg god kontroll, samstundes med at fiskarar skal kunne drive det grensekryssande fisket. Stortinget tok òg opp spørsmålet i handsaminga av Meld. St. 8 (2021–2022). Ein har ikkje lykkast med å finne passande tekniske løysingar, og Noreg avgjorde difor i november 2022 at grensekryssande fiske skulle opphøyre. Som ei følgje vart grensekryssande fiske forbode for fartøy over 12 meter frå 1. januar 2024, og frå 1. januar 2025 vart forbodet utvida til òg å gjelde for fartøy under 12 meter. Det er etter dette dermed forbode for norske, svenske og danske fartøy å krysse grensa til og frå norsk økonomisk sone utan først å heve reiskapen. Forbodet mot grensekryssande fiske er ei oppfølging av Stortingets oppmodingsvedtak i Innst. 293 S (2021–2022).

Sverigeavtalen

Utvidinga av norsk fiskerijurisdiksjon i 1977 fekk betyding for svenske fiskarar som hadde hatt eit tradisjonelt fiske i Nordsjøen i område som etter 1977 inngjekk i Noregs økonomiske sone. Desse fiskarane hadde ikkje alternativt driftsgrunnlag langs svenskekysten. Dette var bakgrunnen for at Noreg tilbaud Sverige ein nabolandsavtale om fiskeri som sikra svenske fiskarar retten til å halde fram med eit avgrensa fiske i norsk sone i Nordsjøen. Svenske fiskarar får tildelt kvotar på torsk, hyse, kviting, lyr, sei, sild, makrell, reker og industrifisk. Strukturen i avtalen med Sverige har vore stabil, og det har såleis ikkje blitt opna for nye fiskeri.

Sverigeavtalen for 2026 vart underteikna 16. desember 2025.

Fiske i dei nordlege farvatna

Heilt sidan første gongen torskefisket i fiskevernsona ved Svalbard vart kvoteregulert, i 1986, har fartøy frå EU-land fått ein torskekvote. Denne kvoten har vore ein fast del av totalkvoten for torsk avtalt mellom Noreg og Russland og er ein del av dei såkalla tredjelandskvotane i kvotefordelinga som blir avtalt med Russland. Prosentsatsen vart i si tid rekna ut på grunnlag av tredjelands fiske i det området som vart fiskevernsona, som del av det samla torskefisket i alle område, i tiåret før sona vart oppretta i 1977.

Etter at Storbritannia gjekk ut av EU og den felles fiskeripolitikken frå 2021, vart den delen av fisket i referanseperioden som britiske fartøy hadde stått for, trekt ut. Dette var parallelt til, men med motsett forteikn frå, den metoden som vart brukt for den tidlegare austtyske og polske delen då desse vart inkluderte i andelen til EU-fartøy.

Denne reguleringa vekte reaksjonar både frå EU og frå Storbritannia, og det vart ført samtalar med begge partar utover i 2021. Med Storbritannia kom vi til ei forståing i desember 2021. Dette er omtalt nedanfor i kapittel 3.2.4.

EU reagerte særleg på at prosentsatsen som vart nytta for fartøya deira i 2021, var atskilleg lågare enn han dei sjølve hadde brukt i avtalen som EU og Storbritannia kom fram til om deling av kvotar i samband med at Storbritannia gjekk ut av EU. Frå norsk side vart dette avvist, med ei påpeiking av at det er opp til Noreg å fastsetje kvotar i dei norske sonene, og at EU og Storbritannia ikkje har rett til å avtale noko om desse kvotane.

28. april 2022 kom vi til ei forståing med EU om fiske i dei nordlege farvatna, på same måten som med Storbritannia i desember 2021. Forståinga er basert på at det er Noreg, og Noreg aleine, som kan fastsetje reguleringar av fisket i fiskevernsona. Ho inneheld òg ei anerkjenning av at det etablerte fiskerisamarbeidet mellom kyststatane i nord har gjeve berekraftige resultat gjennom mange tiår.

Forståinga gjekk vidare ut på at Noreg fastsette ein høgare torskekvote for 2022 enn for 2021 for fartøy frå medlemsstatar i EU. EU skulle på si side gjennomføre visse tekniske reguleringar for å fremje berekraftig fiske i området. Desse gjaldt (1) å forby bruk av den såkalla oppsamlingsposen, som samlar opp bifangst av botnfisk som blir sortert ut av sorteringsrista i trålen ved rekefiske i Smottholet, (2) å anerkjenne og fastsetje ein kvote som er stadfesta av kyststatane, for uer til fiske i internasjonalt farvatn i Norskehavet og (3) å avrekne bifangst av torsk i rekefisket i Smottholet mot torskekvoten som Noreg gjev for fiskevernsona.

Frå norsk side stadfesta vi at torskekvoten for fartøy frå EU-land ville bli fastsett etter ein høgare prosentsats enn han som vart nytta i 2021, noko vi gjennomførte allereie i 2022. Frå EU si side stadfesta dei at dei ville fastsetje nokre reguleringar for sitt eige fiske i internasjonalt farvatn i Barentshavet og Norskehavet slik Noreg hadde ønskt. Dette var eit viktig resultat, som har til formål å sikre eit samla berekraftig fiske, og som byggjer opp under den etablerte modellen for forvaltinga av ressursane i området. Dette burde difor ha blitt sluttstreken for ein årelang diskusjon mellom Noreg og EU om reguleringa av desse fiskeria.

Men etter fleire år og rundar med konsultasjonar på ulike nivå greidde Noreg og EU likevel ikkje å bli samde om implementeringa av forståinga. I vente på full implementering av dei tre nemnde tiltaka frå EU si side valde Noreg ei stegvis tilnærming til kvotefastsetjinga i 2023 og 2024, men signaliserte samstundes at Noreg ville gje full utteljing i kvoten, i tråd med lovnaden i forståinga, dersom EU implementerte alle krava som låg til grunn for forståinga. Særleg vart kravet om at EU skulle innføre forbod mot å bruke oppsamlingspose ved rekefiske i Smottholet, ei vanskeleg sak.

I eit nytt forsøk på å oppnå semje vart det i løpet av sommaren 2024 gjennomført samtalar på politisk nivå mellom utanriksminister Espen Barth Eide og EU-kommisjonens eksekutive visepresident Maroš Šefčovič. Samtalane munna ut i ei brevveksling 8. og 11. november 2024 der det vart stadfesta og tydeleggjort at Noreg, i tråd med havretten, har rett til å fastsetje kvotar og til å regulere og forvalte fiskeriressursane i havområda som er underlagde norsk suverenitet, inkludert i fiskevernsona ved Svalbard. Noreg sa seg òg samd i å tildele EU ein torskekvote på 2,8274 prosent av referansekvoten på torsk i fiskevernsona rundt Svalbard. Dette motsvarer 9 217 tonn for 2025.

EU ville på si side fastsetje ein kvote tilsvarande den norske kvotefastsetjinga i sine reguleringar, noko som vart stadfesta i EUs såkalla TAC- og kvoteforordning for 2025. Vidare avreknar EU alle fangstar av torsk frå kvoten Noreg har fastsett, både i fiskevernsona og i Smottholet. EU ville òg støtte fastsetjinga av ein uerkvote til fiske i internasjonalt farvatn i Norskehavet, i tråd med tilrådinga frå kyststatane.

Noreg og EU er framleis ikkje samde om bruken av oppsamlingspose i Smottholet. Bruk av oppsamlingspose leier til auka bifangst av torsk, blåkveite og hyse. Slik bifangst er uønskt frå eit fiskeriforvaltingsperspektiv. Noreg har difor arbeidd i fleire år for å få i stand eit forbod i Den nordaustatlantiske fiskerikommisjonen (NEAFC), noko vi fekk gjennomslag for i 2022. Men EU og Island har reservert seg mot forbodet og er difor ikkje bundne av det. Noreg har teke saka opp med EU og vil halde fram med å arbeide for at alle land som fiskar i Smottholet, sluttar seg til forbodet.

3.2.4 Noreg – Storbritannia

Noreg og Storbritannia inngjekk i 2020 ein overordna rammeavtale om fiskerisamarbeid. Avtalen legg til rette for at partane kan inngå avtalar om sonetilgang og kvotebyte, og vidare inneheld han føresegner om berekraftig ressursutnytting og samarbeid om forsking, kontroll og lisensiering.

