Forvaltningsplaner for havområda

Føremålet med forvaltningsplanane er å legge til rette for verdiskaping og samtidig oppretthalde naturmangfaldet. Klima – og miljødepartementet har ansvaret for arbeidet med forvaltningsplanane. Havforvaltning er viktig i Noreg, vi har store havområde – seks gangar landarealet. Desse områda er svært rike på ressursar. Her har vi også mange aktivitetar som påverkar livet i havet.

Tre ulike havområde – tre ulike planar

Noreg er omkransa av Barentshavet i nord, Norskehavet i vest og Nordsjøen og Skagerrak i syd. Norskehavet er eit djuphav med djup ned mot 3000 – 4000 m.  Dei to andre havområda er grunne hav. Gjennomsnittsdjupet i Nordsjøen - Skagerrak er 90 meter mens det i Barentshavet er 230 meter.

Her finn du dei tre forvaltningsplanane:

Havforvaltning må byggje på kunnskap

Grunnlaget for ein ny økosystembasert forvaltning av dei norske hav- og kystområda ble lagt i Stortingsmelding nr. 12 (2001–2002) Rent og rikt hav. Forvaltninga av havområda må være kunnskapsbasert. Vi treng kunnskap om dei viktigaste næringane og havmiljøets tilstand og utvikling. Det er viktig at samanhengen mellom påverknader og miljøkonsekvensar vert synliggjort - og effektane dokumentert. Forskarar frå alle aktuelle kunnskapsmiljø lager difor eit fagleg grunnlag før forvaltningsplanane vert laga.

Kartlegging av havbotnen – eit spanande landskap

I 2006 vart kartleggingsprogrammet MAREANO oppretta. Programmet har no kartlagt store deler av strekninga frå Stadhavet til grensa til Russland. Biologiske, geologiske og kjemiske prøver av botnen vert tatt opp. I tillegg filmar dei havbotnen med videokamera. Dette har gitt oss fantastiske bilete av dyr og algar i alle fargar og former. Opplysningane vert brukt av forskarane når dei lager det faglege grunnlaget for planane. MAREANO finansieras av Nærings- og fiskeridepartementet og av Klima- og miljødepartementet.

Eit viktig system for overvaking av havområda

For å kunne si noe om tilstand og endringar i miljøet er det laga eit system for overvaking. Eit sett med indikatorar, til dømes temperatur, plankton, visse fiskeslag og sjøfuglar følgjes og målas med ulike mellomrom. Endringar av indikatorane varslar forvaltninga om at det kan ha skjedd påverknader av havmiljøet som medfører behov for tiltak. Overvakingssystemet er framleis under utvikling ettersom forskarane får ny kunnskap.

Overvaking av sjøfugl – eit miljøbarometer

Sjøfuglprogrammet SEAPOP vart starta i 2005. Programmet gir oss kunnskap om utviklinga hos lundefugl og skarv og ærfugl, og mange fleir. Forskarane kan med ny teknologi følgje fuglanes vandringar gjennom heile året, frå fuglefjellet om sumaren til langt ut på havet om vinteren. Enkelte arter kan kallas for eit miljøbarometer. Viss miljøet endrar seg, ser du det fyrst på utviklinga i bestanden til desse fuglane. Når til dømes foreldra til lundeungane på Røst ikkje finn mat til dei, veit vi at sildeyngelen ikkje er der den pleier å være. Varmare hav gjer det blant anna mogleg for makrellen å symje nordover. Og den likar også sildelarvar.

Korleis vert ein forvaltningsplan til?

Noreg er tidlig ute med å lage og praktisere forvaltningsplanar. Det ligg eit utstrakt samarbeid i botn både mellom faglege einingar og mellom departementa. I styringsgruppa for planane sit alle departementa som arbeider med spørsmål knytte til havområda. Interessegrupper vert involver på ulike stadium i prosessen fram til skriving av meldinga. Vi kan illustrere prosessen med planane med tilblivinga av forvaltningsplanen for Nordsjøen – Skagerrak:

Faktagrunnlaget (2008 – 2010) med blant anna

  • Skildring av næringane
  • Skildring av miljø og ressursar

Sektorvise utredningar (2010 – 2011) med blant anna konsekvensar av

  • Petroleumsverksemd
  • Fiskerier og havbruk
  • Skipstrafikk
  • Langtransportert forureining

Samanstilling (2011 – 2012) med blant anna

  • Samordning og interessekonfliktar
  • Samla påverknad og konsekvensar
  • Indikatorar og overvakingssystem
  • Kunnskapsbehov

Melding til Stortinget (2013)

  • ”Helhetlig forvaltningsplan for Nordsjøen og Skagerrak” (lenke)

 

Forvaltningsplanane dekker havområda frå grunnlinja ytst på kysten og utover i opent hav. Saman dekker vannforskriften og forvaltningsplanane marint miljø frå fjæresteinene og ut i dei ope havområda. Les meir om havforvaltning på Miljøstatus.no.