Det kanadiske konsulentfirmaet CEM Benchmarking Inc. (CEM) utarbeider på oppdrag frå Finansdepartementet ein årleg rapport som samanliknar forvaltingskostnadar for SPN med andre internasjonale fond. Rapporten blir utarbeidd med betydeleg tidsetterslep fordi det tek tid å samla inn data. Rapporten for 2024, som er den nyaste som er tilgjengeleg, tydar på at forvaltingskostnadane for SPN, målt som del av forvaltingskapitalen, er låge samanlikna med andre store fond.

Om CEM-rapporten

Rapporten som CEM utarbeider for Finansdepartementet, er basert på samanlikningar med andre fond som òg kjøper tenester frå CEM. Datagrunnlaget er årlege eigenrapporteringar frå fonda. Analysar baserte på årlege gjennomsnittstal, kan avvike noko frå rapporteringa til Folketrygdfondet og Finansdepartementet, sidan desse tek utgangspunkt i månadsdata. Den sist publiserte CEM-rapporten inneheld analysar for tiårsperioden 2015–2024.

For SPN er det laga ei samanlikningsgruppe som er sett saman av 15 fond med om lag like stor intern aksjeforvalting som Folketrygdfondet: fem amerikanske fond, tre kanadiske fond, seks europeiske fond og eitt asiatisk-oseanisk fond. CEM viser til at den midtre marknadsverdien av fonda i denne gruppa (medianen) var nær 70 mrd. euro i 2024 medan gjennomsnittleg marknadsverdi av SPN i 2024 var i overkant av 32 mrd. euro.

CEM samanliknar kostnadane for forvaltinga av SPN med forvaltingskostnadane for fonda i samanlikningsgruppa. Rapporten inneheld òg samanlikningar av netto verdiskaping, slik CEM definerer sistnemnde. Sidan SPN for det meste er investert i Noreg, samanliknar ikkje CEM avkastinga til fondet med avkastingane til fonda i samanlikningsgruppa. Då dei andre fonda investerer globalt eller i andre heimemarknadar, ville ei slik samanlikning vore lite informativ.

Forvaltingskostnadar i 2024

CEM-rapporten syner at kostnadane til Folketrygdfondet for å forvalte SPN i 2024 var 0,065 pst. av gjennomsnittleg forvaltingskapital. Den typiske forvaltingskostnaden (mediankostnaden) i samanlikningsgruppa var 0,399 pst.

Skilnaden i forvaltingskostnadane mellom fonda reflekterer i stor grad at fonda har ulik aktivafordelinga og investeringsstrategi. Fonda i samanlikningsgruppa har i gjennomsnitt ein lågare del aksjar og obligasjonar enn SPN, og ein betydeleg del unoterte aktiva. Unoterte aktiva kostar meir å forvalte enn noterte investeringar.

CEM har òg utarbeidt ein kostnadsreferanse som tek omsyn til skilnadene i aktivafordelinga. Denne indikerer kor høge kostnadar fonda i samanlikningsgruppa ville hatt dersom dei hadde aktivafordelinga til SPN. Analysen syner at dei faktiske forvaltingskostnadane i SPN i 2024 var 0,085 prosenteiningar lågare enn denne kostnadsreferansen. Det hadde i hovudsak samanheng med at Folketrygdfondet forvaltar heile fondet internt, medan samanlikningsgruppa òg nyttar ekstern forvalting. Intern forvalting kostar generelt mindre enn ekstern forvalting. Folketrygdfondet betalar dessutan mindre for den interne forvaltinga enn fonda i samanlikningsgruppa, målt som del av kapital til forvalting. I perioden 2015–2024 utgjorde årlege forvaltingskostnadar i gjennomsnitt 0,07 pst. av forvaltingskapitalen i SPN, sjå omtale i Meld. St. 22 (2024–2025) Statens pensjonsfond 2025.

CEM har vidare utarbeidt eit anslag for kostnader ved passiv forvalting av SPN på 0,034 pst. Anslaget er basert på kostnadane som andre fond har ved passiv forvalting. Folketrygdfondet rekna i brev til departementet 16 desember 2022 at kostnader knytt til passiv forvalting av SPN i fireårsperioden frå hausten 2018 til hausten 2022 ville utgjere om lag 0,029 pst. per år når kostnadar ved å utøve eigarskap og utlån av verdipapir ikkje er teke med. Når Folketrygdfondet inkluderer desse kostnadane, stig anslaget til 0,041 pst.

CEMs anslag for netto verdiskaping i SPN 2015–2024

CEM anslår netto verdiskaping i forvaltinga av SPN (berekna som netto avkasting av SPN fråtrekt avkastinga av referanseindeksen) til 0,8 prosenteiningar i gjennomsnitt per år for tiårsperioden fram til og med 2024. Det er noko høgare enn medianen i samanlikningsgruppa, som er berekna til 0,7 prosenteiningar.

Finansdepartementet rapporterer brutto meiravkasting i SPN, dvs. forskjellen i avkasting mellom den faktiske porteføljen og referanseindeksen før kostnadar. Brutto årleg meiravkasting i SPN har i gjennomsnitt vore 0,85 prosenteiningar i tiårsperioden fram til og med 2024. Historisk har brutto meiravkasting vist seg å vere eit rimeleg mål på netto verdiskaping i forvaltinga av SPN, sjå mellom anna tidlegare omtale i Meld. St. 23 (2015–2016) Forvaltningen av Statens pensjonsfond i 2015 og i Meld. St. 17 (2022-2023) Statens pensjonsfond 2023.