Forholdet mellom Noreg og Storbritannia på fiskeriområdet er godt. Langt på veg deler Noreg og Storbritannia syn på overordna prinsipp for fiskeriforvalting, noko som kjem til uttrykk i rammeavtalen frå 2020.

Etter at Storbritannia gjekk ut av EU, har landet blitt ein viktig kyststat for bestandar som er delte mellom Noreg, Storbritannia og andre kyststatar i Nordaust-Atlanteren. Tradisjonelt har det vore viktig for Noreg å ha tilgang til å fiske i farvatn som no er britiske jurisdiksjonsområde.

Noreg og Storbritannia inngjekk for første gong ein bilateral avtale om tilgang og kvotebyte for 2022. Sidan er avtaler inngått kvart år og også for 2026. For botnfisk har partane avtalt gjensidig tilgang til ein samlekvote på 30 000 tonn i norske og britiske farvatn i Nordsjøen (inkl. områda rundt Shetland). I dei norske reguleringane har vi delt noko av denne samlekvoten på ulike fiskeartar som sei, lange, brosme, torsk, hyse og lysing. Målet med ordninga er å føre vidare fisket slik det var tidlegare.

I område i britisk farvatn utanom Nordsjøen har Noreg bytt til seg 250 tonn lange og 200 tonn brosme pluss nokre kvotar til å dekkje bifangst. I norsk økonomisk sone i Barentshavet har britane bytt til seg 850 tonn torsk og noko bifangst.

Når det gjeld det pelagiske fisket, har Noreg fått tilgang til å fiske inntil 26 078 tonn nordsjøsild i britisk farvatn, medan Storbritannia har fått tilgang til å fiske inntil 20 000 tonn norsk vårgytande sild i norsk farvatn.

Fiske i dei nordlege farvatna

Hausten 2021 vart det ført samtalar med Storbritannia om ei forståing om fiske i dei nordlege farvatna.

Storbritannia har i denne forståinga stadfesta at dei ikkje vil drive fiske i dei nordlege farvatna (dei såkalla ICES-områda 1 og 2) ut over kvotar tildelte av kyststatane (Noreg og Russland) eller etter samarbeid og konsultasjonar med desse kyststatane, med unntak for fiske i internasjonalt farvatn i Norskehavet (Smotthavet) på bestandar som Storbritannia sjølv er kyststat til. Storbritannia har òg stadfesta at dei anerkjenner Noreg sine suverene rettar og jurisdiksjonsområde i fiskevernsona ved Svalbard. Dette er uavhengig av den ulike forståinga som Noreg og Storbritannia har av det geografiske verkeområdet for regelen om lik handsaming ved fiske i Svalbardtraktaten.

Noreg har stadfesta at vi til gjengjeld vil tildele ein viss kvote på torsk til britiske fartøy i fiskevernsona ved Svalbard, innanfor den avsetjinga som blir gjord for slikt fiske frå tredjelandsfartøy i denne sona i kvotefordelinga avtalt mellom Noreg og Russland, så lenge Storbritannia held seg til denne forståinga.

Dette vil byggje opp under den eksisterande forvaltingsmodellen i desse områda, gjennom samarbeidet mellom Noreg og Russland, og bidra til å sikre at totalkvotane for dei ulike bestandane ikkje blir overfiska. Storbritannia har i forståinga anerkjent at dette norsk-russiske samarbeidet har sikra berekraftige fiskeri.

Begge partar har lojalt følgt opp forståinga, også når det gjeld forslag til relevante vedtak på årsmøta i NEAFC dei seinare åra.

I 2022 stemte Storbritannia for det norske forslaget om å forby bruken av det vi kallar ein oppsamlingspose, i rekefisket i internasjonalt farvatn. Dette forbodet, som vart vedteke mot stemmene frå EU og Island, som begge seinare reserverte seg mot vedtaket, har som formål å redusere bifangsten av særleg torsk og blåkveite i rekefiske. Storbritannia stemte vidare for det norske forslaget, i både 2022, 2023 og 2024, om storleiken på kvoten av uer i internasjonalt farvatn i Norskehavet.

Kyststatane Noreg og Russland hadde ikkje fastsett ein totalkvote for bestanden innan årsmøtet i NEAFC november 2025. Reguleringa for 2026, med ein kvote i internasjonalt farvatn på 5,9 prosent, blir handsama per skriftleg korrespondanse i starten av 2026 (sjå nærmare omtale av årsmøtet i kapittel 3.4.1).

3.2.5 Noreg – Færøyane

Noreg og Færøyane vart 19. desember 2025 samde om ein tosidig avtale om fiskerisamarbeid og kvotebyte for 2026. Avtalen byggjer på ein rammeavtale frå 1979 om gjensidige fiskerettar. Strukturen i bytet går grovt sett ut på at Færøyane får torsk, sei og hyse i Barentshavet, medan Noreg får lange/blålange, brosme og makrell av Færøyane. I tillegg får Noreg fiske delar av kolmulekvoten sin i færøysk fiskerisone mot at Færøyane får fiske torsk og hyse som dei har bytt til seg frå Russland, i norske farvatn.

Norske fiskarar får ein kvote for 2026 på 2 100 tonn lange/blålange, 1 800 tonn brosme og 600 tonn andre artar som bifangst. Noreg får òg 2 678 tonn makrell. Makrellkvoten kan fiskast i den økonomiske sona til Noreg eller på det opne havet. Færøyane får ein kvote på 3 034 tonn torsk, 1 172 tonn hyse, 425 tonn sei og 400 tonn andre artar i norsk økonomisk sone. Av kvotar som dei har fått gjennom byteavtalen med Russland, kan Færøyane i tillegg fiske opptil 6 306 tonn torsk, 1 484 tonn hyse og 553 tonn andre artar som bifangst i norske farvatn.

I avtalen forpliktar Færøyane seg til å avgrense det totale fisket sitt i Barentshavet til dei artane og kvotane dei har fått tildelt i avtalane med Noreg og Russland, utan omsyn til om fisket skjer i eller utanfor jurisdiksjonsområda til Noreg og Russland.

3.2.6 Noreg – Grønland

Noreg og Grønland vart 8. januar 2026 samde om ein tosidig avtale om gjensidige fiskekvotar for 2026. Avtalen byggjer på ein rammeavtale frå 1992. Samarbeidet på fiskeriområdet med Grønland fungerer godt og omfattar òg kontrollsamarbeid og forskingssamarbeid. For norske fiskarar er kvotane på dei kommersielt viktige artane blåkveite, uer og torsk av størst verdi. I tillegg til desse kvotane får Noreg tradisjonelt mellom anna reker, blåkveite og uer frå EU i grønlandske farvatn.

Grønlandske fiskarar får i 2026 ein kvote på 2 920 tonn nordaustarktisk torsk, 533 tonn nordaustarktisk hyse, 454 tonn nordaustarktisk sei og inntil 425 tonn andre artar som bifangst (uer og blåkveite) i havområda under norsk jurisdiksjon.

I avtalen forpliktar Grønland seg til å avgrense det totale fisket sitt i Barentshavet til dei artane og kvotane dei har fått tildelt i avtalane med Noreg og Russland, utan omsyn til om fisket skjer i eller utanfor jurisdiksjonsområda til Noreg og Russland.

I 2026 kan Noreg fiske følgjande kvantum i sona til Grønland:

• ved Vest-Grønland: 600 tonn blåkveite

• ved Aust-Grønland: 250 tonn blåkveite, 400 tonn uer fiska med botntrål/line, 360 tonn brosme, 100 tonn skoleist, 15 tonn kveite og 325 tonn bifangst av andre artar

• ved Aust- og Vest-Grønland: 720 tonn torsk

Noreg og Grønland inngjekk ein avtale om kontrollsamarbeid 4. mars 2005. Avtalen er vidareført i 2026. Forskingssamarbeidet blir vidareført i tråd med rammeavtalen frå 1992.

