Matsikkerhet

Matsikkerhet dreier seg om at alle skal ha tilgang til nok og trygg mat – i krisetider òg. Sjølvberging er viktig for matsikkerheten.

Befolkningsvekst, klimaendringar, press på naturressursar og stigande råvareprisar dei siste åra har satt matsikkerhet høgt på dagsorden – både i Noreg og internasjonalt.

Matsikkerhet vs mattryggleik

FN definerer matsikkerhet slik: "Matsikkerhet eksisterer når alle menneske til kvar ei tid har fysisk og økonomisk tilgang til nok og trygg mat for eit fullgodt kosthald, som møter deira ernæringsmessige behov og preferansar, og som danner grunnlag for eit aktivt liv med god helse."

Begrepet vert ofte forveksla med mattryggleik, som inneber at maten vi et ikkje inneheld mikroorganismar, miljøgifter eller fremmedelement som gjer oss sjuke, dersom vi lager den til og nyt den som tiltenkt.

Sjølvforsyning

Ut frå eit beredskapshensyn bør eit samfunn produsere så mykje som mogleg av maten innbyggarane i landet treng sjølv.

I krigs- eller krisetider er stabil matforsyning særleg viktig, og sjølvforsyning ein vesentleg faktor for matsikkerheten.

Kålåker.
Det er viktig at den landbaserte matproduksjonen fortset å auke, i takt med etterspørselen til ein aukande befolkning. Foto: Ragnar Vaaga Pedersen/NIBIO

Noreg er i stor grad sjølvforsynt når det gjeld kjøt, mens den er klart lågare – og fallande – for planteprodukt. Mellom 2005 og 2013 vart sjølvforsyningsgraden for planteprodukt redusert frå 52 til 46 prosent. Når det gjeld fisk er Noreg netto eksportør. Vi produserer med andre ord alt vi treng innanlands, i tillegg til at vi eksporterar.

Sjølvforsyningsgraden for jordbruksprodukt i Noreg varierer frå år til år, avhengig av vêret.

Jamt over har vi mindre gunstige tilhøve for jordbruksproduksjon enn mange andre land – med kort vekstsesong, kaldt klima og lie og spredt landbruksareal. Til tross for eit krevjande utgangspunkt, har det likevel vore stor produksjonsvekst i Noreg dei siste tiåra.

I framtida er det viktig at den landbaserte matproduksjonen fortset å auke, i takt med etterspørselen til ein aukande befolkning. 

Internasjonal matsikkerhet

Regjeringa arbeider ikkje berre for matsikkerhet for eigne borgarar. Gjennom Utenriksdepartementet og FNs organisasjon for ernæring og landbruk (FAO) engasjerer Noreg seg òg i å auke matsikkerheten globalt. Det norske bidraget er særleg utvikling av eit meir klimarobust landbruk i utviklingsland.

Optimal, bærekraftig utnytting av jordbruksareal, i Noreg òg, er av stor betydning for den globale matsikkerheten.