Det kanadiske konsulentfirmaet CEM Benchmarking Inc. (CEM) utarbeider på oppdrag frå Finansdepartementet ein årleg rapport som samanliknar forvaltingskostnadar for SPU med andre internasjonale fond. Rapporten blir utarbeidd med betydeleg tidsetterslep fordi det tek tid å samla inn data. Rapporten for 2024, som er den nyaste som er tilgjengeleg, tydar på at forvaltingskostnadane for SPU, målt som del av forvaltingskapitalen, er låge samanlikna med andre store fond.

Om CEM-rapporten

Rapporten som CEM utarbeider for Finansdepartementet, er basert på samanlikningar med andre fond som òg kjøper tenester frå CEM. Datagrunnlaget er årlege eigenrapporteringar frå fonda. Analysar baserte på årlege gjennomsnittstal, kan avvike noko frå rapporteringa til Noregs Bank og Finansdepartementet sidan desse tek utgangspunkt i månadsdata. Den sist publiserte CEM-rapporten inneheld analysar for tiårsperioden 2015–2024.

For SPU er det laga ei samanlikningsgruppe av ti av dei største fonda som CEM har data for: fire amerikanske fond, tre kanadiske fond, to europeiske fond og eitt asiatisk-oseanisk fond. CEM viser til at den midtre marknadsverdien av fonda i denne gruppa (medianen) var om lag 250 mrd. euro i 2024, medan gjennomsnittleg marknadsverdi av SPU i 2024 var om lag 1 540 mrd. euro.

CEM samanliknar kostnadane for forvaltinga av SPU med forvaltingskostnadane for fonda i samanlikningsgruppa. Rapporten inneheld òg samanlikningar av samla avkasting over den aktuelle tidsperioden og netto verdiskaping, slik CEM definerer sistnemnde.

CEM peikar på at fonda i rapporten har ulik risikovilje og ulike forpliktingar og langsiktige forventingar til marknadsutviklinga. Desse skilnadene gjer at samansettinga av referanseindeksane til fonda vil kunne variere med omsyn til aktiva- og valutafordelinga, geografiske fordeling og kreditt- og renterisikoen. CEM skriv at det derfor ikkje er overraskande at fonda får ulik avkasting og ulike kostnadar. Skilnadene gjer òg at det til ei viss grad er utfordrande å samanlikne fonda.

Forvaltingskostnadar i 2024

CEM-rapporten syner at kostnadane til Noregs Bank for å forvalte SPU i 2024 var 0,044 pst. av gjennomsnittleg forvaltingskapital. Den typiske forvaltingskostnaden (mediankostnaden) i samanlikningsgruppa var 0,455 pst.

Skilnaden i forvaltingskostnadane mellom fonda reflekterer i stor grad at fonda har ulik aktivafordeling og investeringsstrategi. Fonda i samanlikningsgruppa har i gjennomsnitt ein lågare del aksjar og obligasjonar og ein betydeleg høgare del unoterte aktiva enn SPU. Unoterte aktiva kostar meir å forvalte enn noterte investeringar.

CEM har òg utarbeidt ein kostnadsreferanse som tek omsyn til skilnadene i aktivafordelinga. Denne indikerer kor høge kostnadar fonda i samanlikningsgruppa ville hatt dersom dei hadde aktivafordelinga til SPU. Analysen syner at dei faktiske forvaltingskostnadane i SPU i 2024 var 0,133 prosenteiningar lågare enn denne kostnadsreferansen. Det hadde i hovudsak samanheng med at Noregs Bank har meir intern forvalting enn fonda i samanlikningsgruppa. Intern forvalting kostar generelt mindre enn ekstern forvalting. Banken betalar dessutan mindre for den interne forvaltinga enn fonda i samanlikningsgruppa, målt som del av kapital til forvalting. I perioden 2015–2024 utgjorde årlege forvaltingskostnadar i gjennomsnitt 0,05 pst. av forvaltingskapitalen i SPU, sjå omtale i Meld. St. 22 (2024–2025) Statens pensjonsfond 2025.

CEM har vidare utarbeidt eit anslag for kostnadar ved passiv forvalting av SPU på 0,036 pst. Anslaget er basert på kostnadane som andre fond har ved passiv forvalting. Noregs Bank rekna i brev 3. november 2025 at kostnadar knytt til passiv forvalting av SPU ville utgjere om lag 0,02 pst. per år dei siste fem åra.

Avkasting i perioden 2015–2024

Finansdepartementet har fastsett ein referanseindeks for SPU. Ifølgje CEMs analyser var gjennomsnittleg årleg avkasting av referanseindeksen til SPU i tiårsperioden fram til og med 2024 på 7,0 pst. målt i internasjonal valuta. Dette er lågare enn den typiske referanseindeksavkastinga (medianen) i samanlikningsgruppa som var 7,5 pst.

Innanfor rammene i mandatet frå Finansdepartementet kan Noregs Bank avvike noko frå referanseindeksen for fondet. Ifølgje CEMs analysar var gjennomsnittleg årleg netto avkasting (etter fråtrekk for forvaltingskostnadar) av dei faktiske investeringane i SPU i tiårsperioden fram til og med 2024 på 7,2 pst., målt i internasjonal valuta. Det er lågare enn den midtre avkastinga (medianen) i samanlikningsgruppa som var 7,5 pst.

CEMs anslag for netto verdiskaping i SPU 2015–2024

CEM anslår netto verdiskaping i forvaltinga av SPU (rekna som netto avkasting av SPU fråtrekt avkastinga av referanseindeksen) til 0,2 prosenteiningar i gjennomsnitt per år for tiårsperioden fram til og med 2024. Det er noko lågare enn medianen i samanlikningsgruppa, som er berekna til 0,3 prosenteiningar.

Finansdepartementet rapporterer brutto meiravkasting i SPU, dvs. forskjellen i avkasting mellom den faktiske porteføljen og referanseindeksen før kostnadar. Brutto årleg meiravkasting i SPU har i gjennomsnitt vore 0,26 prosenteiningar i tiårsperioden fram til og med 2024. Historisk har brutto meiravkasting vist seg å vere eit rimeleg mål på netto verdiskaping i forvaltinga av SPU, sjå mellom anna brev frå Noregs Bank 3. november 2025 og tidlegare omtale i Meld. St. 9 (2021-2022) Statens pensjonsfond 2022. Anslaget vil avhenge av storleiken på tilførslar og endringar i referanseindeksen, noko som kan variere over tid. Det er derfor formålstenleg å vurdere meiravkasting både før og etter kostnadar.