3.2.7 Noreg – Island (Smottholavtalen)

Noreg, Island og Russland inngjekk i 1999 ein trepartsavtale om visse samarbeidsforhold på fiskeriområdet (Smottholavtalen). Gjennom denne avtalen greidde norske og russiske styresmakter å gjere slutt på det uregulerte islandske fisket på regulerte bestandar i internasjonalt område i Barentshavet. Ein protokoll til Smottholavtalen regulerer bytet av fisk mellom Island og Noreg. Etter denne protokollen får Island tildelt eit kvantum nordaustarktisk torsk i norsk økonomiske sone nord for 62º N. I tillegg kjem ein bifangstkvote på andre artar i torskefisket på 30 prosent. Som kompensasjon for den islandske torskekvoten har norske fiskarar ein kvote botnfisk og ein loddekvote i Islands økonomiske sone. Botnfiskkvoten ligg fast på 500 tonn pluss bifangst. Loddekvoten blir justert i takt med totalkvoten for nordaustarktisk torsk.

For 2025–2026-sesongen er det ikkje ein norsk kvote relatert til Smottholavtalen. Dette kjem av at byte under Smottholavtalen blir suspenderte i tilfelle der totalkvoten for nordaustarktisk torsk blir fastsett under 350 000 tonn. For 2026 er totalkvoten for denne bestanden fastsett til 285 000 tonn.

Den samla norske loddekvoten er normalt større, ettersom Noreg òg har ein del som kyststat gjennom fiskerisona ved Jan Mayen. Lodde har tidlegare òg inngått i kvotebytet med EU ved at EU har fått lodde frå Grønland gjennom avtalen dei har med Grønland.

Det er opna opp for eit loddefiske denne sesongen (sjå nærmare omtale i kapittel 3.3.2).

Foto: Jørgen Ree Wiig, Fiskeridirektoratet.

Foto: Merete Kvalsund, Havforskingsinstituttet.

3.3 Kyststatsavtalar og andre fleirsidige avtalar

3.3.1 Forvaltinga av norsk vårgytande sild

Norsk vårgytande sild er rekna som ein av dei største fiskebestandane i Nord-Atlanteren og den største sildebestanden i verda.

18. januar 2007 vart det underteikna ein ny kyststatsavtale mellom EU, Færøyane, Island, Noreg og Russland om forvaltinga av NVG-sild. Denne avtalen gav Noreg 61 prosent av NVG-silda. Avtalen inneheldt òg den same langsiktige forvaltingsplanen partane vart samde om under den tidlegare avtalen frå 1996. Partane var i tillegg samde om tosidige avtalar om sonetilgang.

Storbritannia deltok for første gong på kyststatsmøtet hausten 2020 og skreiv under avtalen på lik line med dei andre partane. Kyststatane vart i eit møte våren 2021 samde om at EU ikkje lenger er kyststat for NVG-sild, men at Storbritannia no har fått denne statusen.

Færøyane har over fleire år kravd ein høgare del av den totale kvoten, noko som har ført til at heile spørsmålet om delinga mellom partane har blitt opna på nytt. Kyststatane har forhandla om delinga i fleire rundar, men har ikkje greidd å bli samde om ein ny fempartsavtale.

I 2013 og 2014 inngjekk Noreg, EU, Island og Russland ein firepartsavtale med ein kvote til Færøyane basert på den tradisjonelle delen deira av silda. For 2015 og 2016, derimot, inngjekk ikkje partane firepartsavtalar. Frå 2017 har alle fem kyststatane vore samde om totalkvote (TAC), og for 2026 er partane samde om ein totalkvote på NVG-sild på 533 914 tonn.

På kyststatsmøtet hausten 2020 vart det lagt fram ein rapport utarbeidd under leiing av forskarar frå Havforskingsinstituttet, men med deltaking av forskarar frå dei andre partane, der sonetilhøyrsla til silda vart oppdatert. I rapporten gjekk forskarane òg gjennom metodikk for å rekne ut sonetilhøyrsla for ein bestand. Denne rapporten vart oppdatert til kyststatsmøtet hausten 2025 og kjem òg til å bli oppdatert i åra framover.

Fram til no er det ikkje oppnådd ein avtale om fordelinga av andelar til statane, og kvotane blir fastsette unilateralt. Noreg tok føring og fastsette ein unilateral andel på 65,6 prosent NVG-sild i 2024 for å bidra til å få ned overfisket på bestanden. Island og Færøyane reduserte òg andelane sine høvesvis likt som Noreg i 2024. I desember 2024 vart Noreg og Færøyane samde om ein kyststatsavtale om NVG-sild med eit tilhøyrande sonearrangement. Avtalen gjev Noreg ein kyststatsandel på 64,18 prosent og Færøyane ein kyststatsandel på 10 prosent. Noreg har med dette redusert sin unilaterale andel av norsk vårgytande sild dei to siste åra frå 76 prosent til 64,18 prosent, og Færøyane har redusert sin unilaterale andel frå 22 prosent til 10 prosent. Samla tok Noreg og Færøyane ned overfisket utover totalkvoten med 23,87 prosentpoeng og har med dette teke eit stort ansvar saman for å få ned det totale fiskepresset på norsk vårgytande sild. I tillegg til avtalen om storleiken på dei nasjonale kvotane har Noreg og Færøyane inngått ein avtale som gjev færøyske fartøy tilgang til å fiske NVG-sild i norsk økonomisk sone og norske fartøy tilgang til å fiske kolmule i færøysk økonomisk sone. Avtalen varer til ein av partane eller partane saman seier han opp.

Kyststatane er samde om å halde fram forhandlingane om ein heilskapleg fordelingsavtale i 2026.

3.3.2 Forvaltinga av lodde ved Island, Grønland og Jan Mayen

Trepartsavtalen om loddebestanden ved Island, Grønland og Jan Mayen vart første gong underteikna 12. juni 1989. Dei mest sentrale elementa i denne avtalen er fastsetjinga av kvoten, andelsfordelinga mellom partane og tekniske reguleringar for gjennomføringa av sjølve fisket. Det er lodde i Jan Mayen-sona som gjer at Noreg blir rekna som kyststat til denne loddebestanden. Avtalen frå 2018 innebar ei endring i fordelinga mellom landa, basert på biologiske forhold og vandringsmønsteret til lodda dei seinare åra. I tillegg til kyststatsandelen får Noreg overført lodde frå Island gjennom den såkalla Smottholavtalen (sjå nærmare omtale i kapittel 3.2.7).

Når det gjeld sesongen 2025–2026, er totalkvoten sett til 197 000 tonn for denne loddebestanden.

Etter kyststatsforhandlingar mellom partane hausten 2022 valde Island å seie opp rammeverket for lodde ved Island, Grønland og Jan Mayen den 12. oktober 2022. Fisket gjekk likevel som normalt i dei påfølgjande sesongane, i samsvar med oppseiingsklausulen i dette rammeverket frå 2018.

Forhandlingane starta med at Grønland og Island kravde at den norske andelen skulle reduserast til 1 prosent. Etter grundige avvegingar kom vi fram til at vi måtte godta dette. Forhandlingane vil no halde fram om andre forhold i avtalen og om vilkåra for fiske i den islandske økonomiske sona. Det at fisket berre går føre seg der, er årsaka til at Island har ein sterk forhandlingsposisjon i denne avtalen.

Noreg forhandlar no med Island om vilkår for å fiske lodde i Islands økonomiske sone. Dette må på plass før det er aktuelt for Noreg å tiltre den nye avtalen saman med Island og Grønland.

Foto: Jørgen Ree Wiig, Fiskeridirektoratet.

3.3.3 Forvaltinga av kolmule

Etter fleire år med forhandlingar inngjekk kyststatane EU, Noreg, Island og Færøyane ein rammeavtale om forvaltinga av kolmule 16. desember 2005. Denne har vore følgt opp med årlege kvoteavtalar. Fordelinga var slik at ein først avsette ei viss mengd til fiske i internasjonalt farvatn (Russland og Grønland), og så delte kyststatane det resterande kvantumet.

Etter initiativ frå EU har partane utarbeidd ein felles rapport om sonetilhøyrsle for kolmulebestanden. Med utgangspunkt i rapporten har EU kravd ein høgare del av totalkvoten. Færøyane har følgt opp og krev òg ein høgare del. I dag har vi ikkje ein heilskapleg avtale om fordeling av kolmulebestanden. Noreg har fastsett ein kyststatsandel i tråd med avtalen frå 2005. Dei andre kyststatane har auka dei unilaterale andelane sine.

