3 Presisering av fastsetting av sjukepengegrunnlaget til arbeidstakarar – folketrygdlova § 8-28

3.1 Bakgrunn

Sjukepengegrunnlaget til arbeidstakarar skal fastsettast ut frå ei berekna aktuell månadsinntekt som blir rekna om til årsinntekt, sjå folketrygdlova §§ 8-28 til 8-30. Ved berekninga av den aktuelle månadsinntekta skal gjennomsnittleg inntekt som blir rapportert til a-ordninga etter a-opplysningslova i ein nærmare bestemt berekningsperiode nyttast.

Det har vore stilt spørsmål ved korleis reglane i folketrygdlova § 8-28 skal tolkast. Arbeids- og velferdsetaten praktiserer regelverket slik at hovudregelen om at sjukepengegrunnlaget skal fastsettast som gjennomsnittet av rapportert inntekt til a-ordninga dei tre siste månadene berre er eit utgangspunkt, og at det i alle saker er nødvendig med opplysningar frå arbeidsgivaren for å kunne vurdere om ein skal bruke ein av unntaksreglane i føresegna. Dette er nødvendig for å fastsette eit rett sjukepengegrunnlag. Departementet ønsker å lovfeste at når ein skal berekne sjukepengar til arbeidstakarar, skal ein ta utgangspunkt i opplysningar frå a-ordninga, men at ein kan fråvike dette utgangspunktet dersom forholda tilseier det. Målet er å fastsette eit sjukepengegrunnlag som svarer til det medlemmen har tapt i inntekt.

3.2 Gjeldande rett

Fastsetting av sjukepengegrunnlag til arbeidstakarar er regulert i folketrygdlova §§ 8-28 til 8-30.

Paragraf 8-28 andre til femte ledd lyder:

«Den aktuelle månedsinntekten skal beregnes etter den gjennomsnittlige arbeidsinntekten som arbeidstakeren har hatt i arbeidsforholdet og som rapporteres til a-ordningen etter reglene i a-opplysningsloven i en nærmere bestemt periode før han eller hun ble arbeidsufør (beregningsperioden).

Beregningsperioden fastsettes slik:

• a. De tre siste kalendermånedene før arbeidstakeren ble arbeidsufør legges til grunn.

• b. I et arbeidsforhold som har vart så kort tid at det ikke er rapportert inntekt til a-ordningen for tre hele kalendermåneder, skal dette kortere tidsrommet legges til grunn.

• c. I et arbeidsforhold der arbeidstakeren har fått varig lønnsendring i løpet av eller etter beregningsperioden, men før arbeidsuførhetstidspunktet, skal tidsrommet etter lønnsendringen legges til grunn.

Lovlig fravær uten lønn skal holdes utenfor beregningsperioden. Dersom arbeidstakeren har hatt lovlig fravær i beregningsperioden, skal det fastsettes en inntekt i fraværsperioden som tilsvarer den inntekten arbeidstakeren ville ha hatt dersom han eller hun ikke hadde vært borte fra arbeidet.

Dersom rapporteringen til a-ordningen er mangelfull eller uriktig, fastsettes sykepengegrunnlaget ut fra den inntekten arbeidsgiver skulle ha rapportert til a-ordningen i beregningsperioden.»

Av føresegna følger det at sjukepengegrunnlaget skal fastsettast ut frå ei aktuell månadsinntekt berekna etter rapportert inntekt etter a-opplysningslova i ein gitt berekningsperiode, jf. § 8-28 andre ledd. Hovudregelen om kva berekningsperiode som skal nyttast kjem fram av tredje ledd bokstav a. Det er den gjennomsnittlege inntekta som er rapportert for dei tre siste månadene som skal leggast til grunn. Dersom arbeidstakaren har fått eit nytt arbeidsforhold eller har hatt ei varig lønnsendring i løpet av eller etter berekningsperioden, men før arbeidsuføretidspunktet, skal det bli berekna ei aktuell månadsinntekt ut frå ein berekningsperiode som spring frå tidspunktet for endringa og fram til arbeidsuføretidspunktet, sjå § 8-28 tredje ledd bokstav b og c. Ved lovleg fråvær utan lønn i berekningsperioden (eksempelvis ferie) skal den aktuelle månadsinntekta fastsettast ut frå kva inntekta ville ha vore utan fråværet, sjå § 8-28 fjerde ledd. Dersom rapporteringa til a-ordninga er mangelfull eller uriktig, skal sjukepengegrunnlaget i arbeidsgivarperioden fastsettast til den inntekta arbeidsgivaren skulle ha rapportert til a-ordninga i berekningsperioden, sjå § 8-28 femte ledd.

Kva inntektstypar som skal vere med i berekningsgrunnlaget følger av folketrygdlova § 8-29. Inntektstypane skal rapporterast til a-ordninga. Inntektstypane skal berre vere med i berekningsgrunnlaget dersom dei fell bort under sjukdom. Enkelte inntektstypar, eksempelvis bonus og naturalytingar (telefon, bil osb.), fell ikkje alltid bort ved sjukdom. Arbeids- og velferdsetaten må ha opplysningar om dette i kvar enkelt sak for å kunne fastsette eit korrekt sjukepengegrunnlag.

