Dei frie inntektene i kommunane og fylkeskommunane er rammetilskot og skatteinntekter på inntekt og formue. Dei frie inntektene utgjer over 70 prosent av dei samla inntektene i kommunesektoren.

Skilnaden mellom kommunane i landet er til dels stor når det gjeld kostnadsstruktur, demografisk samansetjing og geografisk struktur og storleik. Både etterspurnaden etter kommunale tenester og kostnadene ved å tilby dei vil variere mellom kommunane (kommunane sitt utgiftsbehov). Når ein skal samanlikne inntektsnivået mellom kommunane, er det derfor relevant å ta omsyn til at kommunane har ulikt utgiftsbehov.

Ved utrekning av frie inntekter korrigerte for utgiftsbehov er det teke utgangspunkt i summen av dei frie inntektene. Den delen av dei frie inntektene som inngår i utgiftsbehovet blir korrigert ved hjelp av kostnadsnøkkelen i inntektssystemet.  Dei resterande inntektene vert deretter lagt til i utrekninga. Driftsutgifter til barnehage, grunnskule, pleie og omsorg, helsetenester og sosialtenester og administrasjon inngår i kommunane sitt utgiftsbehov, og det er variasjon i kostnadane til drift av desse tilboda det blir korrigert for.

Kommunar med eit lågt berekna utgiftsbehov (”billige” å drive) vil få justert opp inntektene sine, medan kommunar med eit høgt utrekna utgiftsbehov (”dyre” å drive) vil få justert ned inntektene sine.

For å få eit mest mogleg fullstendig bilete av dei frie inntektene er eigedomsskatt konsesjonskraftinntekter og produksjonsavgift på landbasert vindkraft òg tekne med i utrekningane. Fylkeskommunane har verken inntekter frå eigedomsskatt eller produksjonsavgift på landbasert vindkraft. I utrekninga av frie inntekter korrigerte for utgiftsbehov inkludert eigedomsskatt og konsesjonskraftinntekter har vi brukt førebelse tal over eigedomskatt og inntekter frå konsesjonskraft for 2025 der dei ligg føre. For andre kommunar har vi brukt tal for 2024.

Sidan havbruksinntekter i prinsippet er frie inntekter, har vi òg teke med desse inntektene for kommunane og fylkeskommunane i alternativ 2, sjå tabellar.

Det er likevel avgrensingar ved å bruke frie inntekter korrigerte for utgiftsbehov for å samanlikne inntektsnivået mellom kommunane og fylkeskommunane. Grunnen er at viktige delar av inntektene til kommunane, som øyremerkte tilskot og gebyr, ikkje er med i analysen.

Tabell 1 og tabell 2 viser korrigerte frie inntekter for kommunane og fylkeskommunane per innbyggjar i prosent av landsgjennomsnittet (kol. 2–3), og i kroner per innbyggjar (kol. 4–5).

I tabell 1 (korrigerte frie inntekter for kommunane) viser alternativ 1 frie inntekter korrigerte for utgiftsbehov, og alternativ 2 er korrigerte frie inntekter inkludert eigedomsskatt, konsesjonskraftinntekter, produksjonsavgift på vindkraft og havbruksinntekter.

I Tabell 2 (korrigerte frie inntekter for fylkeskommunane) viser alternativ 1 frie inntekter korrigerte for utgiftsbehov, og alternativ 2 er korrigerte frie inntekter inkludert netto konsesjonskraftinntekter og havbruksinntekter.

Oslo har som einaste fylkeskommune (det vil seie kommune med fylkeskommunale oppgåver) halde på ansvaret for barnevernet, som vart overført frå fylkeskommunane til staten i 2002. Oslo får midlar til dette gjennom rammetilskotet til fylkeskommunane, med ei særskild fordeling, jf. Grønt hefte tabell C-fk. Inntektsnivået til Oslo er difor ikkje direkte samanliknbart med inntektsnivået for dei andre fylkeskommunane. Saker med særskild fordeling, som Oslo sitt ansvar for det statlege barnevernet og enkelte samferdselssaker med meir, er ikkje omfatta av utgiftsutjamninga og er difor ikkje korrigerte for i utrekningane. Omfanget av slike saker kan difor påverke dei korrigerte frie inntektene for fylkeskommunane.

Saker med særskild fordeling, som Oslo sitt ansvar for det statlege barnevernet og enkelte samferdselssaker med meir, er ikkje omfatta av utgiftsutjamninga og er difor ikkje utgiftskorrigerte. Omfanget av slike saker kan difor påverke dei korrigerte frie inntektene, særleg for fylkeskommunane, men òg for kommunane.

2025

2024

2023