Kyststatane har forhandla i fleire rundar dei seinaste åra om ei ny deling av totalkvoten. Fram til no har dei ikkje lykkast med å bli samde. I forhandlingane for 2017 greidde partane likevel å bli samde om ein ny forvaltingsplan for fisket. Partane er òg samde om den årlege totalkvoten. Dette sikrar at alle kyststatane har eit felles utgangspunkt når dei fastset sine respektive kvotar.

I kyststatsforhandlingane for 2026 vart partane samde om ein totalkvote (TAC) på 851 344 tonn. TAC er basert på rådgjeving frå ICES og forvaltingsplanen som er evaluert av ICES. På same måten som for norsk vårgytande sild deltok Storbritannia for første gong i forhandlingane om kolmule hausten 2020.

3.3.4 Forvaltinga av makrell

Sjølv om makrellbestanden har vore i ganske god forfatning dei seinare åra, er bestanden på veg nedover. Hausten 2025 la ICES fram eit kvoteråd for 2026 på 174 357 tonn makrell. Dette er ein dramatisk reduksjon på om lag 70 prosent samanlikna med kvoterådet for 2025. Etter Brexit i 2020 hadde kyststatane ikkje nokon avtale på makrell, og det var dermed ikkje semje om andelsfordelinga av bestanden, det vil seie kor stor andel kvar part skal ha av totalbestanden. Noreg mista òg tilgangen sin til å fiske makrell i sona til Storbritannia (tidlegare EU-farvatn). Noreg og Storbritannia signerte i 2023 ein tosidig avtale for makrell. Avtalen sikra Noreg tilgang til å fiske 60 prosent av den nasjonale kvoten i britiske farvatn. Denne tilgangen vart nytta fullt ut.

Trass i ei rekkje forhandlingsrundar vart kyststatane til makrell ikkje samde om fordeling av makrellbestanden i 2024. I mangel av ein fullstendig avtale inngjekk Noreg, Storbritannia og Færøyane ein trepartsavtale om forvalting av makrellen i juni 2024. Trepartsavtalen gjelda forvalting, fordeling og tilgang til å fiske makrell i farvatna til kvarandre og handla om storleiken på dei nasjonale kvotane, sonetilgang og vitskapleg samarbeid. Avtalen sikra mellom anna den norske flåten høve til å fiske 60 prosent av den nasjonale makrellkvoten i britiske farvatn, medan Færøyane hadde høve til å fiske 40 prosent av den nasjonale kvoten sin i norske farvatn.

Som ei vidareføring av trepartsavtalen inngjekk Noreg, Færøyane, Island og Storbritannia ein firepartsavtale om makrell 15. desember 2025. Avtalen tek utgangspunkt i ein totalkvote på 299 010 tonn, og sjølv om det er noko høgare enn tilrådinga frå ICES, kjem dette til å redusere det totale fiskepresset med heile 48 prosent samanlikna med totalkvoten for 2025. I avtalen forpliktar partane seg til å utvikle ein vitskapsbasert langsiktig forvaltingsstrategi som gjev eit rammeverk for framtidig fastsetjing av totalkvotar som skal redusere risikoen for liknande kutt i framtida.

Avtalen reduserer det samla fiskepresset på makrellbestanden og er utforma slik at det er mogleg å inkludere dei resterande kyststatane (EU og Grønland) dersom dei ønskjer det. Avtalen gjeld, inntil vidare, for tre år, noko som bidreg til å gjere situasjonen meir stabil og føreseieleg for den norske næringa.

Sjølve firepartsavtalen inneheld dei sama elementa som trepartsavtalen frå 2024 – forvalting, fordeling og tilgang. Noreg sin del av totalkvoten er på 26,4 prosent, og vi fører vidare retten vår til å fiske 60 prosent av den norske kvoten i den økonomiske sona til Storbritannia. Færøyane fører vidare retten sin til å fiske 40 prosent av kvoten sin i norsk økonomisk sone (NØS), medan Island no får høve til å fiske 60 prosent av kvoten sin i NØS.

Kyststatane startar nye forhandlingar vinteren 2026, og siktemålet er å oppnå ein ny, heilskapleg kyststatsavtale der alle kyststatane er med. Frå norsk side blir det lagt vekt på at det må vere ein klar samanheng mellom sonetilhøyrsla til makrellen, det vil seie kor mykje og kor lenge makrellen oppheld seg i kvar økonomiske sone, og eigardelane partane til slutt endar opp med. I vente på ein heilskapleg kyststatsavtale for makrell har Noreg sett seg ein førebels kvote på 55 257 tonn. Denne kvoten blir justert til våren når forhandlingane blir avslutta.

3.3.5 Forvaltinga av uer

Det finst fleire artar av uer i Nordaust-Atlanteren. Det er størst kommersiell interesse knytt til snabeluerbestandane i Irmingerhavet, i Barentshavet og i Norskehavet. Desse blir utnytta av fleire statar.

Snabeluer i Barentshavet og Norskehavet

I 2005 starta eit nytt fiskeri etter snabeluer på det opne havet i Norskehavet. Bestanden det blir fiska på, er hovudsakleg i norsk sone, men delar av bestanden dreg på næringsvandring i område utanfor norsk fiskerijurisdiksjon i om lag tre månader om hausten.

Den nordaustatlantiske fiskerikommisjonen (NEAFC) sette i 2008 i gang ei uavhengig utgreiing med tanke på å etablere eit vitskapleg fundament for ein fordelingsnøkkel. Rapporten etter utgreiinga konkluderte med at sonetilhøyrsla til Noreg ligg på rundt 74 prosent. Russland er òg kyststat til snabelueren, og Noreg og Russland vart i oktober 2014 samde om ei fordeling av bestanden: 72 prosent til Noreg, 18 prosent til Russland, 5,9 prosent til det opne havet i Norskehavet og 4,1 prosent til tredjelands bifangst i fiskevernsona ved Svalbard.

Andelen til internasjonalt farvatn har blitt diskutert gjennom fleire år, og det har særleg vore EU som ikkje har akseptert denne. I 2024 fekk Noreg for først gong støtte til avsetninga frå alle kontraktspartane i NEAFC.

Kyststatane Noreg og Russland hadde ikkje fastsett ein totalkvote for bestanden innan årsmøtet i NEAFC november 2025. Reguleringa for 2026, med ein kvote i internasjonalt farvatn på 5,9 prosent, blir handsama per skriftleg korrespondanse i starten av 2026 (sjå nærmare omtale av årsmøtet i kapittel 3.4.1).

Snabeluer i Irmingerhavet

Partane i prosessen om fordeling og regulering av snabeluer i Irmingerhavet er kyststatane Island, Grønland og Færøyane og observatørane EU, Noreg, Storbritannia og Russland.

Under årsmøtet i NEAFC i 2021 fremja Island og Danmark (på vegner av Færøyane og Grønland) eit forslag om å ikkje hauste snabeluer i Irmingerhavet i 2022, 2023 og 2024. Eit liknande forslag vart fremja av Danmark (på vegner av Færøyane og Grønland), EU, Island og Storbritannia under årsmøtet hausten 2024. Forslaget vart vedteke og gjeld for 2025, 2026 og 2027. Russland var einaste kontraktspart som stemte imot og har reservert seg mot vedtaket. Det samla uttaket av bestanden har i lang tid vore altfor høgt. Uttaket var vesentleg høgare enn tilrådinga frå ICES i 2025 òg, sidan Russland, som ikkje godtek fordelingsnøkkelen og tilrådinga frå ICES, har gjeve seg sjølv ein svært høg kvote.

3.4 Internasjonale fiskeriforvaltingsorganisasjonar

3.4.1 Den nordaustatlantiske fiskerikommisjonen (NEAFC)

NEAFC skal sørgje for ei langsiktig bevaring og best mogleg utnytting av fiskeressursane i konvensjonsområdet. Kommisjonen skal leggje til rette for ei samfunnsøkonomisk optimal og miljøvennleg utnytting av fiskebestandane. Partane til NEAFC er Danmark (på vegner av Færøyane og Grønland), EU, Island, Noreg, Russland og Storbritannia. Sekretariatet ligg i London.

