Foreldrepengar, barnetrygd og kontantstønad

Dei to viktigaste overføringane til barnefamiliane i Noreg er barnetrygda og foreldrepengane. Barnetrygda er ei støtte til familiane som skal dekkje noko av kostnadene ved å ha barn. Den går til alle familiar med barn under 18 år. Ca 670 000 familiar får barnetrygd for til saman om lag 1,1 millionar barn per år.

Foreldrepengar (tidlegare fødselspengar) går til familiar ved fødsel eller adopsjon og varer for dei fleste til barnet er om lag eitt år. Foreldrepengane skal gjere det økonomisk mogeleg for familien at ein forelder er heime med barnet det første leveåret. Utgiftene er budsjettert til om lag 20 mrd. kroner (2016), dette er inkludert utgifter til eingongsstønaden ved fødsel.

Barnetrygda
Det blir utbetalt barnetrygd for barn under 18 år. Retten gjeld frå månaden etter fødselen og til og med månaden før barnet fyller 18 år. Barnetrygda blir utbetalt per barn. Satsane blir fastsett årleg av Stortinget. Fram til 2000 var aldersgrensa 16 år.

Foto: Colourbox

Barnetrygdsatsar 2016:

Ordinær barnetrygd utgjer kr 970 per månad, kr 11640 per år.

Ein einsleg forsytar med barn under 18 år har rett til utvida barnetrygd, det vil seie barnetrygd for eitt barn meir enn det han/ho faktisk har. Denne retten fell bort dersom den einslege forsytaren gifter seg, har vore sambuar i minst 12 av dei siste 18 månadene eller får felles barn med ein sambuar.  Det er eit vilkår for rett til barnetrygd at barnet er busett i Noreg. Ved utanlandsopphald utover vanlege ferieopphald gjeld særskilde reglar. EØS-avtala kan medføre unnatak frå kravet om busetjing i Noreg.

Korleis få barnetrygd?
Det er i dei fleste tilfelle ikkje naudsynt å søkje om barnetrygd for nyfødde. Folkeregisteret sender fødselsmelding til NAV lokalt som forvaltar og utbetalar barnetrygd. I enkelte tilfelle må det setjast fram krav, mellom anna dersom barnet er eldre enn seks månader, og i tilfelle der det ligg føre rett til barnetrygd for eitt barn meir enn det faktiske barnetalet (utvida barnetrygd). 

Foreldrepengar og eingongsstønad
Foreldrepengar skal sikre foreldra inntekt under foreldrepermisjonen og medverke til eit likestilt foreldreskap. Foreldra deler ein periode på 49 veker med foreldrepengar (eller 59 veker med redusert dekning). Foreldrepengar kan takast ut i løpet av dei første tre åra til barnet.

Foreldrepengeperioden består av tre delar: fedrekvoten, mødrekvoten og fellesperioden. Fedrekvoten og mødrekvoten er 10 veker på kvar. Desse kan ikkje overdragast til den andre, utan i spesielle tilfelle. Fellesperioden kan disponerast fritt mellom foreldra. Tre veker før og seks veker etter fødsel av foreldrepengeperioden er reservert mor.

Rett til foreldrepengar og eingongsstønad
Retten til foreldrepengar blir tent opp gjennom arbeid seks av dei siste ti månadene før permisjonsstart. Mødrer som ikkje har rett til foreldrepengar har rett til eingongsstønad.

Foreldrepengane baserer seg på inntekt, opp til 6 G. Eingongsstønaden er eit eingongsbeløp som blir fastsett av Stortinget, i 2016 er den 46 000 kroner per barn.

Kontantstøtte
Kontantstøtte er eit alternativ til bruk av barnehage for barn mellom eitt og to år. Dersom barnet går heiltid i ein barnehage med offentleg tilskott, får ein ikkje kontantstøtte. Dersom barnet går deltid, kan ein få delvis støtte.

Foreldra kan få kontantstøtte for barnet i 11 månader, frå og med månaden då barnet fyller 13 månader, til og med månaden barnet fyller 23 månader.

Kontantstøtte med full sats utgjer kr. 6000. Om barnet går i barnehage i mindre enn 20 timar, kan foreldra få kontantstøtte med halv sats, kr. 3000.

Kontantstøtta blir ytt per barn utan inntekts- eller behovsprøving, og er skattefri. Barnet og den av foreldra som får støtta må bu i Noreg. EØS-avtala kan føre til unnatak frå kravet om busetjing i Noreg. Det må søkjast om kontantstøtte.

Finansiering og bruk
Foreldrepengar blir finansiert gjennom folketrygda. Løyvinga til foreldrepengar og fødselseingongsstønad over statsbudsjettet utgjer om lag 20 mrd. kroner (2016). Kvart år blir det fødd om lag 60 000 barn i Noreg. 

Foreldrepengeordninga blir administrert av NAV.