Av forarbeida til føresegnene kjem det mellom anna fram følgande i Prop. 37 L (2016–2017) Endringer i folketrygdloven (endret fastsetting av grunnlaget for sykepenger, foreldrepenger og pleiepenger mv.) i punkt 7.4 side 29:

«I dag dekkes informasjonsbehovet som Arbeids- og velferdsetaten har ved behandling av sykepengesaker blant annet fra Arbeidsgiver- og arbeidstakerregisteret (Aa-registeret), Pensjonsfaglig Opptjeningsregister (POPP) og fra inntektsopplysningsskjema fra arbeidsgiver. I tillegg gir arbeidstaker en del opplysninger på kravskjemaet for sykepenger, del D. Det er et mål at ytelsesforvaltningen skal anvende opplysninger fra mest mulig sikre kilder og i størst mulig grad gjenbruke fellesoffentlige løsninger. Det er derfor et ønske å benytte a-ordningen som kilde til opplysninger om inntekts- og arbeidsforhold i forbindelse med behandling av sykepengesaker.

Behandling av en sykepengesak krever imidlertid saksspesifikk informasjon som ikke finnes i a-ordningen. Arbeids- og velferdsetaten vil ha behov for informasjon om arbeidsgivers beregning av sykepengegrunnlaget etter §§ 8-28 og 8-29 som grunnlag for fastsetting av sykepengegrunnlaget i trygdeperioden. Det er flere grunner til dette. Arbeidsgiver vil ha flere ferske opplysninger enn Arbeids- og velferdsetaten som kan ha betydning for beregningen. Arbeidsgiver er den som kjenner til endringer som har skjedd tett opp til skjæringstidspunktet, for eksempel om det har vært lovlig fravær uten lønn i beregningsperioden og om det er rapportert feil inntekt til a-ordningen som senere er korrigert. Arbeidsgiver vil vite om bonus faller bort og skal medregnes i sykepengegrunnlaget, likeledes om naturalytelse faller bort eller ikke. Dessuten må arbeidsgiver som forskutterer sykepenger uansett sette fram krav om refusjon. […]

Arbeids- og velferdsetatens behov for saksspesifikke opplysninger utover det som er tilgjengelig i a-ordningen, reiser spørsmålet om hvor og hvordan etaten skal få tilgang til disse nødvendige opplysningene. Departementet har vurdert at det ikke er hensiktsmessig å utvide a-ordningen med alle de typer saksspesifikke opplysninger som etaten trenger for å behandle en sykepengesak. En slik løsning ville etter departementets syn stride mot intensjonene med a-ordningen og medført et betydelig merarbeid for arbeidsgivere som måtte ha rapportert detaljerte opplysninger om arbeidstakernes arbeids- og inntektssituasjon hver eneste måned i tilfelle sykefravær. Dette er et syn som støttes av høringsinstansene.

Ettersom a-ordningen ikke fullstendig dekker Arbeids- og velferdsetatens informasjonsbehov og det ikke vurderes som hensiktsmessig å utvide omfanget av rapporteringspliktige opplysninger til a-ordningen, vil etatens informasjonsbehov måtte dekkes på andre måter.»

Det følger av folketrygdlova § 9-8, § 9-9, § 9-15, § 14-4 og § 14-7 at ytingar gitte etter folketrygdlova kapittel 9 og 14 skal bereknast etter dei same reglane som for sjukepengar. Desse kapitla gjeld stønad ved barn og nærståande sin sjukdom og ytingar ved svangerskap, fødsel og adopsjon.

3.3 Departementet sine vurderingar

På bakgrunn av at Arbeids- og velferdsetaten ikkje har dei nødvendige opplysningane for å kunne vurdere om ein av unntaksreglane for berekningsperioden skal gjelde, om det har vore lovleg fråvær utan lønn i berekningsperioden, mangelfull eller feil rapportering til a-ordninga eller om eventuelle naturalytingar eller bonus m.m. fell bort under sjukefråværet, innhentar etaten i dag opplysningar om inntekt frå arbeidsgivaren i alle saker. Arbeidsgivaren er den som har opplysningar om kva for slags inntekter og kva berekningsperiode m.m. som skal leggast til grunn. Opplysningar frå arbeidsgivaren er derfor heilt nødvendige for å kunne fastsette riktig sjukepengegrunnlag.

Departementet foreslår ei endring i ordlyden for å klargjere at opplysningane som blir lagde til grunn ved berekninga av aktuell månadsinntekt etter § 8-28, i utgangspunktet skal hentast frå a-ordninga. Opplysningar frå arbeidsgivaren kan føre til at dette utgangspunktet må fråvikast. Dette gjeld mellom anna i saker der unntaksreglane i § 8-28 fjerde eller femte ledd blir brukte og der enkelte inntektstypar ikkje skal vere med i grunnlaget etter § 8-29.

Departementet foreslår at det går fram av § 8-28 andre ledd at den aktuelle månadsinntekta i utgangspunktet skal bereknast etter den gjennomsnittlege arbeidsinntekta som arbeidstakaren har hatt i arbeidsforholdet og som blir rapportert til a-ordninga etter a-opplysningslova i ein nærmare bestemt periode før han eller ho blei arbeidsufør (berekningsperioden). Dette er i tråd med den praksisen Arbeids- og velferdsetaten har no.

Departementet foreslår at endringa tar til å gjelde straks.

Forslaget inneber ikkje noka realitetsendring, og har derfor ikkje vore på høyring, sidan høyring da blir rekna som «åpenbart unødvendig», jf. utgreiingsinstruksen punkt 3-3 tredje ledd tredje strekpunkt.

Sjå forslaget til endring i folketrygdlova § 8-28 andre ledd.

3.4 Økonomiske og administrative konsekvensar

Endringa er ei lovteknisk justering for å bringe ordlyden i lova i tråd med gjeldande praksis og vil ikkje ha økonomiske eller administrative konsekvensar.