Den viktigaste oppgåva til NEAFC er å vere med og utvikle ei meir økosystembasert forvalting av havområda og gode regionale kontrollregime. Ansvarsområda til NEAFC (vanlegvis kalla reguleringsområdet) er i utgangspunktet avgrensa til områda utanfor dei økonomiske sonene til partane. Når det gjeld reguleringar av fisket på bestandar som vandrar både innanfor og utanfor dei økonomiske sonene til partane, har kommisjonen i første rekkje ein samordnande funksjon. NEAFC kan likevel gjere vedtak om reguleringstiltak innanfor den økonomiske sona til ein part dersom vedkommande part ønskjer det og støttar at det blir sett i verk eit reguleringstiltak. NEAFC-konvensjonen gjeld i utgangspunktet for alle fiskeressursar i konvensjonsområdet. Unntaket er sjøpattedyr og langtmigrerande artar dersom dei er omfatta av andre internasjonale avtalar (til dømes tunfisk).

Fiskerireguleringar for 2026

NEAFC har i første rekkje ein viss samordnande funksjon i reguleringa av fisket etter bestandar som vandrar mellom dei økonomiske sonene til partar og internasjonalt farvatn. Dette gjeld kolmule, norsk vårgytande sild, makrell og uer. Til vanleg blir det inngått kyststatsavtalar for desse bestandane. Desse avtalane er omtalte i kapitla ovanfor.

Arbeidet i NEAFC er påverka av Russlands angrepskrig mot Ukraina ved at eit fleirtal av partane ikkje har vilja delta på møte med Russland i NEAFC-undergrupper og -komitear i 2025. Dette har ført til at Russland reserverer seg mot vedtak dei ikkje er samde i eller har hatt høve til å vere med og diskutere.

Årsmøtet vedtok ei regulering av fisket etter norsk vårgytande sild basert på kyststatsavtalen om ein totalkvote på 533 914 tonn. Denne reguleringa inneber at kyststatane kan fiske dei nasjonale kvotane sine i internasjonalt farvatn. Partane vart ikkje samde om regulering av fisket for verken kolmule eller makrell under årsmøtet.

Noreg og Russland er kyststatar til snabelueren i Norskehavet og vart i oktober 2014 samde om ei fordeling av bestanden på bakgrunn av ein sonetilhøyrslerapport forskarar frå NEAFC-landa hadde utarbeidd. Avtalen inneheld òg ein kvote til internasjonalt farvatn. Kyststatane Noreg og Russland hadde ikkje fastsett ein totalkvote for bestanden innan årsmøtet i NEAFC november 2025. Reguleringa for 2026, med ein kvote i internasjonalt farvatn på 5,9 prosent, blir handsama per skriftleg korrespondanse i starten av 2026.

Partane i prosessen om fordeling og regulering av snabeluer i Irmingerhavet er kyststatane Island, Grønland og Færøyane og ikkje-kyststatane EU, Noreg, Russland og Storbritannia. Forbodet mot fiske etter uer i Irmingerhavet vedteke under årsmøtet i 2021 vart revidert under årsmøtet i 2023 og deretter vidareført under årsmøtet i 2024. Vedtaket inneber ein nullkvote og forbod mot å tilby omlastings-, forsynings- og støttetenester til fartøy i internasjonalt farvatn med fangstar av bestanden om bord og gjeld for perioden 2025–2027. Under årsmøtet hausten 2025 fremja EU forslag om ei ytterlegare innstramming ved at det òg skal vere forbod mot å tilby dei ovannemnde tenestene og dessutan forbod mot landingar og fiskeriaktivitet i eige farvatn for fartøy som har eller har hatt fangstar av bestandane om bord.

NEAFC-forbodet mot direktefiske etter uer i Irmingerhavet er i tråd med tilrådinga frå ICES. Russland har i etterkant av årsmøtet reservert seg mot vedtaket, og forbodet gjeld difor ikkje for fartøya deira. Noreg og Danmark på vegner av Færøyane og Grønland (DFG) er bundne av reguleringa i internasjonalt farvatn. For EU, Island og Storbritannia gjeld dette òg i deira eigne farvatn.

Kontraktspartane vart òg samde om å føre vidare reguleringa av fisket etter hyse ved Rockall.

Områdeforvalting

NEAFC vedtok for første gong i 2004 å stengje enkelte område for botntråling og fastståande reiskapar for å verne sårbare marine økosystem. I åra etter har kommisjonen med jamne mellomrom gjort justeringar i områda og stengt nye område i tråd med tilrådingar frå ICES. Det er no i alt 13 område innanfor reguleringsområdet til NEAFC som er stengde for botnfiske.

Alle tiltaka som er vedtekne om stengde område og botnfiske, er element i oppfølginga NEAFC har gjort av fire relevante resolusjonar i perioden mellom 2006 og 2016 og FAO-retningslinene om botnfiske frå 2008. NEAFC vedtok i 2014 eit nytt og betre regelverk for botnfiske og vern av sårbare marine økosystem.

Regelverket inneber at reguleringsområdet til NEAFC er delt inn i tre kategoriar: stengde område, eksisterande botnfiskeområde og avgrensa botnfiskeområde. Dei stengde områda er område der sårbare marine økosystem er påviste og ICES har tilrådd stenging. I tillegg til å liste opp dei stengde områda definerer regelverket kva for område som per i dag er rekna for å vere eksisterande fiskeområde og dermed opne for fiske. Område som verken er stengde for botnfiske eller omfatta av eksisterande fiskeområde, utgjer dei avgrensa botnfiskeområda. Desse er ikkje opne for ordinært botnfiske, men NEAFC kan gje løyve til forsøksfiske i områda. Regelverket stiller strenge krav til slikt prøvefiske. Mellom anna skal det gjennomførast konsekvensutgreiingar før det er aktuelt å vurdere eit forsøksfiske, og sjølve forsøksfisket er underlagt eigne rapporteringsreglar. Fartøya må òg ha observatørar om bord. I etterkant av eit forsøksfiske skal det gjennomførast ei evaluering for å vurdere om eit botnfiske vil kunne ha betydeleg negativ påverknad på dei sårbare marine økosystema i området, og om det dermed bør stengjast, eller om området kan bli opna som eit eksisterande botnfiskeområde. Dersom fartøy i ordinært fiske eller i forsøksfiske støyter borti sårbare marine økosystem (korallar og svamp), pliktar dei å stoppe fisket, rapportere hendinga og flytte seg minst to nautiske mil bort frå staden med sårbare økosystem.

I tråd med krava i NEAFC-regelverket gjennomfører NEAFC kvart femte år ei evaluering av om reguleringa har vore effektiv når det gjeld vern av sårbare marine økosystem. Evalueringa i 2019 konkluderte med at reguleringa fungerer etter formålet, men foreslo likevel nokre forbetringspunkt. Desse har blitt diskuterte i dei permanente arbeidsgruppene i NEAFC dei siste åra, og oppfølgingsarbeidet held fram i 2026.

Årsmøtet i 2024 vedtok òg å melde inn dei stengde områda i reguleringsområdet til NEAFC som andre effektive arealbaserte bevaringstiltak (OECM-tiltak) til konvensjonen om biologisk mangfald (CBD). I 2024 har det vore arbeidd med innmeldinga, og rapporten til konvensjonen er send. Innmeldinga av dei stengde områda synleggjer korleis fiskeriforvalting bidreg til at ein når handlingsmåla for berekraftig bruk fram mot 2030 (sjå nærmare omtale av CBD i kapittel 2.3). Som ledd i arbeidet med rapporteringa har NEAFC samarbeidd med den regionale havmiljøorganisasjonen OSPAR om å skrive ei felles framstilling av korleis tiltaka i begge organisasjonane verker saman og forbetrar forholda i det marine miljøet. Framstillinga følgjer rapporten til CBD.

Kontrollsamarbeid

Kampen mot ulovleg, urapportert og uregulert fiske har vore høgt prioritert i NEAFC i fleire år. Arbeidet har resultert i eit omfattande kontroll- og handhevingsregelverk, som mellom anna inneheld krav til rapportering av fiskeriaktivitet, reglar om omlasting og inspeksjon til sjøs, hamnestatskontroll og svartelisting.

På årsmøtet i 2018 vedtok partane endringar i kontroll- og handhevingsregelverket for å leggje til rette for implementering av eit nytt og heilelektronisk rapporteringssystem. Dei nye rapporteringskrava tok til å gjelde 15. januar 2024, med krav om implementering innan to år. Noreg innførte dei nye løysingane i desember 2025.

