Verdien av naturgoder

Alt frå den levande naturen som bidrar til menneskeleg velferd kallast naturgode, eller økosystemtenester. Naturgode er alt frå sopp og bær, til fotosyntese og flomdemping, og naturopplevingar. Naturen har uendeleg stor verdi for oss menneske.

Vi er avhengige av naturen

Mennesket er avhengig av naturen. Ein skog, ei elv, eit fjell eller ei myr er leveområde for plantar og dyr. Skogen og myra lagrar karbon og reinsar vatn og luft. Det veks sopp og bær der. Økosystema er grunnlaget for produksjon av mat, medisinar og materiale. Revebjølle har gitt oss hjartemedisin, og opiumsvalmuen gitt har oss morfin. Naturen gir oss opplevingar som er viktige for helse og trivsel. Plantar som er viktige for oss, som jordbær, kakao og kaffi, er heilt avhengige av pollinering. Forsvinn den naturlege pollineringa, som mellom anna bier og insekt gjer, er heile vår eksistens trua. Då må vi menneske gjere pollineringsarbeidet sjølve! Alt frå den levande naturen som bidrar til menneskeleg velferd kallast naturgode, eller økosystemtenester. Naturgode er alt frå sopp og bær, til fotosyntese og flomdemping, og naturopplevingar. Naturen har uendeleg stor verdi for oss menneske.

Vi påverkar naturen

Mennesket er ein del av naturen, og vi påverkar han. Vi finn spor etter menneskelege aktivitetar nesten overalt i Noreg. Dette viser at vi har vore avhengige av naturen i fleire tusen år. I kulturlandskapet finn vi artar og naturtypar som er avhengig av skjøtsel som slått eller beite. Andre aktivitetar påverkar naturen negativt. Sjølv om tilstanden i norsk natur er god, har vi òg utfordringar med å ta vare på han. Det som påverkar naturen mest er endringar i areal, at vi haustar for mykje, forureining, klimaendringar og framande organismar.

Vi må syte for at bruk av naturen skjer innan tolegrensene. Fordi det kan sjå ut som at naturen er gratis eller billig å utnytte, bruker vi for mykje av han. Det kan føre til at naturen og naturgoda vert øydelagde. Men sjølv om noko ikkje har ein prislapp, kan det likevel ha høg verdi. Dersom vi øydelegg økosystema slik at våtmarker ikkje lengre dempar flaumar, at skogen ikkje gir leverom for artar, eller at det blir færre bier som pollinerer, gir dette eit usynleg velferdstap.

Naturen har enorm verdi

Verdien av dei tenestene naturen yter er enorm, men kan vere vanskeleg å synleggjere og fastsetje. Ei samanlikning kan vere at ein ikkje tenker over verdien av ein velfungerande kropp før til dømes ei nyre blir øydelagt. Først då reflekterer ein over kva for ein viktig funksjon, eller verdi, nyra hadde. På same måte er det med velfungerande økosystem – vi reflekterer sjeldan over kva verdi naturen har for oss, før økosystema ikkje lenger er i stand til å levere desse tenestene.

Økosystemtenester er eit omgrep eller eit verktøy for å synleggjere og gjere befolkninga meir medvitne om korleis naturen bidrar direkte til vår velferd. Når vi veit at naturen bidrar med grunnleggande og uerstattelege gode, er det lettare å forstå kvifor vi treng ei berekraftig utnytting og forvaltning. Då vil økosystema kunne halde fram med å levere livsviktige tenester i framtida òg.

Kva gjer regjeringa?

Dei siste åra har det blitt gjort mykje, både nasjonalt og internasjonalt, for å finne verdien av naturgode. I 2013 kom NOU 2013:10 Naturens goder – om verdien av økosystemtjenester, som regjeringa no følgjer opp. I 2015 la regjeringa fram Meld. St. 14 (2015-2016) Natur for livet – norsk handlingsplan for naturmangfold. Stortingsmeldinga slår fast at vi skal sikre ein berekraftig bruk av norske økosystem, slik at vi ikkje misser økosystemtenestane naturen gir oss. Samstundes skal vi ta vare på dei artane og naturtypane som er trua og sikre at eit representativt utval av norsk natur vært tatt vare på for framtidige generasjoner. 

Ekspertutvalet for økosystemtenester meinte at verdien av naturgoder må synliggjerast betre. Då må det utviklast metodar for å skildre og verdsetje desse tenestene. Noreg deltar i internasjonalt samarbeid for å utvikle eksperimentelle rekneskapar for å synleggjere verdien av naturen i nasjonalrekneskapar. Noreg har allereie bidratt med om lag 15 millionar for 2014 til eit prosjekt som testar ut naturrekneskap i fleire land.

Det kan vere effektivt å gi økonomiske insentiv for å ta vare på natur for å nå miljømål. Det finst i dag tilskotsordningar for å ta vare på natur. I Noreg er frivillig skogvern og ordninga med utvalde kulturlandskap i jordbruket døme på verkemiddel som mellom anna har til formål å bidra til å stanse tap av biologisk mangfald. Då betalar staten grunneigarane enten for at eit område blir verna, eller for ein bestemt type skjøtsel og vedlikehald. Eit anna døme på korleis ein kan bruke økonomiske insentiv for å nå miljømål er det norske klima- og skogprosjektet, kor Noreg betalar for at land som Brasil, Indonesia og Kongo stoppar å øydeleggje regnskogen.

Rapporten om økosystemtenester foreslo òg ein rekke økonomiske verkemiddel for å ta vare på natur. Grøn skattekommisjon har diskutert opp nokon av desse anbefalingane. Anbefalingane frå Grøn skattekommisjon blir fylgt opp i ein eigen prosess.