Kontrollsamarbeidet i NEAFC har elles vore prega av Russlands angrepskrig mot Ukraina, noko som har ført til at partane i den permanente kontrollkomiteen (PECMAC) i NEAFC ikkje har hatt formelle møte sidan 2023.

3.4.2 Den nordvestatlantiske fiskeriorganisasjonen (NAFO)

Det overordna målet til NAFO er å bidra til langsiktig bevaring og berekraftig bruk av fiskeriressursane i konvensjonsområdet og til samstundes å bevare dei marine økosystema der desse ressursane finst.

NAFO har 13 medlemsland: Canada, Cuba, Danmark (på vegner av Færøyane og Grønland), EU, Frankrike (på vegner av Saint-Pierre og Miquelon), Island, Japan, Noreg, Russland, Storbritannia, Sør-Korea, Ukraina og USA. Fire av medlemslanda er kyststatar i konvensjonsområdet. Det gjeld USA, Canada, Frankrike (på vegner av Saint-Pierre og Miquelon) og Danmark (på vegner av Færøyane og Grønland). NAFO-sekretariatet ligg i Halifax i Canada.

NAFO har i dei seinare åra lagt vekt på å modernisere organisasjonen og har innført nødvendige endringar av NAFO-konvensjonen. Den nye konvensjonen frå 2008 tek mellom anna omsyn til føre-var-prinsippet, økosystembasert forvalting, etablering av ein mekanisme for tvisteløysing og strukturelle endringar av organisasjonen. Noreg ratifiserte den reviderte konvensjonen i 2009, og konvensjonen vart gjeldande 18. mai 2017.

Fastsette kvotar for 2025

Den viktigaste bestanden for Noreg i NAFO er torsk i reguleringsområde 3M (sjå kart i figur 3.8), der vi har ein kvoteandel på 9,25 prosent. Etter ti år med fiskeforbod (moratorium) vart direktefisket etter torsk i 3M opna igjen i 2010. Partane vedtok ein totalkvote for fisket i 2026 på 15 360 tonn, noko som er ein auke på om lag 22 prosent frå fjorårskvoten på 12 613 tonn. Bestanden har over tid hatt ei svak rekruttering. Det såg ei stund ut til at måtehald i kvotefastsetjinga dei seinaste åra hadde effekt og bidrog til å betre tilstanden for bestanden. Rådgjevinga for 2026 peiker likevel på vedvarande svak bestandsrekruttering. Det er difor framleis grunn til å overvake bestanden nøye og ha ei forsiktig tilnærming dei neste åra, noko Noreg og nokre av dei andre kontraktspartane argumenterte for under årsmøtet.

Noreg har sidan 1993 fiska reker på Flemish Kapp. Det har gått føre seg to separate rekefiskeri i dette området, eitt i reguleringsområde 3M og eitt i reguleringsområde 3L. På grunn av den dårlege bestandssituasjonen vedtok NAFO, i tråd med tilrådinga frå havforskarane, å stoppe rekefisket i område 3M i 2011. Bestandssituasjonen for reker i 3M såg ut til å ha betra seg noko, og i tråd med tilrådinga frå forskarane vart fisket opna med verknad frå 1. januar 2020. Fisket vart lukka igjen i 2021, i tråd med vitskapleg rådgjeving, og fisket har vore stengt sidan då.

Rekefisket i 3M er regulert med fiskedøgn, noko som er eit lite tilfredsstillande reguleringsregime. Hausten 2023 møttest partane for å drøfte om det gjekk an å gjere om fiskedøgnsreguleringa til eit kvoteregime. Diskusjonen var eit framhald av forhandlingane frå året før. Noreg og EU hadde i forhandlingane i 2022 lagt fram eit felles forslag om konvertering til eit kvoteregime og fordeling av kvotar mellom relevante kontraktspartar. Dette forslaget vart godt teke imot i 2022 og vart diskutert på nytt under rekemøtet i 2023. Også Canada, USA, Frankrike (på vegner av St. Pierre og Miquelon) og Russland la fram forslag til eller presenterte tankar om ein modell for konvertering frå fiskedøgn til kvotefordeling mellom partane. Partane lykkast heller ikkje denne gongen med å bli samde om eit nytt forvaltingsregime eller om kvotefordeling. Det har ikkje vore noko eige rekemøte sidan 2023.

I åra før 2011 låg totalkvoten for reker i reguleringsområde 3L på 30 000 tonn. For 2011 tilrådde vitskapskomiteen i NAFO å redusere den totale fangsten. Partane var i åra etter samde om behovet for ein reduksjon, men vart ikkje samde om å redusere den totalt tillatne fangsten like mykje som forskarane tilrådde. Noreg og fleire land stemte imot å fastsetje høgare rekekvotar enn det tilrådinga frå forskarane sa. Då bestanden vart ytterlegare redusert, vart partane på årsmøtet i 2014 samde om å innføre fiskeforbod for denne bestanden òg. Fisket har sidan vore stengt. Rekebestanden i område 3LN er undersøkt på ny. Undersøkinga viser at rekebestanden i dette området er ein del av ein større bestand og er i betre stand enn ein tidlegare trudde. Canada har vedteke å gjenopne fisket på bestanden for canadiske fartøy i nasjonalt farvatn. NAFO-partane er samde om å vurdere nærmare om rekefisket i NAFOs regulatoriske område skal opnast igjen, under årsmøtet i 2026.

Noreg har kvoterettar i NAFO på 30 prosent av totalkvoten for lodde i reguleringsområde 3NO. Som følgje av den svake bestandssituasjonen har det lenge vore forbode å drive direktefiske på denne arten, og forbodet vart vidareført for 2026.

Torskebestanden i område 2J3KL kollapsa i 1980-åra, og fisket har vore stengt sidan 1992. I juni 2024 vedtok Canada, som er kyststat til bestanden, å gjenopne fisket. Totalkvoten for 2026 er fastsett til 40 000 tonn. 95 prosent av totalkvoten er reservert for Canada (38 000 tonn). Dei resterande 5 prosentane av kvoten, tilsvarande 2000 tonn, er sette av til fiske for dei tolv andre partane i NAFOs reguleringsområde (internasjonalt farvatn i område 3L). Under årsmøtet i 2024 vart det vedteke ein ny fordelingsnøkkel for desse tolv partane. Etter ønske frå Canada vart det òg vedteke at reguleringsåret for torskekvoten i 2J3KL skal gjelde frå juni til juni året etter. I tråd med det nye forvaltingsregimet er kvoten til Noreg fram til juni 2026 på 40,40 tonn.

I 2024 vart det vedteke ein ny forvaltingsplan for blåkveite som i utgangspunktet skal gjelde fram til 2035. For 2026 vart det i tråd med den nye forvaltingsplanen fastsett ein totalt tillaten fangst på 10 914 tonn. Noreg har ingen del i denne bestanden, men når totalkvoten kjem opp i 30 000 tonn eller meir, har Noreg rett til å fiske på ein eigen kvote som blir sett av til land utan fast kvotedel.

Regulering av fiske med botnreiskapar

I tråd med fire relevante resolusjonar i perioden mellom 2006 og 2016 har NAFO lagt stor vekt på å regulere fisket med botnreiskapar slik at sårbare marine økosystem blir skåna. NAFO har òg arbeidd med å setje i verk FAOs retningsliner for djuphavsfiske på det opne havet.

Ulike område i konvensjonsområdet er delte inn i tre kategoriar: noverande område, stengde område og nye fiskeområde. NAFO har formelt vedteke eit kart som viser dei noverande fiskeområda. Det blir stilt særleg strenge krav til fisket i nye område, men også i noverande fiskeområde er det strenge miljøkrav. Det gjeld særleg dersom ein ønskjer å nytte nye reiskapstypar, eller dersom ny vitskapleg informasjon seier at den noverande fiskepraksisen bør endrast.

Ei evaluering av NAFO-regelverket for vern av sårbare marine økosystem, som den gongen omfatta 19 stengde område, vart avslutta i 2021. På bakgrunn av evalueringa har nye område gradvis blitt omfatta av reguleringa. Per i dag er i alt 27 område stengde fram til utløpet av 2026. Dette omfattar 15 område med konsentrasjonar av korallar og svamp som har særleg sårbare økosystem, og 12 undersjøiske fjell.

NAFO har i tillegg vedteke regelverk for kva fartøya skal gjere dersom reiskapar kjem i kontakt med sårbare økosystem under fisket. Fartøy pliktar ved samanstøyt, uavhengig av område, å stoppe fisket, rapportere hendinga og flytte seg minst to nautiske mil bort frå staden med sårbare marine økosystem. I utgangspunktet er fiske med botnreiskapar ikkje tillate i dei nye områda. Det er likevel høve til eit forsøksfiske, men dette er strengt regulert. Mellom anna pliktar fartøya å ha ein vitskapleg observatør om bord. På grunnlag av rapportar frå forsøksfiske og vitskapleg rådgjeving kan NAFO opne for generelt fiske i avgrensa område.

Kontrollsamarbeid

Kampen mot urapportert, uregulert og ulovleg fiske (UUU-fiske) har hatt høg prioritet i NAFO i fleire år. Arbeidet har resultert i eit omfattande kontroll- og handhevingsregelverk, som mellom anna inneheld krav til posisjonsrapportering, rapporteringsplikter, reglar om inspeksjon til sjøs, hamnestatskontroll, svartelisting og eit observatørprogram.

3.4.3 Den internasjonale kvalfangstkommisjonen (IWC)

Noreg er ein av dei opphavlege partane til konvensjonen om regulering av kvalfangst av 1946, som regulerer fangst og bevaring av større kvalartar. Konvensjonen har i dag 88 partar. Den internasjonale kvalfangstkommisjonen er overvakingsorganet til konvensjonen. IWC har som hovudoppgåve å sikre ei berekraftig forvalting og bevaring av dei større kvalartane. I 1982 vedtok IWC eit totalforbod mot all kommersiell kvalfangst med verknad frå 1986. Noreg har reservert seg mot forbodet og er difor ikkje bunde av det. Frå 1994 til 2006 forsøkte IWC å få på plass eit revidert forvaltingsregime for å opne for kommersiell kvalfangst utan å lykkast. Japan la i 2018 fram eit forslag til reform av organisasjonen utan å lykkast. Forslaget tok sikte på mellom anna å opne for alminneleg berekraftig kvalfangst. Som ei følgje av nederlaget og lang tid med frustrasjon over IWCs dysfunksjon melde Japan seg ut av IWC 26. desember 2018. Japans utmelding vart gjeldande 30. juni 2019.

Forskarane i IWC har etablert prosedyrar for å vurdere dei ulike kvalbestandane og uttaket av dei. Kvoteutrekningsmodellane er konservative for å sikre ei føre-var-tilnærming. Den norske kvoten på vågekval blir fastsett på bakgrunn av det arbeidet som er gjort i vitskapskomiteen til IWC. 2026-kvoten er sett til 1 641 vågekvalar. Kvoten kan fangast i heile forvaltingsområdet til IWC, som er noko større enn havområda under norsk jurisdiksjon. Det vil seie at det òg kan drivast fangst i internasjonalt farvatn mellom Noregs økonomiske sone og fiskerisona ved Jan Mayen.

I tråd med kvoteutrekningsmodellen skal vågekvalbestanden vurderast på nytt i vitskapskomiteen til IWC kvart sjette år på grunnlag av teljingar som er gjennomførte dei siste seks åra. Samstundes skal oppdelinga av havområdet i underområda vurderast på nytt. Tilpassingar av simuleringsmodellane til fangstar, bestandstal og biologiske data for å teste forvaltingsstrategiar har teke mykje tid og vart fullførte ved årsmøtet i 2017. Med utgangspunkt i den reviderte forvaltingsprosedyren får vi ei gjennomgåande trygg forvalting av vågekvalen. Dette vart handsama og godkjent på årsmøtet til vitskapskomiteen i 2022 og gjeld for ein ny seksårsperiode (2021–2027).

3.4.4 Den nordatlantiske sjøpattedyrkommisjonen (NAMMCO)

Den nordatlantiske sjøpattedyrkommisjonen vart etablert i 1992. Hovudgrunnane for å etablere organisasjonen var å leggje til rette for internasjonalt samarbeid på dei områda der IWC ikkje har kompetanse (småkval, sel og kvalross), og sikre ein internasjonal samarbeidsstruktur i tilfelle IWC skulle bryte saman.

Hovudoppgåva til NAMMCO er å arbeide for vern og forvalting av sjøpattedyr i Nord-Atlanteren basert på vitskaplege råd. Arbeidet er konsentrert om småkval, sel og kvalross, men omfattar dei store kvalartane òg. Noreg, Færøyane, Grønland og Island er medlem i kommisjonen. Danmark, Canada, USA og Japan møter regelmessig som observatørar. På grunn av Russlands angrepskrig mot Ukraina opptrer Russland ikkje som aktiv observatør til NAMMCO og deltek heller ikkje i arbeidsgruppene.

NAMMCO har lykkast godt i arbeidet med å forbetre fangstmetodar – eit arbeid som er av interesse langt utover medlemslanda i organisasjonen. Representantar frå alle dei nordiske landa, og frå Japan, USA og Canada, deltek i dette arbeidet. Resultata gjev grunnlag for å forbetre fangstmetodane og setje standardar for fangst på sjøpattedyr, og Noreg har no utarbeidd ein standard for bruk av våpen i vågekvalfangsten. Vitskapskomiteen i NAMMCO gjev råd og deltek i forskinga på sjøpattedyr i Nord-Atlanteren. Komiteen deltek dessutan i arbeidet med å lage ein plan for å organisere og gjennomføre teljetokt for kval som omfattar heile Nord-Atlanteren.

3.4.5 Kommisjonen for bevaring av dei marine levande ressursane i Antarktis (CCAMLR)

Kommisjonen for bevaring av dei marine levande ressursane i Antarktis forvaltar konvensjonen med same namn. CCAMLR-kommisjonen vart etablert i 1981 med Noreg som ein av grunnleggjarane. Konvensjonen er ein del av Antarktistraktaten og vart gjeldande frå 1982. Sekretariatet og hovudkvarteret til kommisjonen ligg i Hobart på Tasmania i Australia. Hittil er 36 land part i CCAMLR-konvensjonen, medan EU og 24 land er medlem i CCAMLR-kommisjonen. Det er Nærings- og fiskeridepartementet som leier den norske delegasjonen til CCAMLR.

Mandatet til CCAMLR om å forvalte dei marine ressursane på ein balansert måte ligg i formålsparagrafen. Det inneber at prinsippa om vern og rasjonell bruk av ressursane er sidestilte. Føresegna viser at ein ønskjer å leggje til rette for berekraftig fiske i konvensjonsområdet.

CCAMLR har heilt frå starten vore ein viktig aktør i utviklinga av internasjonal havressursforvalting og har hatt stor suksess i kampen mot ulovleg, urapportert og uregulert fiske etter tannfisk.

Fiskeri

Interessa for å fiske i Antarktis gjeld i hovudsak bestandane av kril og tannfisk. CCAMLR vedtek årleg totalkvotar for dei ulike artane, basert på tilrådingar frå vitskapskomiteen til kommisjonen. Kommisjonen kan òg på vitskapleg grunnlag fastsetje forbod mot å fiske på enkelte fiskeslag innan eitt eller fleire underområde. CCAMLR deler ikkje totalkvotane mellom dei enkelte medlemmene. Det er såleis opent for eit «olympisk fiske», der alle fiskar inntil fisket blir stoppa når totalkvotane er tekne.

Det er store krilressursar i konvensjonsområdet. Overslag for opphavleg biomasse er 60 millionar tonn i det havområdet der det blir fiska i dag, som i hovudsak er dei vestlege delane av atlantisk sektor og langs Antarktishalvøya. I dette området har CCAMLR vedteke ein totalkvote på 5,61 millionar tonn. Likevel er fangsten etter råd frå vitskapskomiteen avgrensa til maksimalt 620 000 tonn. Og for å hindre for stort fiskepress i enkeltområde der kril er viktig mat for fugl og pattedyr, har det vore semje om å fordele totalfangsten på fire av underområda viste i figur 3.11. Dei siste åra har totalfangsten av kril vore mellom 230 000 og 420 000 tonn. Den norske flåten fiskar årleg om lag 50–70 prosent av den samla fangsten av kril i havområda rundt Antarktis. Dei norske krilfartøya har alltid med seg ein internasjonal observatør som tek prøvar av fangstane og rapporterer til CCAMLR om gjennomføringa av fisket, bifangst av fisk og eventuelle tilfelle av skadar på fugl og sjøpattedyr.

Den samla fangsten i det kvoteregulerte fisket etter tannfisk i Antarktis har dei siste åra lege kring 15 000 tonn årleg av dei to artane som blir fiska. Dette er eit svært lågt fangstnivå sett i forhold til det svære geografiske området fiskeriet skjer i. Tannfisken blir fiska på djupt vatn, mellom 500 og 2 000 meter. Dette er eit lite, men nokså lønnsamt fiskeri. Noreg har ikkje notifisert fartøy for dette fisket i 2026.

Miljø og forsking

Vitskapskomiteen i CCAMLR er sentral i utviklinga av forskingsplanar i havområda rundt Antarktis også når det gjeld forskinga på kril. Noreg gjev viktige bidrag til dette arbeidet. Mellom anna starta Havforskingsinstituttet i 2011 eit program for overvaking av kril ved Sør-Orknøyane som enno held fram. Ved hjelp av fartøy frå krilindustrien gjennomfører instituttet eit tokt ei knapp veke i året etter eit fast mønster og med vitskapleg akustisk instrumentering for å vurdere mengda og samansetjinga av krilbestanden i dette fiskeriområdet.

Den samla vurderinga frå CCAMLR av krilbestanden byggjer på data frå ei stor basisundersøking så langt tilbake som i år 2000. Seinare er kunnskapen supplert med ei rekkje enkeltstudiar. Dei viktigaste blir gjennomførte årleg i dei tre beste fiskeområda. Ein av desse studiane er det norske toktet med fiskefartøy. Desse undersøkingane dekkjer berre avgrensa delar av utbreiingsområdet til krilen. CCAMLR er likevel trygg på at uttaket av kril er berekraftig i forhold til storleiken på bestanden, ettersom fisket er avgrensa samanlikna med både kvotane og bestandsvurderinga. Det viktigaste elementet i reguleringa av krilfisket i dag er omsynet til sjøfugl og sjøpattedyr fordi dei beitar på kril i nokre av dei same områda som det skjer krilfiske i. Dersom uttaket av krilressursen i Antarktis skal aukast, må vedtak om dette byggje på vitskaplege undersøkingar og råd som viser at auka fangst er forsvarleg ut frå produksjons- og bestandsforholda for kril og næringsforholda for fugl og pattedyr.

I 2017 fremja Noreg forslag om å gjennomføre omfattande undersøkingar av kril i 2019 og annonserte planar om ekspedisjon med det nye polare forskingsfartøyet «Kronprins Haakon» vinteren 2018–2019. Det norske initiativet vart helst velkommen av CCAMLR, og vitskapskomiteen og kommisjonen slutta seg til og bidrog til planane.

Undersøkinga med seks–sju fartøy koordinert av norske forskarar vart gjennomført i januar–februar 2019. Det norske forskingsfartøyet opererte saman med fartøy og landstasjonar frå andre CCAMLR-medlemmer. I tillegg bidrog krilindustrisamskipnaden ARK (Association of Responsible Krill harvesting companies) med eit eige leigefartøy og omfattande innsats under norsk forskarleiing. Til saman sikra forskings- og leigefartøy god dekning i alle viktige fiskeriområde og heile det same området som vart undersøkt i år 2000. I tillegg til det store kriltoktet vart det gjennomført undersøkingar i underområde for å granske forholda for pingvin og sel som et kril. Frå landstasjonar vart satellittmerkte pingvinar og selar overvakte under beitevandringar i krilområda. Under kriltoktet vart det samla svære datamengder om fysisk-kjemiske forhold og plante- og dyreplankton. Langsmed kurslinene vart det registrert observasjonar av fugl og kval. Utbytet av toktet strekkjer seg dermed langt utanom den auka kunnskapen om krilressursane. Dette har relevans for mellom anna klimaforsking og generell økosystemforståing.

Under årsmøtet i 2011 vedtok CCAMLR forvaltingstiltak CM 91/04, som legg fast eit rammeverk for etableringa av eit sett med representative marine beskytta område i Antarktis.

Etter fleire års arbeid vart det under årsmøtet i 2016 gjort vedtak om å etablere eit marint beskytta område i Rosshavet. Området dekkjer eit areal på 1,55 millionar kvadratkilometer. Av dette er 1,12 millionar kvadratkilometer (72 prosent) underlagde strenge restriksjonar, som vil seie at berre eit visst forskingsfiske er lov.

Området beskyttar sårbare naturområde og dyregrupper, inkludert landbaserte toppredatorar som selar og pingvinar, som er avhengige av tilgang til mat i nærleiken av områda dei forplantar seg i. Sårbare botnhabitat og oppvekstområde for yngel og ungfisk blir òg tekne vare på.

Området er utvikla i tråd med den beste tilgjengelege kunnskapen og i tråd med norske prinsipp.

Forslag til marine beskytta område er òg under arbeid for områda i Aust-Antarktis, i Weddelhavet og langs Antarktishalvøya.

3.4.6 Den internasjonale kommisjonen for bevaring av atlantisk tunfisk (ICCAT)

ICCAT vart etablert i 1966. Noreg har vore medlem sidan 2004. Organisasjonen har ansvar for å bevare og forvalte tunfisk og tunfiskliknande artar i Atlanterhavet og Middelhavet. Kommisjonen har 55 avtalepartar, inkludert EU på vegner av medlemslanda. Ansvarsområdet til organisasjonen omfattar kring 30 artar, mellom anna makrellstørje, som særleg i 1950-åra vart fiska i store kvantum langs norskekysten. Overfiske førte til ein kraftig reduksjon i bestanden, og førekomstane i farvatna våre var nærmast ikkje-eksisterande i fleire tiår. Dei seinare åra har bestanden teke seg opp igjen, og no er det makrellstørje i norske farvatn igjen.

På bakgrunn av bestandssituasjonen og fordi totalkvoten vart sett høgare enn tilrådd, hadde Noreg forbod mot fiske og landing av makrellstørje i perioden 2007–2013. Den negative trenden er no snudd, og tilstanden til bestanden er mykje betre.

ICCAT vedtok på årsmøtet i 2017 ein ny forvaltingsplan for makrellstørje og gjekk offisielt over frå ein gjenoppbyggingsplan til ein forvaltingsplan. Noreg var aktivt med i forhandlingane om planen og fekk mellom anna forhandla fram betre reglar for bifangst og reglar som varetek land med ilandføringsplikt. I tillegg fekk Noreg, som kyststat, forhandla fram ein gradvis auke av den norske eigarparten av makrellstørjebestanden i løpet av perioden forvaltingsplanen gjeld for.

På årsmøtet i 2025 vart det vedteke ein ny totalkvote for fangst av makrellstørje i Atlanterhavet, basert på ei vidareføring av MSE-modellen (management strategy evaluation model) som vart innført i 2022. Noreg forhandla seg fram til ein årleg kvote på 461,3 tonn for forvaltingsperioden 2025–2028, før overføring av unytta kvantum mellom kvoteår.

I 2025 var det fire notfartøy og to linefartøy som deltok i direktefisket etter makrellstørje. I gruppa for småskala kystfartøy var det totalt 13 fartøy som fekk tilgang og leverte fangst. Fisket i gruppa for småskala kyst er regulert som eit «olympisk fiske», der fartøya ikkje får tildelt individuelle kvotar, men fisket blir stoppa når ein reknar ut at gruppekvoten er fiska opp. I 2025 deltok i tillegg 60 fiskelag i rekreasjonsfisket etter makrellstørje. År tre av pilotprosjektet om levandelagring av makrellstørje vart òg gjennomført, og også i 2025 leverte Noreg ein rapport frå prosjektet til ICCAT. Målet er å bruke tre år på forsøk som kan vise at vi kan få til levandelagring av makrellstørje i Noreg. Totalt vart 89,5 tonn av den norske kvoten landa i 2025.

ICCAT har tidlegare vedteke reglar for bifangst av pelagiske haiartar i fisket etter tunfisk og tunfiskliknande artar i heile konvensjonsområdet. Reguleringane omfattar påbod om utkast, men i dei seinaste vedtaka finst det unntak for partar som har påbod om ilandføring som ein del av den generelle fiskerilovgjevinga, og for partar som ikkje har desse haiartane i farvatna sine.